Imam Ahmad : 17691
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ مَعْقِلِ بْنِ مُنَبِّهٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ الصَّمَدِ يَعْنِي ابْنَ مَعْقِلٍ قَالَ سَمِعْتُ وَهْبًا يَقُولُ حَدَّثَنِي النُّعْمَانُ بْنُ بَشِيرٍ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَذْكُرُ الرَّقِيمَ فَقَالَ إِنَّ ثَلَاثَةً كَانُوا فِي كَهْفٍ فَوَقَعَ الْجَبَلُ عَلَى بَابِ الْكَهْفِ فَأُوصِدَ عَلَيْهِمْ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ تَذَاكَرُوا أَيُّكُمْ عَمِلَ حَسَنَةً لَعَلَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ بِرَحْمَتِهِ يَرْحَمُنَا فَقَالَ رَجُلٌ مِنْهُمْ قَدْ عَمِلْتُ حَسَنَةً مَرَّةً كَانَ لِي أُجَرَاءُ يَعْمَلُونَ فَجَاءَنِي عُمَّالٌ لِي فَاسْتَأْجَرْتُ كُلَّ رَجُلٍ مِنْهُمْ بِأَجْرٍ مَعْلُومٍ فَجَاءَنِي رَجُلٌ ذَاتَ يَوْمٍ وَسَطَ النَّهَارِ فَاسْتَأْجَرْتُهُ بِشَطْرِ أَصْحَابِهِ فَعَمِلَ فِي بَقِيَّةِ نَهَارِهِ كَمَا عَمِلَ كُلُّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فِي نَهَارِهِ كُلِّهِ فَرَأَيْتُ عَلَيَّ فِي الزِّمَامِ أَنْ لَا أُنْقِصَهُ مِمَّا اسْتَأْجَرْتُ بِهِ أَصْحَابَهُ لِمَا جَهِدَ فِي عَمَلِهِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْهُمْ أَتُعْطِي هَذَا مِثْلَ مَا أَعْطَيْتَنِي وَلَمْ يَعْمَلْ إِلَّا نِصْفَ نَهَارٍ فَقُلْتُ يَا عَبْدَ اللَّهِ لَمْ أَبْخَسْكَ شَيْئًا مِنْ شَرْطِكَ وَإِنَّمَا هُوَ مَالِي أَحْكُمُ فِيهِ مَا شِئْتُ قَالَ فَغَضِبَ وَذَهَبَ وَتَرَكَ أَجْرَهُ قَالَ فَوَضَعْتُ حَقَّهُ فِي جَانِبٍ مِنْ الْبَيْتِ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ مَرَّتْ بِي بَعْدَ ذَلِكَ بَقَرٌ فَاشْتَرَيْتُ بِهِ فَصِيلَةً مِنْ الْبَقَرِ فَبَلَغَتْ مَا شَاءَ اللَّهُ فَمَرَّ بِي بَعْدَ حِينٍ شَيْخًا ضَعِيفًا لَا أَعْرِفُهُ فَقَالَ إِنَّ لِي عِنْدَكَ حَقًّا فَذَكَّرَنِيهِ حَتَّى عَرَفْتُهُ فَقُلْتُ إِيَّاكَ أَبْغِي هَذَا حَقُّكَ فَعَرَضْتُهَا عَلَيْهِ جَمِيعَهَا فَقَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ لَا تَسْخَرْ بِي إِنْ لَمْ تَصَدَّقْ عَلَيَّ فَأَعْطِنِي حَقِّي قَالَ وَاللَّهِ لَا أَسْخَرُ بِكَ إِنَّهَا لَحَقُّكَ مَا لِي مِنْهَا شَيْءٌ فَدَفَعْتُهَا إِلَيْهِ جَمِيعًا اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذَلِكَ لِوَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا قَالَ فَانْصَدَعَ الْجَبَلُ حَتَّى رَأَوْا مِنْهُ وَأَبْصَرُوا قَالَ الْآخَرُ قَدْ عَمِلْتُ حَسَنَةً مَرَّةً كَانَ لِي فَضْلٌ فَأَصَابَتْ النَّاسَ شِدَّةٌ فَجَاءَتْنِي امْرَأَةٌ تَطْلُبُ مِنِّي مَعْرُوفًا قَالَ فَقُلْتُ وَاللَّهِ مَا هُوَ دُونَ نَفْسِكِ فَأَبَتْ عَلَيَّ فَذَهَبَتْ ثُمَّ رَجَعَتْ فَذَكَّرَتْنِي بِاللَّهِ فَأَبَيْتُ عَلَيْهَا وَقُلْتُ لَا وَاللَّهِ مَا هُوَ دُونَ نَفْسِكِ فَأَبَتْ عَلَيَّ وَذَهَبَتْ فَذَكَرَتْ لِزَوْجِهَا فَقَالَ لَهَا أَعْطِيهِ نَفْسَكِ وَأَغْنِي عِيَالَكِ فَرَجَعَتْ إِلَيَّ فَنَاشَدَتْنِي بِاللَّهِ فَأَبَيْتُ عَلَيْهَا وَقُلْتُ وَاللَّهِ مَا هُوَ دُونَ نَفْسِكِ فَلَمَّا رَأَتْ ذَلِكَ أَسْلَمَتْ إِلَيَّ نَفْسَهَا فَلَمَّا تَكَشَّفْتُهَا وَهَمَمْتُ بِهَا ارْتَعَدَتْ مِنْ تَحْتِي فَقُلْتُ لَهَا مَا شَأْنُكِ قَالَتْ أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ قُلْتُ لَهَا خِفْتِيهِ فِي الشِّدَّةِ وَلَمْ أَخَفْهُ فِي الرَّجَاءِ فَتَرَكْتُهَا وَأَعْطَيْتُهَا مَا يَحِقُّ عَلَيَّ بِمَا تَكَشَّفْتُهَا اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذَلِكَ لِوَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا قَالَ فَانْصَدَعَ حَتَّى عَرَفُوا وَتَبَيَّنَ لَهُمْ قَالَ الْآخَرُ عَمِلْتُ حَسَنَةً مَرَّةً كَانَ لِي أَبَوَانِ شَيْخَانِ كَبِيرَانِ وَكَانَتْ لِي غَنَمٌ فَكُنْتُ أُطْعِمُ أَبَوَيَّ وَأَسْقِيهِمَا ثُمَّ رَجَعْتُ إِلَى غَنَمِي قَالَ فَأَصَابَنِي يَوْمًا غَيْثٌ حَبَسَنِي فَلَمْ أَبْرَحْ حَتَّى أَمْسَيْتُ فَأَتَيْتُ أَهْلِي وَأَخَذْتُ مِحْلَبِي فَحَلَبْتُ وَغَنَمِي قَائِمَةٌ فَمَضَيْتُ إِلَى أَبَوَيَّ فَوَجَدْتُهُمَا قَدْ نَامَا فَشَقَّ عَلَيَّ أَنْ أُوقِظَهُمَا وَشَقَّ عَلَيَّ أَنْ أَتْرُكَ غَنَمِي فَمَا بَرِحْتُ جَالِسًا وَمِحْلَبِي عَلَى يَدِي حَتَّى أَيْقَظَهُمَا الصُّبْحُ فَسَقَيْتُهُمَا اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذَلِكَ لِوَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا قَالَ النُّعْمَانُ لَكَأَنِّي أَسْمَعُ هَذِهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْجَبَلُ طَاقْ فَفَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُمْ فَخَرَجُوا
Ekɛɛ wɔ [Isma’il bin Abul Karim bin Ma’qil bin Muniyyah] ekɛɛ mi [Abdush Shamad] - ni ji Ibn Ma’qil - ekɛɛ, minu [Wahb] kɛɛ, ekɛɛ mi [Nu’man bin bin Rasyir], akɛ enu Rasulullah Arntaiulam he- ekɛɛ: ‘Lɛlɛŋ, mɛi etɛ yɔɔ bu lɛ mli. Kɛkɛ ni tɛ agbo ko gbee bu lɛ shinaa lɛ hiɛ, ni ekɛ amɛ wo mli, no hewɔ lɛ amɛteŋ mɔ kome kɛɛ, ‘Nyɛkaia nyɛteŋ mɔ ni efee jalɛ nifeemɔi, ni Allah kɛ E-mɔbɔnalɛ aná wɔ fɛɛ mɔbɔ’. Kɛkɛ ni nuu ko ni jɛ amɛteŋ lɛ kɛɛ akɛ, ‘Be ko lɛ, mifee nɔ ko kpakpa. Miyɛ nitsulɔi babaoo, kɛ amɛba miŋɔɔ lɛ, mikɛ amɛteŋ mɔ fɛɛ mɔ tsuɔ nii kɛ nyɔmɔwoo pɔtɛɛ ko. Gbi ko lɛ, nuu ko ba miŋɔɔ shwane teŋgbɛ, no hewɔ lɛ mikɛ enanemɛi lɛ nyɔmɔwoo lɛ fã ha lɛ nitsumɔ, kɛkɛ ni etsu gbi fã ni eshwɛ lɛ he nii tamɔ bɔ ni enanemɛi lɛ ateŋ mɔ fɛɛ mɔ tsuɔ nii gbi muu lɛ fɛɛ lɛ. No hewɔ lɛ, minu he akɛ mihe ejɔ mi akɛ mikɛ hiɛdɔɔ ni ekɛtsuɔ nii lɛ hewɔ ni ekɛ enyɔmɔwoo lɛ baa shi kɛjɛŋ enanemɛi lɛ anyɔmɔwoo lɛ nɔ lɛ. Kɛkɛ ni amɛteŋ mɔ kome bi akɛ; ‘Ani nyɛhaa nuu nɛɛ nyɔmɔ tamɔ nyɔmɔ ni nyɛhã mi lɛ, eyɛ mli akɛ etsuuu nii akɛ ja gbi fã pɛ? ’ No hewɔ lɛ miha hetoo akɛ, ‘O Allah tsulɔ, mijieee nɔ ko kɛjɛɛɛ onyɔmɔwoo lɛ mli, yɛ anɔkwale mli lɛ, minibii ni, no hewɔ lɛ manyɛ matsɔɔ mli bɔ ni misumɔɔ’. No hewɔ lɛ, nuu lɛ mli fu ni eshi enyɔmɔwoo lɛ. Kɛkɛ ni mikɛ hegbɛi lɛ ma mishia lɛ masɛi taakɛ Allah sumɔɔ -kɛya naanɔ-. No sɛɛ lɛ, tsinai babaoo ho yɛ mihiɛ, no hewɔ lɛ mikɛ nuu lɛ nyɔmɔwoo lɛ he tsinabi ko, kɛyashi efɔ bii taakɛ Allah sumɔɔ lɛ. Kɛkɛ ni be kakadaŋŋ ho kɛyashi gbi ko lɛ, nuumo ko ho yɛ mihiɛ ni miyɔseee lɛ dɔŋŋ, nuu lɛ kɛɛ, ‘Yɛ anɔkwale mli lɛ, miyɛ hegbɛi lolo yɛ onɔ’. Kɛkɛ ni nuu lɛ kai mi mɔ ni eji lɛ kɛyashi miyɔse lɛ, no hewɔ lɛ mikɛɛ lɛ akɛ, ‘Mifeee bo jalɛsane, ohegbɛ nɛ’. Kɛkɛ ni mikɛ jwetrii lɛ fɛɛ hã lɛ. Kɛkɛ ni nuu lɛ kɛɛ, ‘O Abdullah, kaaye mihe fɛo, kɛji osumɔɔɔ ni okɛ shika haa mi lɛ, no lɛ ha mi mihegbɛi. Nuu ni yɔɔ Nyɔŋmɔjamɔ mli lɛ kɛɛ akɛ, ‘Mikɛ Allah miiwieee bo he fɛo. Yɛ anɔkwale mli lɛ, nɛkɛ nibii nɛɛ ji onɔ̃, mibɛ hegbɛ ko kwraa yɛ he’. No hewɔ lɛ, mikɛ jwetrii lɛ fɛɛ wo edɛŋ. O Allah, kɛji akɛ mifee nakai diɛŋtsɛ ejaakɛ mihiɛ kã Ohiɛ nɔ lɛ, no lɛ jeee gbɛ ji no kɛha wɔ’. No hewɔ lɛ, tɛ agbo lɛ tsi ehe fioo, ni amɛnyɛ amɛna kpo lɛ. Kɛkɛ ni mɔ kroko hu kɛɛ akɛ, ‘Mi hu mifee nɔ ko kpakpa be ko. Nakai beaŋ lɛ miyɛ ninamɔ ni fa fe nine, no sɛɛ lɛ shihilɛ mli naagbai lɛ yeɔ mɛi anɔ. Kɛkɛ ni yoo ko ba ni ebi mi mɔbɔnalɛ, ni mikɛɛ lɛ akɛ, ‘Daabi, kɛtsɔ Allah nɔ! Mikɛhaŋ bo, ja okɛ ohe woo lɛ ha’. Shi ehiɛ kpa nɔ ni eshi, kɛkɛ ni eku esɛɛ eba ni ekai mi Allah. Ni mikɛɛ akɛ, ‘Daabi kɛtsɔ Allah nɔ! Mikɛhaŋ bo, ja okɛ ohe woo lɛ ha’. Ekpoo ekoŋŋ ni eshi, ni ekɛɛ ewu lɛ sane lɛ. Kɛkɛ ni ewu lɛ kɛɛ lɛ akɛ, ‘Ba ohe shi, ni okwɛ obii lɛ’. No hewɔ lɛ, yoo lɛ ba miŋɔɔ ni ekã Allah kitã yɛ mihe, shi mikpoo lolo, ni mikɛɛ lɛ akɛ, ‘Kɛ Allah, mikɛhaŋ bo, ja osumɔ ni okɛ ohe awo mli’. Beni ena shihilɛ ni tamɔ nɛkɛ lɛ, ekɛ ehe ha mi. Beni mijie mitadei lɛ koni misumɔ ni mikɛ lɛ aná bɔlɛ lɛ, ekpokpo trukaa yɛ migbɔmɔtso lɛ shishi. No hewɔ lɛ, mibi akɛ, ‘Mɛni gbaa bo? ’ eha hetoo akɛ, ‘Misheɔ Allah gbeyei. Mikɛɛ lɛ akɛ, ‘Thurs Osheɔ lɛ gbeyei yɛ he ko ni yɔɔ mlɛo, shi mi lɛ misheee lɛ gbeyei yɛ he ko ni yɔɔ shɔŋŋ’. No hewɔ lɛ, mishi yoo lɛ, ni mikɛ hegbɛi ha lɛ ejaakɛ mijie etadei lɛ. O Allah, kɛji mifee enɛ ejaakɛ mihiɛ kã Ohiɛ nɔ lɛ, no lɛ gbelemɔ gbɛ oha wɔ’. Kɛkɛ ni tɛ lɛ tsi ehe fioo kɛyashi efee tamɔ nɔ ni ekpɛ waa. Mɔ kroko hu kɛɛ, ‘Mi hu mifee nɔ ko kpakpa be ko. Miyɛ fɔlɔi enyɔ ni edara. Miyɛ tooi hu, bei pii lɛ mihaa amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ niyenii kɛ nu, no sɛɛ pɛ kɛkɛ ni mikuɔ misɛɛ kɛyaa mitooi lɛ akwɛmɔ nɔ. Gbi ko lɛ nugbɔ lɛ mɔ mi, no hewɔ lɛ minyɛɛɛ maje kpo kɛyashi shwane. Kɛkɛ ni mitee miweku lɛ ŋɔɔ, miŋɔ tsɛnsi ko - kɛha mliki ni akɛmiimɔ - ni mikɛ mitoo ni damɔ shi lɛ mliki. No sɛɛ lɛ, mitee miyakwɛ mifɔlɔi, shi mina amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ amɛwɔ, ni mibɛ ekãa ni mikɛteɔ amɛ shi ni minyɛɛɛ maŋmɛ mitsui shi hu akɛ mashi mitoo lɛ ni ekɛmiiwo nu lɛ. No hewɔ lɛ, mikɛ tsɛnsi ni akɛwoɔ nu mli lɛ tee nɔ midamɔ shi kɛyashi amɛte shi leebi maŋkpa. No hewɔ lɛ, miha amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ nu. O Allah, kɛji mifee enɛ ejaakɛ mihiɛ kã Ohiɛ nɔ lɛ, no lɛ gbelemɔ gbɛ oha wɔ." Nu'man ko kɛɛ, 'Tamɔ nɔ ni minu enɛ tɛ̃ɛ kɛjɛ Allah bɔfo sallallaahu 'alaihi wasallam ŋɔɔ, ekɛɛ: 'No sɛɛ lɛ tɛ agbo lɛ gbele, ni Allah gbele gbɛ eha amɛ koni amɛje kpo'.