इमाम अहमद : 17691

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ مَعْقِلِ بْنِ مُنَبِّهٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ الصَّمَدِ يَعْنِي ابْنَ مَعْقِلٍ قَالَ سَمِعْتُ وَهْبًا يَقُولُ حَدَّثَنِي النُّعْمَانُ بْنُ بَشِيرٍ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَذْكُرُ الرَّقِيمَ فَقَالَ إِنَّ ثَلَاثَةً كَانُوا فِي كَهْفٍ فَوَقَعَ الْجَبَلُ عَلَى بَابِ الْكَهْفِ فَأُوصِدَ عَلَيْهِمْ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ تَذَاكَرُوا أَيُّكُمْ عَمِلَ حَسَنَةً لَعَلَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ بِرَحْمَتِهِ يَرْحَمُنَا فَقَالَ رَجُلٌ مِنْهُمْ قَدْ عَمِلْتُ حَسَنَةً مَرَّةً كَانَ لِي أُجَرَاءُ يَعْمَلُونَ فَجَاءَنِي عُمَّالٌ لِي فَاسْتَأْجَرْتُ كُلَّ رَجُلٍ مِنْهُمْ بِأَجْرٍ مَعْلُومٍ فَجَاءَنِي رَجُلٌ ذَاتَ يَوْمٍ وَسَطَ النَّهَارِ فَاسْتَأْجَرْتُهُ بِشَطْرِ أَصْحَابِهِ فَعَمِلَ فِي بَقِيَّةِ نَهَارِهِ كَمَا عَمِلَ كُلُّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فِي نَهَارِهِ كُلِّهِ فَرَأَيْتُ عَلَيَّ فِي الزِّمَامِ أَنْ لَا أُنْقِصَهُ مِمَّا اسْتَأْجَرْتُ بِهِ أَصْحَابَهُ لِمَا جَهِدَ فِي عَمَلِهِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْهُمْ أَتُعْطِي هَذَا مِثْلَ مَا أَعْطَيْتَنِي وَلَمْ يَعْمَلْ إِلَّا نِصْفَ نَهَارٍ فَقُلْتُ يَا عَبْدَ اللَّهِ لَمْ أَبْخَسْكَ شَيْئًا مِنْ شَرْطِكَ وَإِنَّمَا هُوَ مَالِي أَحْكُمُ فِيهِ مَا شِئْتُ قَالَ فَغَضِبَ وَذَهَبَ وَتَرَكَ أَجْرَهُ قَالَ فَوَضَعْتُ حَقَّهُ فِي جَانِبٍ مِنْ الْبَيْتِ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ مَرَّتْ بِي بَعْدَ ذَلِكَ بَقَرٌ فَاشْتَرَيْتُ بِهِ فَصِيلَةً مِنْ الْبَقَرِ فَبَلَغَتْ مَا شَاءَ اللَّهُ فَمَرَّ بِي بَعْدَ حِينٍ شَيْخًا ضَعِيفًا لَا أَعْرِفُهُ فَقَالَ إِنَّ لِي عِنْدَكَ حَقًّا فَذَكَّرَنِيهِ حَتَّى عَرَفْتُهُ فَقُلْتُ إِيَّاكَ أَبْغِي هَذَا حَقُّكَ فَعَرَضْتُهَا عَلَيْهِ جَمِيعَهَا فَقَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ لَا تَسْخَرْ بِي إِنْ لَمْ تَصَدَّقْ عَلَيَّ فَأَعْطِنِي حَقِّي قَالَ وَاللَّهِ لَا أَسْخَرُ بِكَ إِنَّهَا لَحَقُّكَ مَا لِي مِنْهَا شَيْءٌ فَدَفَعْتُهَا إِلَيْهِ جَمِيعًا اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذَلِكَ لِوَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا قَالَ فَانْصَدَعَ الْجَبَلُ حَتَّى رَأَوْا مِنْهُ وَأَبْصَرُوا قَالَ الْآخَرُ قَدْ عَمِلْتُ حَسَنَةً مَرَّةً كَانَ لِي فَضْلٌ فَأَصَابَتْ النَّاسَ شِدَّةٌ فَجَاءَتْنِي امْرَأَةٌ تَطْلُبُ مِنِّي مَعْرُوفًا قَالَ فَقُلْتُ وَاللَّهِ مَا هُوَ دُونَ نَفْسِكِ فَأَبَتْ عَلَيَّ فَذَهَبَتْ ثُمَّ رَجَعَتْ فَذَكَّرَتْنِي بِاللَّهِ فَأَبَيْتُ عَلَيْهَا وَقُلْتُ لَا وَاللَّهِ مَا هُوَ دُونَ نَفْسِكِ فَأَبَتْ عَلَيَّ وَذَهَبَتْ فَذَكَرَتْ لِزَوْجِهَا فَقَالَ لَهَا أَعْطِيهِ نَفْسَكِ وَأَغْنِي عِيَالَكِ فَرَجَعَتْ إِلَيَّ فَنَاشَدَتْنِي بِاللَّهِ فَأَبَيْتُ عَلَيْهَا وَقُلْتُ وَاللَّهِ مَا هُوَ دُونَ نَفْسِكِ فَلَمَّا رَأَتْ ذَلِكَ أَسْلَمَتْ إِلَيَّ نَفْسَهَا فَلَمَّا تَكَشَّفْتُهَا وَهَمَمْتُ بِهَا ارْتَعَدَتْ مِنْ تَحْتِي فَقُلْتُ لَهَا مَا شَأْنُكِ قَالَتْ أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ قُلْتُ لَهَا خِفْتِيهِ فِي الشِّدَّةِ وَلَمْ أَخَفْهُ فِي الرَّجَاءِ فَتَرَكْتُهَا وَأَعْطَيْتُهَا مَا يَحِقُّ عَلَيَّ بِمَا تَكَشَّفْتُهَا اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذَلِكَ لِوَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا قَالَ فَانْصَدَعَ حَتَّى عَرَفُوا وَتَبَيَّنَ لَهُمْ قَالَ الْآخَرُ عَمِلْتُ حَسَنَةً مَرَّةً كَانَ لِي أَبَوَانِ شَيْخَانِ كَبِيرَانِ وَكَانَتْ لِي غَنَمٌ فَكُنْتُ أُطْعِمُ أَبَوَيَّ وَأَسْقِيهِمَا ثُمَّ رَجَعْتُ إِلَى غَنَمِي قَالَ فَأَصَابَنِي يَوْمًا غَيْثٌ حَبَسَنِي فَلَمْ أَبْرَحْ حَتَّى أَمْسَيْتُ فَأَتَيْتُ أَهْلِي وَأَخَذْتُ مِحْلَبِي فَحَلَبْتُ وَغَنَمِي قَائِمَةٌ فَمَضَيْتُ إِلَى أَبَوَيَّ فَوَجَدْتُهُمَا قَدْ نَامَا فَشَقَّ عَلَيَّ أَنْ أُوقِظَهُمَا وَشَقَّ عَلَيَّ أَنْ أَتْرُكَ غَنَمِي فَمَا بَرِحْتُ جَالِسًا وَمِحْلَبِي عَلَى يَدِي حَتَّى أَيْقَظَهُمَا الصُّبْحُ فَسَقَيْتُهُمَا اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذَلِكَ لِوَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا قَالَ النُّعْمَانُ لَكَأَنِّي أَسْمَعُ هَذِهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْجَبَلُ طَاقْ فَفَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُمْ فَخَرَجُوا

आम्हाला हे [इस्माईल बिन अबुल करीम बिन मअकिल बिन मुनिय्याह] यांनी सांगितले, ज्यांनी मला [अब्दुश शमाद] – म्हणजेच इब्न मअकिल – यांनी सांगितले की: मी [वह्ब] यांना म्हणताना ऐकले: मला सांगितले गेले [अन-नuman बिन बशीर] यांनी सांगितले की त्यांनी पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांना अर-रकीम (पर्वत) याचा उल्लेख करताना ऐकले, आणि ते म्हणाले: "खरोखरच, एका गुहेत तीन पुरुष होते. मग गुहेच्या प्रवेशद्वारावर एक मोठा खडक कोसळला आणि त्यांना आत अडकवून ठेवले. मग त्यापैकी एकाने म्हटले, 'लक्षात ठेवा, तुमच्यापैकी ज्यानेही कधीही पुण्यकर्म केले असेल, तर अल्लाह आपल्या दयेने आपल्या सर्वांवर दया करावी.' मग त्यांच्यापैकी एकाने म्हटले, 'मी एकदा एक चांगले कर्म केले होते. माझ्याकडे अनेक कामगार होते; जेव्हा ते माझ्याकडे आले, तेव्हा मी प्रत्येकाला ठरलेल्या वेतनावर कामावर घेतले. एके दिवशी दुपारी एक माणूस माझ्याकडे आला, म्हणून मी त्याला त्याच्या सोबतींच्या पगाराच्या अर्ध्या रकमेवर कामावर घेतले, आणि त्याने उरलेल्या अर्ध्या दिवसात तितक्याच मेहनतीने काम केले जशी त्याचे सोबतींनी पूर्ण दिवस काम केले होते. त्यामुळे त्याच्या मेहनतीमुळे मी त्याचा पगार त्याच्या सोबतींच्या पगारापेक्षा कमी केला नाही. मग त्या कामगारांपैकी एकाने विचारले, 'अर्धा दिवस काम करूनही तुम्ही या माणसाला तितकाच पगार दिला, जितका तुम्ही मला दिलात?' मी उत्तर दिले, 'अल्लाहच्या बन्द्या, मी तुझा पगार थोडसाही कमी केलेला नाही; खरं तर, हे माझं धन आहे, त्यामुळे मी त्याचा निर्णय माझ्या इच्छेनुसार घेऊ शकतो.' तेव्हा तो माणूस रागावून आपला पगार सोडून निघून गेला. मग मी अल्लाहला हवे तितके काळ त्याचे देणे माझ्या घराजवळ ठेवले. त्यानंतर काही गायी माझ्यासमोरून गेल्या, म्हणून मी त्या माणसाच्या पगाराने एक वासरा विकत घेतला, आणि अल्लाहच्या इच्छेनुसार तो वाढत गेला. मग बराच काळ गेला, तो एक दिवस एक वृद्ध माणूस माझ्याजवळून गेला, आणि मी त्याला ओळखले नाही. त्या माणसाने म्हटले, 'खरोखर, माझा अजूनही तुझ्यावर हक्क आहे.' मग त्याने मला तो कोण आहे हे आठवण करून दिली, जोपर्यंत मी त्याला ओळखले नाही, तेव्हा मी म्हटले, 'मी तुला अन्याय करणार नाही; हे तुझेच आहे.' मग मी ते सर्व संपत्ती त्याला दिली. त्या माणसाने मग म्हटले, 'अब्दुल्ला, माझी फकाफक करू नकोस; जर तू मला दान देऊ इच्छित नसशील, तर माझे हक्क दे.' त्या धर्मनिष्ठ माणसाने म्हटले, 'अल्लाहच्या शपथाने, मी तुझी फकाफक करत नाही. खरंच, ते संपत्ती तुझ्या हक्काचीच आहे; त्यावर माझा काहीही दावा नाही.' म्हणून मी ती सर्व संपत्ती त्याला सुपूर्द केली. 'अल्लाहे, जर मी हे तुझी प्रसन्नता मिळवण्यासाठी केले असेल, तर हीच आमची वाट नाही का?' मग तो मोठा दगड किंचित हलला आणि त्यांना बाहेर दिसू लागले. मग दुसऱ्याने म्हटले, 'मीही एकदा एक चांगले कर्म केले होते.' त्या वेळी माझ्याकडे अतिरिक्त संपत्ती होती, तर लोक कष्ट सहन करत होते. मग एक स्त्री माझ्याकडे दान मागण्यासाठी आली, आणि मी म्हणालो, 'नाही, अल्लाहच्या शपथे! मी तुला काहीही देणार नाही जोपर्यंत तू आपले सम्मान गमावणार नाहीस.' पण तिने नकार दिला आणि निघून गेली, नंतर परत येऊन तिने मला अल्लाहची आठवण करून दिली. आणि मी म्हणालो, 'नाही, अल्लाहच्या शपथे! मी तुम्हाला काहीही देणार नाही जोपर्यंत तुम्ही तुमचा सन्मान गमावत नाही.' तिने पुन्हा नकार दिला आणि निघून गेली, आणि तिच्या पतीला याबद्दल सांगितले. त्यावर तिच्या नवऱ्याने तिला म्हटले, 'स्वतःला समर्पित कर आणि आपल्या मुलांची काळजी घे.' मग ती स्त्री माझ्याकडे आली आणि अल्लाहची कसम देत म्हणाली, पण मी तिला तरीही नकार दिला आणि तिला म्हटले, 'अल्लाहची कसम, जोपर्यंत तुम्ही तुमचा सन्मान सोडत नाही तोपर्यंत मी तुम्हाला काहीही देणार नाही.' जेव्हा तिने पाहिले की परिस्थिती अशीच आहे, तेव्हा तिने स्वतःला मला समर्पित केले. मी तिच्याशी संभोग करण्यासाठी कपडे उतरवत असताना अचानक ती माझ्याखाली थरथरली. मग मी विचारले, 'तुला काय झाले?' तिने उत्तर दिले, 'मला जगांचा पालनहार अल्लाहची भीती वाटते.' मी तिला म्हटले, 'तू संकटात त्याची भीती करतेस, पण मी सुखात त्याची भीती करत नाही.' मग मी त्या स्त्रीला सोडून दिले आणि तिला तिचे हक्क दिले कारण मी तिचा वस्त्र उचलला होता. हे अल्लाह, जर मी हे तुझी प्रसन्नता मिळवण्यासाठी केले असेल, तर आमच्यासाठी एक मार्ग उघड.' तेव्हा तो खडक थोडासा हलला आणि अधिक प्रकाश दिसू लागला. दुसऱ्याने म्हटले, 'मीही एकदा एक पुण्यकर्म केले होते. माझे दोन वृद्ध पालक आहेत. माझ्याकडे बकरीही आहेत; मी त्यांना दोघांनाही आधी खाऊ घालून पाणी पाजवायचो, आणि त्यानंतरच माझ्या कळपाची काळजी घ्यायचो. एक दिवस मी पावसात अडकलो, त्यामुळे दुपारी उशिरापर्यंत बाहेर जाऊ शकलो नाही. मग मी माझ्या कुटुंबाकडे गेलो, एक दुधाची बादली घेतली आणि माझ्या बकऱ्यांना उभ्या असतानाच दूध काढले. त्यानंतर मी माझ्या पालकांना भेटायला गेलो, पण ते दोघेही झोपलेले होते, आणि मला त्यांना उठवण्याचे धाडस झाले नाही, तसेच माझी दूध काढणारी बकरी सोडून जाणेही मला शक्य नव्हते. म्हणून मी पहाटेपर्यंत दूध काढण्याचे पात्र हातात धरून तिथेच उभा राहिलो. मग मी त्यांना दोघांनाही एक एक प्याला दूध दिले. 'अल्लाहे, जर मी हे तुझी प्रसन्नता मिळवण्यासाठी केले असेल, तर आमच्यासाठी एक मार्ग उघड.' अन-नु'मान म्हणाले, 'जणू मी हे थेट अल्लाहचे प्रेषित (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांच्याकडून ऐकले, ज्यांनी सांगितले: 'मग तो मोठा खडक फुटला, आणि अल्लाहने त्यांच्यासाठी एक मार्ग बनवला ज्यामुळे ते बाहेर येऊ शकले.''