Berinfaq emas sebesar gunung Uhud tidak akan diterima hingga engkau beriman kepada takdir

Imam Muslim : 9

حَدَّثَنِي أَبُو خَيْثَمَةَ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ كَهْمَسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ ح و حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ وَهَذَا حَدِيثُهُ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا كَهْمَسٌ عَنْ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ قَالَ كَانَ أَوَّلَ مَنْ قَالَ فِي الْقَدَرِ بِالْبَصْرَةِ مَعْبَدٌ الْجُهَنِيُّ فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَحُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيُّ حَاجَّيْنِ أَوْ مُعْتَمِرَيْنِ فَقُلْنَا لَوْ لَقِينَا أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلْنَاهُ عَمَّا يَقُولُ هَؤُلَاءِ فِي الْقَدَرِ فَوُفِّقَ لَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ دَاخِلًا الْمَسْجِدَ فَاكْتَنَفْتُهُ أَنَا وَصَاحِبِي أَحَدُنَا عَنْ يَمِينِهِ وَالْآخَرُ عَنْ شِمَالِهِ فَظَنَنْتُ أَنَّ صَاحِبِي سَيَكِلُ الْكَلَامَ إِلَيَّ فَقُلْتُ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنَّهُ قَدْ ظَهَرَ قِبَلَنَا نَاسٌ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ وَيَتَقَفَّرُونَ الْعِلْمَ وَذَكَرَ مِنْ شَأْنِهِمْ وَأَنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنْ لَا قَدَرَ وَأَنَّ الْأَمْرَ أُنُفٌ قَالَ فَإِذَا لَقِيتَ أُولَئِكَ فَأَخْبِرْهُمْ أَنِّي بَرِيءٌ مِنْهُمْ وَأَنَّهُمْ بُرَآءُ مِنِّي وَالَّذِي يَحْلِفُ بِهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لَوْ أَنَّ لِأَحَدِهِمْ مِثْلَ أُحُدٍ ذَهَبًا فَأَنْفَقَهُ مَا قَبِلَ اللَّهُ مِنْهُ حَتَّى يُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ ثُمَّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ إِذْ طَلَعَ عَلَيْنَا رَجُلٌ شَدِيدُ بَيَاضِ الثِّيَابِ شَدِيدُ سَوَادِ الشَّعَرِ لَا يُرَى عَلَيْهِ أَثَرُ السَّفَرِ وَلَا يَعْرِفُهُ مِنَّا أَحَدٌ حَتَّى جَلَسَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَسْنَدَ رُكْبَتَيْهِ إِلَى رُكْبَتَيْهِ وَوَضَعَ كَفَّيْهِ عَلَى فَخِذَيْهِ وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي عَنْ الْإِسْلَامِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْإِسْلَامُ أَنْ تَشْهَدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَتُقِيمَ الصَّلَاةَ وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ وَتَصُومَ رَمَضَانَ وَتَحُجَّ الْبَيْتَ إِنْ اسْتَطَعْتَ إِلَيْهِ سَبِيلًا قَالَ صَدَقْتَ قَالَ فَعَجِبْنَا لَهُ يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقُهُ قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنْ الْإِيمَانِ قَالَ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ قَالَ صَدَقْتَ قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنْ الْإِحْسَانِ قَالَ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنْ السَّاعَةِ قَالَ مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنْ السَّائِلِ قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنْ أَمَارَتِهَا قَالَ أَنْ تَلِدَ الْأَمَةُ رَبَّتَهَا وَأَنْ تَرَى الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ الْعَالَةَ رِعَاءَ الشَّاءِ يَتَطَاوَلُونَ فِي الْبُنْيَانِ قَالَ ثُمَّ انْطَلَقَ فَلَبِثْتُ مَلِيًّا ثُمَّ قَالَ لِي يَا عُمَرُ أَتَدْرِي مَنْ السَّائِلُ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ فَإِنَّهُ جِبْرِيلُ أَتَاكُمْ يُعَلِّمُكُمْ دِينَكُمْ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْغُبَرِيُّ وَأَبُو كَامِلٍ الْجَحْدَرِيُّ وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ قَالُوا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ قَالَ لَمَّا تَكَلَّمَ مَعْبَدٌ بِمَا تَكَلَّمَ بِهِ فِي شَأْنِ الْقَدَرِ أَنْكَرْنَا ذَلِكَ قَالَ فَحَجَجْتُ أَنَا وَحُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيُّ حَجَّةً وَسَاقُوا الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ كَهْمَسٍ وَإِسْنَادِهِ وَفِيهِ بَعْضُ زِيَادَةٍ وَنُقْصَانُ أَحْرُفٍ و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ غِيَاثٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ وَحُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَا لَقِينَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ فَذَكَرْنَا الْقَدَرَ وَمَا يَقُولُونَ فِيهِ فَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ كَنَحْوِ حَدِيثِهِمْ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفِيهِ شَيْءٌ مِنْ زِيَادَةٍ وَقَدْ نَقَصَ مِنْهُ شَيْئًا و حَدَّثَنِي حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِنَحْوِ حَدِيثِهِمْ

مون کي [ابو خَيْتسَمَه زُهير بن حرب] ٻڌايو آهي ته اسان کي [وَكِيع] [ڪَهْمَس] کان [عبدالله بن بريده] کان [يحيى بن يَامَر] تائين ٻڌايو آهي. - ٻي روايت ۾ چيو ويو آهي ته - ۽ اسان کي [عبيدالله بن معاذ الانباري] کان ٻڌايو آهي ۽ هي حديث آهي، اسان کي [منهنجي پيءُ] اسان کي [ڪَهْمَس] کان [ابن بريده] کان [يحيى بن يَامَر] تائين ٻڌايو آهي ته: 'بصره ۾ سڀ کان پهرين تقدير تي بحث ڪندڙ شخص معبد الجهاني هو، تنهن ڪري مان ۽ حميد بن عبدالرحمان الحميري حج يا عمري تي ويا هئاسين، تنهن ڪري اسان چيو ته: 'جيڪڏهن اسان رسول الله صلي الله عليه وسلم جي ڪنهن صحابي سان ملون ها ته اسان ان کان تقدير بابت ڪجهه پڇون ها'. تنهنڪري [عبدالله بن عمر] کي اسان لاءِ توفيق ڏني وئي، جڏهن هو مسجد ۾ داخل ٿي رهيو هو.' پوءِ منهنجو دوست ۽ مان سندس سامهون ٿياسين، اسان مان هڪ سندس ساڄي پاسي ۽ ٻيو سندس کاٻي پاسي. پوءِ مون سوچيو ته منهنجو دوست منهنجي طرفان ڳالهائيندو، تنهن ڪري مون چيو: 'اي ابو عبدالرحمان، بيشڪ، اسان جي سامهون هڪ قوم ظاهر ٿي آهي جيڪي قرآن پڙهن ٿا ۽ علم ڳولين ٿا ۽ پوءِ دعويٰ ڪن ٿا ته ڪا به تقدير ناهي، ۽ انهن جو معاملو نئون آهي - تقدير ۽ الله جي علم کان اڳ نه -' تنهن ڪري [عبدالله بن عمر] جواب ڏنو، 'جڏهن توهان انهن ماڻهن سان ملو، انهن کي ٻڌايو ته مان انهن کان بيزار آهيان، ۽ اهي مون کان بيزار آهن. ۽ قسم آهي ان ذات جو جنهن جي نالي سان الله جا ٻانها قسم کڻن ٿا، جيڪڏهن توهان مان ڪو احد جبل جيترو سون خرچ ڪري، ته ان جو خيرات قبول نه ڪيو ويندو جيستائين هو تقدير تي ايمان نه آڻيندو، سٺي ۽ خراب ٻنهي.' هن چيو: 'پوءِ هن حديث بيان ڪرڻ شروع ڪئي ۽ چيو: [عمر بن الخطاب] چيو: 'اسان هڪ ڀيرو رسول الله ﷺ سان گڏ هئاسين، ۽ هڪ ماڻهو اسان وٽ آيو جنهن جا ڪپڙا تمام اڇا ۽ وار تمام ڪارا هئا، ۽ ان تي سفر جو ڪو به نشان نظر نه آيو.' اسان مان ڪو به کيس نه سڃاڻندو هو جيستائين هو رسول الله ﷺ وٽ آيو ۽ پنهنجو گوڏو سندس گوڏن تي رکيائين ۽ چيائين: 'اي محمد ﷺ، مون کي اسلام بابت ٻڌايو؟' رسول الله ﷺ جواب ڏنو: 'گواهي ڏيڻ ته الله کان سواءِ ڪو به عبادت جي لائق ناهي ۽ محمد ﷺ سندس ٻانهو ۽ رسول آهن، نماز قائم ڪرڻ، زڪوات ڏيڻ، رمضان جا روزا رکڻ، ۽ جيڪڏهن توهان ان تائين سفر ڪرڻ جي قابل آهيو ته الله جي گهر جو حج ڪرڻ.' هن چيو: 'توهان صحيح آهيو.' عمر چيو: 'پوءِ اسان کي هن تي تعجب ٿيو ڇاڪاڻ ته هن ان بابت پڇيو ۽ ان جي تصديق ڪئي.' هن ٻيهر پڇيو: 'مون کي ايمان بابت ٻڌايو؟' هن جواب ڏنو: 'ڇا توهان الله تي، سندس ملائڪن تي، سندس ڪتابن تي، سندس رسولن تي، آخري ڏينهن تي، ۽ سٺي ۽ خراب تقدير تي ايمان رکو ٿا'. هو چوي ٿو: 'تون صحيح آهين'. هن پڇيو، 'مون کي احسان بابت ٻڌايو؟' هن جواب ڏنو: 'تون الله جي عبادت اهڙي طرح ڪرين ٿو ڄڻ ته تون ان کي ڏسين ٿو، پوءِ جيڪڏهن تون ان کي نه ڏسين ته پوءِ هو ضرور توکي ڏسي ٿو'. هن وري پڇيو، 'آخري ڏينهن ڪڏهن ٿيندو؟' هن جواب ڏنو؛ 'جنهن کان پڇيو وڃي ٿو اهو پڇڻ واري کان بهتر نٿو ڄاڻي.' هن پڇيو، 'پوءِ مون کي نشانين بابت ٻڌايو؟' هن جواب ڏنو؛ 'جيڪڏهن ڪو غلام پنهنجي مالڪ جي ٻار کي جنم ڏئي، ۽ توهان هڪ اهڙي شخص کي ڏسو جيڪو ننگا پير، ننگا، غريب، ٻڪريون چرائيندڙ آهي، پر عمارتون ٺاهڻ ۾ فخر ڪري رهيو آهي'. پوءِ هو هليو ويو. تنهن ڪري مان اڃا تائين حيران ٿيس پوءِ هن چيو؛ 'اي عمر، ڇا توهان ڄاڻو ٿا ته سوال ڪندڙ ڪير آهي؟' مون جواب ڏنو، 'الله ۽ ان جو رسول بهتر ڄاڻن ٿا'. هن چيو؛ 'اهو جبرائيل آهي، هو توهان کي توهان جي ديني علم بابت سيکارڻ لاءِ آيو هو.' اسان کي [محمد بن عبيد الغباري] ۽ [ابو ڪامل الجهدري] ۽ [احمد بن عبده] ٻڌايو ويو آهي ته اسان کي [حماد بن يزيد] [مثير الوراق] کان [عبدالله بن بريده] کان [يحييٰ بن يعمر] ٻڌايو آهي ته؛' 'جڏهن معبد ڪجهه چيو ته هن تقدير جي معاملي بابت ڳالهايو، تڏهن اسان ان کي رد ڪيو'. هن ٻيهر چيو، 'پوءِ مون حميد بن عبدالرحمان الحميري سان حج ڪيو'. پوءِ انهن حديث کي ڪهمس حديث جي معنيٰ سان ذڪر ڪيو. ان ۾ ڪجهه اضافي ۽ گم ٿيل اکر آهن. ۽ اسان کي ٻڌايو آهي [محمد بن حاتم] اسان کي ٻڌايو آهي [يحيى بن سعيد القثان] اسان کي ٻڌايو آهي [عثمان بن غياث] اسان کي [عبدالله بن بريده] [يحيى بن يعمر] کان ۽ [حميد بن عبدالرحمان] ٻنهي چيو آهي ته: 'اسان [عبدالله بن عمر] سان ملياسين، پوءِ اسان قسمت ۽ ان بابت انهن جي راءِ جو ذڪر ڪيو، پوءِ هن حديث بيان ڪئي جيئن انهن [عمر] رضي الله عنهما کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان ورتي هئي، ۽ ان ۾ اضافو ۽ گهٽتائي هئي'. ۽ اسان کي [حجاج بن الشيّير] ٻڌايو آهي، اسان کي [يونس بن محمد] ٻڌايو آهي، اسان کي [المعتمر] پنهنجي پيءُ کان، [يحييٰ بن يعمر] کان، [ابن عمر] کان، [عمر] رسول الله ﷺ کان، انهن جي حديثن جي مثالن سان بيان ڪيو آهي.