Terlewat tidak shalat malam karena ketiduran atau sakit, diganti dua belas rakaat disiang harinya

Imam Muslim : 1233

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زُرَارَةَ أَنَّ سَعْدَ بْنَ هِشَامِ بْنِ عَامِرٍ أَرَادَ أَنْ يَغْزُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ فَأَرَادَ أَنْ يَبِيعَ عَقَارًا لَهُ بِهَا فَيَجْعَلَهُ فِي السِّلَاحِ وَالْكُرَاعِ وَيُجَاهِدَ الرُّومَ حَتَّى يَمُوتَ فَلَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ لَقِيَ أُنَاسًا مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ فَنَهَوْهُ عَنْ ذَلِكَ وَأَخْبَرُوهُ أَنَّ رَهْطًا سِتَّةً أَرَادُوا ذَلِكَ فِي حَيَاةِ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَهَاهُمْ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ أَلَيْسَ لَكُمْ فِيَّ أُسْوَةٌ فَلَمَّا حَدَّثُوهُ بِذَلِكَ رَاجَعَ امْرَأَتَهُ وَقَدْ كَانَ طَلَّقَهَا وَأَشْهَدَ عَلَى رَجْعَتِهَا فَأَتَى ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَأَلَهُ عَنْ وِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَلَا أَدُلُّكَ عَلَى أَعْلَمِ أَهْلِ الْأَرْضِ بِوِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَالَ عَائِشَةُ فَأْتِهَا فَاسْأَلْهَا ثُمَّ ائْتِنِي فَأَخْبِرْنِي بِرَدِّهَا عَلَيْكَ فَانْطَلَقْتُ إِلَيْهَا فَأَتَيْتُ عَلَى حَكِيمِ بْنِ أَفْلَحَ فَاسْتَلْحَقْتُهُ إِلَيْهَا فَقَالَ مَا أَنَا بِقَارِبِهَا لِأَنِّي نَهَيْتُهَا أَنْ تَقُولَ فِي هَاتَيْنِ الشِّيعَتَيْنِ شَيْئًا فَأَبَتْ فِيهِمَا إِلَّا مُضِيًّا قَالَ فَأَقْسَمْتُ عَلَيْهِ فَجَاءَ فَانْطَلَقْنَا إِلَى عَائِشَةَ فَاسْتَأْذَنَّا عَلَيْهَا فَأَذِنَتْ لَنَا فَدَخَلْنَا عَلَيْهَا فَقَالَتْ أَحَكِيمٌ فَعَرَفَتْهُ فَقَالَ نَعَمْ فَقَالَتْ مَنْ مَعَكَ قَالَ سَعْدُ بْنُ هِشَامٍ قَالَتْ مَنْ هِشَامٌ قَالَ ابْنُ عَامِرٍ فَتَرَحَّمَتْ عَلَيْهِ وَقَالَتْ خَيْرًا قَالَ قَتَادَةُ وَكَانَ أُصِيبَ يَوْمَ أُحُدٍ فَقُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ خُلُقِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ أَلَسْتَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ قُلْتُ بَلَى قَالَتْ فَإِنَّ خُلُقَ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ الْقُرْآنَ قَالَ فَهَمَمْتُ أَنْ أَقُومَ وَلَا أَسْأَلَ أَحَدًا عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أَمُوتَ ثُمَّ بَدَا لِي فَقُلْتُ أَنْبِئِينِي عَنْ قِيَامِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ أَلَسْتَ تَقْرَأُ يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ قُلْتُ بَلَى قَالَتْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ افْتَرَضَ قِيَامَ اللَّيْلِ فِي أَوَّلِ هَذِهِ السُّورَةِ فَقَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ حَوْلًا وَأَمْسَكَ اللَّهُ خَاتِمَتَهَا اثْنَيْ عَشَرَ شَهْرًا فِي السَّمَاءِ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ فِي آخِرِ هَذِهِ السُّورَةِ التَّخْفِيفَ فَصَارَ قِيَامُ اللَّيْلِ تَطَوُّعًا بَعْدَ فَرِيضَةٍ قَالَ قُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ وِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ كُنَّا نُعِدُّ لَهُ سِوَاكَهُ وَطَهُورَهُ فَيَبْعَثُهُ اللَّهُ مَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَهُ مِنْ اللَّيْلِ فَيَتَسَوَّكُ وَيَتَوَضَّأُ وَيُصَلِّي تِسْعَ رَكَعَاتٍ لَا يَجْلِسُ فِيهَا إِلَّا فِي الثَّامِنَةِ فَيَذْكُرُ اللَّهَ وَيَحْمَدُهُ وَيَدْعُوهُ ثُمَّ يَنْهَضُ وَلَا يُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّ التَّاسِعَةَ ثُمَّ يَقْعُدُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ وَيَحْمَدُهُ وَيَدْعُوهُ ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ وَهُوَ قَاعِدٌ وَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَيَّ فَلَمَّا سَنَّ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَخَذَهُ اللَّحْمُ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ وَصَنَعَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ مِثْلَ صَنِيعِهِ الْأَوَّلِ فَتِلْكَ تِسْعٌ يَا بُنَيَّ وَكَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا صَلَّى صَلَاةً أَحَبَّ أَنْ يُدَاوِمَ عَلَيْهَا وَكَانَ إِذَا غَلَبَهُ نَوْمٌ أَوْ وَجَعٌ عَنْ قِيَامِ اللَّيْلِ صَلَّى مِنْ النَّهَارِ ثِنْتَيْ عَشْرَةَ رَكْعَةً وَلَا أَعْلَمُ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَأَ الْقُرْآنَ كُلَّهُ فِي لَيْلَةٍ وَلَا صَلَّى لَيْلَةً إِلَى الصُّبْحِ وَلَا صَامَ شَهْرًا كَامِلًا غَيْرَ رَمَضَانَ قَالَ فَانْطَلَقْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَحَدَّثْتُهُ بِحَدِيثِهَا فَقَالَ صَدَقَتْ لَوْ كُنْتُ أَقْرَبُهَا أَوْ أَدْخُلُ عَلَيْهَا لَأَتَيْتُهَا حَتَّى تُشَافِهَنِي بِهِ قَالَ قُلْتُ لَوْ عَلِمْتُ أَنَّكَ لَا تَدْخُلُ عَلَيْهَا مَا حَدَّثْتُكَ حَدِيثَهَا و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثُمَّ انْطَلَقَ إِلَى الْمَدِينَةِ لِيَبِيعَ عَقَارَهُ فَذَكَرَ نَحْوَهُ و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ أَنَّهُ قَالَ انْطَلَقْتُ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُهُ عَنْ الْوِتْرِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ وَقَالَ فِيهِ قَالَتْ مَنْ هِشَامٌ قُلْتُ ابْنُ عَامِرٍ قَالَتْ نِعْمَ الْمَرْءُ كَانَ عَامِرٌ أُصِيبَ يَوْمَ أُحُدٍ و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ كِلَاهُمَا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى أَنَّ سَعْدَ بْنَ هِشَامٍ كَانَ جَارًا لَهُ فَأَخْبَرَهُ أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ سَعِيدٍ وَفِيهِ قَالَتْ مَنْ هِشَامٌ قَالَ ابْنُ عَامِرٍ قَالَتْ نِعْمَ الْمَرْءُ كَانَ أُصِيبَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ أُحُدٍ وَفِيهِ فَقَالَ حَكِيمُ بْنُ أَفْلَحَ أَمَا إِنِّي لَوْ عَلِمْتُ أَنَّكَ لَا تَدْخُلُ عَلَيْهَا مَا أَنْبَأْتُكَ بِحَدِيثِهَا

Mae wedi dweud wrthym fod [Muhammad bin Al Mutsanna Al 'Anzi] wedi dweud wrthym [Muhammad bin Abu 'Adi] o [Said] o [Qatadah] o [Zurarah], fod [Sa'd bin Hisham bin Amir] ar fin mynd i ryfel fi sabilillah. Yna cyrhaeddodd ddinas Medina ac roedd am werthu'r tir a ddewisodd ym Medina i brynu arfau a cheffylau rhyfel, er mwyn iddo allu ymladd y Rhufeiniaid hyd farwolaeth. Cyn gynted ag y cyrhaeddodd Medina, cyfarfu â sawl person o Medina. Yn ôl pob golwg fe'i gwaharddasant rhag gwerthu ei dir, yna dywedasant wrtho, pan oedd Nabiyullah yn dal yn fyw, fod chwech o bobl yn bwriadu gwneud hynny, ond fe'i gwaharddodd Nabiyullah shallallahu 'alaihi wasallam, dywedodd: 'Onid oes ynof fi esiampl dda i chi?' Ar ôl iddyn nhw ddweud hyn wrth Sa'd, yna cyfeiriodd Sa'd eto at ei wraig a oedd wedi ysgaru o'r blaen, ar ôl hynny gofynnodd i Ibn Abbas am ddeddfau'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam. Atebodd Ibn Abbas; 'A ddywedaf wrthych chi'r person sy'n gwybod orau am ddeddfau'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam? Gofynnodd Sa'ad; 'Pwy?' Atebodd Ibn Abbas; '['Aisha], dewch ato, a gofynnwch, ar ôl hynny dewch ataf fi, a dywedwch yr ateb wrthyf'. Felly es i'w weld, ac es i at Hakim bin Aflah, a gofynnais iddo weld 'Aisha. yn ôl pob golwg atebodd; 'Dydw i ddim yn rhywun sy'n agos at Aisyah, oherwydd gwaharddais Aisyah unwaith rhag gwneud sylwadau ar unrhyw beth am y ddau wersyll Mwslimaidd oedd yn rhyfela. Trodd allan bod Aisyah yn amharod a pharhaodd i wneud sylwadau am y ddau wersyll. Dywedodd Sa'ad; 'Tyngais arno hefyd, nes bod y Barnwr yn fodlon cwrdd ag ef.' Fe barhaon ni i fynd at Aisyah, gofynnon ni am ganiatâd a rhoddodd Aisyah ganiatâd i ni, yn y diwedd fe wnaethon ni gwrdd â hi. 'Gofynnodd Aisha; 'Ai Barnwr yw hwn mewn gwirionedd?' Yn ôl pob golwg roedd Aisyah yn ei adnabod. Atebodd y barnwr; 'Cywir'. Gofynnodd Aisytah; 'Pwy sydd gyda chi felly?' Atebodd y barnwr; 'Sa'd bin Hisham ydy o'. Gofynnodd Aisyah eto; 'Hisham pwy?'. Atebodd y barnwr; 'Hisham bin 'Amir'. Yn y diwedd 'darganfu Aisyah a chydymdeimlodd ag ef gan ddweud; 'Yn yr achos hwnnw, iawn'. -Dywedodd Qatadah; Bu farw Hisyam bin Amir yn ystod brwydr Uhud- felly gofynnais i -Saad-; 'O Ummul Mu'minin, dywedwch wrthyf am foesoldeb y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam!'. 'Atebodd Aisha; 'Onid ydych chi wedi darllen y Coran?' Atebais i; 'Dyna'r union beth,' meddai Aisha; 'Moesoldeb y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam yw'r Coran'. Dywedodd Sa'd; 'Wrth glywed hynny, roeddwn ar fin sefyll i fyny a pheidio â gofyn i neb am unrhyw beth eto nes i mi farw, yna daeth i'm meddwl, yna gofynnais; 'Dywedwch wrthyf am weddi nos Negesydd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam?' 'Gofynnodd Aisyah yn ôl; 'Onid ydych chi erioed wedi darllen llythyr Al Muzammil? Atebais; 'Dyna'n iawn' meddai Aisyah; 'Gwnaeth Allah Azza wa Jalla qiyamullail - gweddi nos - yn orfodol ar ddechrau'r llythyr hwn, fel bod Nabiyullah shallallahu 'alaihi wasallam a'i gymdeithion wedi'i sefydlu am flwyddyn, a chadwodd Allah ei orchudd yn yr awyr am ddeuddeg mis nes i Allah anfon diwedd y llythyr hwn i lawr fel math o ryddhad, fel bod y weddi nos honno wedi dod yn sunnah ar ôl iddi gael ei gwneud yn orfodol. Dywedodd Sa'ad; 'O Ummul Mu'minin, dywed wrthyf am witr y Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam! Yr ateb yw; 'Roedden ni'n arfer paratoi'r siwak a'i buro, ar ôl hynny byddai Allah yn ei ddeffro yn ôl ei ewyllys i ddeffro yn y nos. Yna gwnaeth siwak a pherfformiodd olchiad a gweddïo naw rak'ah. Ni eisteddodd yn y naw rak'ah ac eithrio yn yr wythfed rak'ah, soniodd am enw Allah, canmolodd Ef a gweddïo arno, yna cododd ac ni ddywedodd helo. Ar ôl hynny safodd i fyny a gweddïo'r nawfed rak'ah. Yna gwnaeth dhikr i Allah, canmolodd Ef a gweddïo arno, yna dywedodd gyfarchion yn uchel fel y gallem ei glywed. Ar ôl hynny gweddïodd ddau rak'ah ar ôl cyfarch wrth eistedd, dyna un ar ddeg rak'ah, O fy mab.' Pan oedd Nabiyullah yn hen ac yn teimlo'n ordew, perfformiodd witr gyda saith rak'ah, a gwnaeth ddau rak'ah fel y gwnaeth y cyntaf, felly mae hynny'n golygu naw, O fy mab. Os oedd Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yn gweddïo, yna roedd yn hoffi iddo gael ei wneud yn barhaus - yn barhaus-. Os oedd yn cysgu neu'n sâl fel na allai ei wneud yn y nos, yna byddai'n gweddïo deuddeg rak'ah yn ystod y dydd. Hyd y cofiaf i, ni ddarllenodd Nabiyullah sallallaahu 'alaihi wasallam un mushaf - y Coran cyfan - mewn un noson, ac ni weddïodd yn y nos tan y wawr, ac ni ymprydiodd am fis cyfan ar wahân i fis Ramadan.' Dywedodd Sa'ad; 'Ar ôl hynny es i gyfarfod ag Ibn Abbas, yna dywedais wrtho am yr hadith, yna dywedodd Ibn Abbas; 'Mae Aisha yn iawn'. Pe bawn i'n mynd ato neu'n cwrdd ag ef, wrth gwrs byddwn i'n cwrdd ag ef ac yn wynebu ein gilydd i gyfleu'r hadith hwn. Parhaodd Sa'ad; Dywedais i; 'Pe bawn i wedi gwybod nad oeddech chi wedi cwrdd ag ef, ni fyddwn i wedi dweud yr hadith hwn wrthych chi.' Ac mae wedi dweud wrthym ni [Mae Muhammad bin Al Mutsannana] wedi dweud wrthym ni [Mae Mu'adz bin Hisyam] wedi dweud wrthyf i [fy nhad] o [Qatadah] o [Zurarah bin Abu Aufa] o [Sa'id bin Hisham], ei fod wedi ysgaru ei wraig unwaith, yna aeth i Medina i werthu'r tir a ddewisodd, yna soniodd am hadith tebyg. Ac mae wedi dweud wrthym ni [Mae Abu Bakr bin Abu Syaibah] wedi dweud wrthym ni [Mae Muhammad bin Bisyr] wedi dweud wrthym ni [Mae Said bin Abu Arubah] wedi dweud wrthym ni [Qatadah] o [Zurarah bin Aufa] o [Sa'd bin Hisham] ei fod wedi dweud; Es i at Abdullah bin Abbas a gofyn iddo am y weddi witr, yna soniodd am yr hadith a'i stori, ac yn ei hadith, dywedodd; Gofynnodd Aisyah; 'Pwy yw Hisham?' Atebais i; 'Ibn 'Amir'. 'Dywedodd Aisha; ''Ef yw'r gorau o bobl'. Bu farw Amir ym mrwydr Uhud. Ac mae wedi dweud wrthym [Ishaq bin Ibrahim] a [Muhammad bin Rafi'] bod y ddau o [Abdurrazaq] wedi dweud wrthym [Ma'mar] o [Qatadah] o [Zurarah bin Aufa], mai [Sa'd bin Hisham] yw ei gymydog, yna dywedodd Sa'd wrtho ei fod wedi ysgaru ei wraig ac adroddodd yr hadith yn ôl hadith Sa'id, yn y golygyddol dywedir; Dywedodd Aisha; 'Hisham pwy?' Atebodd Sa'd; 'Hisham bin Amir. Atebodd Aisyah; 'Ef oedd y gorau o bobl, bu farw wrth ymladd â'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam ym mrwydr Uhud'. Ac yn yr hadith dywedir; 'Yna dywedodd Hakim bin Aflah; 'Pe bawn i wedi gwybod nad oeddech chi wedi cwrdd ag ef, wrth gwrs ni fyddwn i wedi dweud yr hadith hwn wrthych chi'.