Imam Muslim : 3261

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ عَنْ سُفْيَانَ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ أَمْلَاهُ عَلَيْنَا إِمْلَاءً ح و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَاشِمٍ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَّرَ أَمِيرًا عَلَى جَيْشٍ أَوْ سَرِيَّةٍ أَوْصَاهُ فِي خَاصَّتِهِ بِتَقْوَى اللَّهِ وَمَنْ مَعَهُ مِنْ الْمُسْلِمِينَ خَيْرًا ثُمَّ قَالَ اغْزُوا بِاسْمِ اللَّهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَاتِلُوا مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ اغْزُوا وَلَا تَغُلُّوا وَلَا تَغْدِرُوا وَلَا تَمْثُلُوا وَلَا تَقْتُلُوا وَلِيدًا وَإِذَا لَقِيتَ عَدُوَّكَ مِنْ الْمُشْرِكِينَ فَادْعُهُمْ إِلَى ثَلَاثِ خِصَالٍ أَوْ خِلَالٍ فَأَيَّتُهُنَّ مَا أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى الْإِسْلَامِ فَإِنْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى التَّحَوُّلِ مِنْ دَارِهِمْ إِلَى دَارِ الْمُهَاجِرِينَ وَأَخْبِرْهُمْ أَنَّهُمْ إِنْ فَعَلُوا ذَلِكَ فَلَهُمْ مَا لِلْمُهَاجِرِينَ وَعَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُهَاجِرِينَ فَإِنْ أَبَوْا أَنْ يَتَحَوَّلُوا مِنْهَا فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّهُمْ يَكُونُونَ كَأَعْرَابِ الْمُسْلِمِينَ يَجْرِي عَلَيْهِمْ حُكْمُ اللَّهِ الَّذِي يَجْرِي عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَلَا يَكُونُ لَهُمْ فِي الْغَنِيمَةِ وَالْفَيْءِ شَيْءٌ إِلَّا أَنْ يُجَاهِدُوا مَعَ الْمُسْلِمِينَ فَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَسَلْهُمْ الْجِزْيَةَ فَإِنْ هُمْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ فَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ وَقَاتِلْهُمْ وَإِذَا حَاصَرْتَ أَهْلَ حِصْنٍ فَأَرَادُوكَ أَنْ تَجْعَلَ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ وَذِمَّةَ نَبِيِّهِ فَلَا تَجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ وَلَا ذِمَّةَ نَبِيِّهِ وَلَكِنْ اجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّتَكَ وَذِمَّةَ أَصْحَابِكَ فَإِنَّكُمْ أَنْ تُخْفِرُوا ذِمَمَكُمْ وَذِمَمَ أَصْحَابِكُمْ أَهْوَنُ مِنْ أَنْ تُخْفِرُوا ذِمَّةَ اللَّهِ وَذِمَّةَ رَسُولِهِ وَإِذَا حَاصَرْتَ أَهْلَ حِصْنٍ فَأَرَادُوكَ أَنْ تُنْزِلَهُمْ عَلَى حُكْمِ اللَّهِ فَلَا تُنْزِلْهُمْ عَلَى حُكْمِ اللَّهِ وَلَكِنْ أَنْزِلْهُمْ عَلَى حُكْمِكَ فَإِنَّكَ لَا تَدْرِي أَتُصِيبُ حُكْمَ اللَّهِ فِيهِمْ أَمْ لَا قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ هَذَا أَوْ نَحْوَهُ وَزَادَ إِسْحَقُ فِي آخِرِ حَدِيثِهِ عَنْ يَحْيَى بْنِ آدَمَ قَالَ فَذَكَرْتُ هَذَا الْحَدِيثَ لِمُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ قَالَ يَحْيَى يَعْنِي أَنَّ عَلْقَمَةَ يَقُولُهُ لِابْنِ حَيَّانَ فَقَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ هَيْصَمٍ عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ و حَدَّثَنِي حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ حَدَّثَنِي عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنِي عَلْقَمَةُ بْنُ مَرْثَدٍ أَنَّ سُلَيْمَانَ بْنَ بُرَيْدَةَ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا بَعَثَ أَمِيرًا أَوْ سَرِيَّةً دَعَاهُ فَأَوْصَاهُ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ سُفْيَانَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ الْفَرَّاءُ عَنْ الْحُسَيْنِ بْنِ الْوَلِيدِ عَنْ شُعْبَةَ بِهَذَا

اسان کي [ابوبڪر بن ابو شيبه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [وقي بن الجراح] [سفيان] کان ٻڌايو آهي. - هڪ ٻي روايت ۾ چيو ويو آهي ته - اسان کي [اسحاق بن ابراهيم] ٻڌايو آهي ته اسان کي [يحيى بن آدم] ٻڌايو آهي ته اسان کي [سفيان] ٻڌايو آهي ته هن چيو؛ ۽ هن اسان کي لکت ڏني آهي. - هڪ ٻي روايت ۾ چيو ويو آهي ته - مون کي [عبدالله بن حسيم] ٻڌايو ويو جڏهن ته لفاظي ان کان هئي. مون کي [عبدالرحمن بن مهدي] ٻڌايو آهي ته اسان کي [سفيان] ٻڌايو آهي ته [علقمه بن مرتصد] کان [سليمان بن بريده] کان [پنهنجي پيءُ] کان هن چيو ته: 'جڏهن رسول الله صلي الله عليه وسلم ڪنهن کي جنگي لشڪر جو ڪمانڊر يا ڪمانڊر مقرر ڪندا هئا، ته هميشه الله کان ڊڄڻ جي هدايت ڪندا هئا، پوءِ چوندا هئا ته؛ 'الله جي نالي تي الله جي رستي کي قائم رکڻ لاءِ وڙهو، الله جي انڪار ڪندڙن سان وڙهو، وڙهو ۽ خيانت نه ڪريو - غنيمت ۾ -، واعدو نه ڀڃو، ڪنهن کي ظالمانه طريقي سان نه ماريو، ۽ ٻارن کي نه ماريو. جيڪڏهن توهان پنهنجن مشرڪن دشمنن سان ملن ٿا، ته پوءِ انهن کي ٽن شين جي دعوت ڏيو، جيڪڏهن اهي انهن ٽن شين مان هڪ کي قبول ڪرڻ چاهين ٿا، ته پوءِ انهن کي قبول ڪريو ۽ انهن سان وڙهڻ بند ڪريو، ان کان پوءِ انهن کي اسلام قبول ڪرڻ جي دعوت ڏيو. جيڪڏهن اهي توهان جي دعوت کي قبول ڪرڻ چاهين ٿا ته ان کي قبول ڪريو، ان کان پوءِ انهن کي پنهنجي ڳوٺ کان مهاجرن جي ڳوٺ ڏانهن منتقل ٿيڻ جي دعوت ڏيو. جيڪڏهن اهي توهان جي دعوت کي قبول ڪرڻ چاهين ٿا، ته پوءِ انهن کي ٻڌايو ته انهن جا به مهاجرن جيترا حق ۽ فرض آهن. جيڪڏهن اهي پنهنجي ڳوٺ کان مهاجرن جي ڳوٺ ڏانهن منتقل ٿيڻ کان لنوائي رهيا آهن، ته پوءِ انهن کي ٻڌايو ته اهي ٻين مسلمان عربن وانگر آهن، جن کي جنگ مان ڪو به مال نه مليو، جيستائين اهي ٻين مسلمانن سان گڏ نه وڙهن. جيڪڏهن اهي انڪار ڪن ته انهن کان خراج طلب ڪريو، جيڪڏهن اهي خراج توهان کي ڏيڻ چاهين ٿا ته قبول ڪريو ۽ انهن سان نه وڙهو، پر جيڪڏهن اهي انڪار ڪن ٿا ته پوءِ الله کان مدد گهرو ۽ پوءِ انهن سان وڙهو. جيڪڏهن توهان ڪنهن قلعي کي گهيرو ڪيو ۽ اندر جا ماڻهو الله ۽ سندس رسول کان سيڪيورٽي ۽ ضمانتون گهرن ٿا ته پوءِ اها درخواست پوري نه ڪريو. پر انهن کي پنهنجي ۽ پنهنجن دوستن جي حفاظت طور رکو، ڇاڪاڻ ته جيڪڏهن توهان کي پنهنجي ۽ پنهنجن دوستن جي سيڪيورٽي کي نقصان پهچائڻو آهي ته خطرو گهٽ آهي جيڪڏهن توهان الله ۽ سندس رسول جي سيڪيورٽي کي نقصان پهچايو. جيڪڏهن اهي الله جي قانون جي تابع ٿيڻ چاهين ٿا ته پوءِ انهن تي اهو لاڳو نه ڪريو، اهو بهتر آهي ته توهان پاڻ سزا ڏيو، ڇاڪاڻ ته توهان پاڻ کي خبر ناهي ته توهان انهن تي الله جو قانون لاڳو ڪري سگهو ٿا يا نه. عبدالرحمان چيو؛ 'اهڙي طرح يا ڪجهه اهڙي طرح'. [اسحاق] پنهنجي حديث جي آخر ۾ [يحييٰ بن آدم] کان شامل ڪيو، هن چيو؛ مون هي حديث [مقتل بن حيان] سان ذڪر ڪئي. يحييٰ چيو؛ 'اهو آهي، القمة هڪ ڀيرو ابن حيان کي چيو هو، هن چيو؛' "مون کي [مسلم بن هشام] [نعمان بن مقرن] کان، رسول الله ﷺ کان، اهڙي طرح بيان ڪيو آهي." ۽ مون کي [حجاج بن سير] ٻڌايو آهي، مون کي [عبد الشماد بن عبدالوارث] اسان کي [سيوبه] ٻڌايو آهي، مون کي [علقمه بن مرتصد] ٻڌايو آهي ته [سليمان بن بريده] پنهنجي پيءُ کان، هن چيو ته: "جڏهن رسول الله ﷺ ڪنهن کي جنگي لشڪر جو ڪمانڊر يا ڪمانڊر مقرر ڪندا هئا، ته هميشه ان لاءِ دعا ڪندا هئا ۽ ان لاءِ وصيت ڪندا هئا. . پوءِ هن حديث کي سفيان جي حديث جي معنيٰ سان جاري رکيو. اسان کي ابراهيم ٻڌايو آهي، اسان کي محمد بن عبدالوهاب الفراع، الحسين بن وليد کان، شعبه کان، هن سند سان ٻڌايو آهي."