Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113
و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
Ma ta’u mai ia te a’u [Abdullah bin Muhammad] na ta’u mai ia i matou ['Abdur Razzaq] na ta’u mai ia i matou [Ma'mar] mai ia [Ayyub as-Sakhtiyaniy] ma [Katsir bin Katsir bin Al Muthallib bin Abi Wada'ah] e fa’afetaia’i le tasi ma le isi mai ia [Said bin Jubair] na fai mai [Ibnu Abbas Radliallahu Anhuma]; 'O le fafine muamua na fa’aaogaina se fusipa’u o le tina lea o le Perofeta o Ismail 'Alaihissalam. Na ia fa’aaogaina e aveese ai ni mea mai ia Sara ona ave lea e Ibrahim 'Alaihissalam o ia fa’atasi ma lona atali’i o Ismail o lona tina sa fa’asusu pea ia te ia se’ia o’o ina tu’u uma i la’ua e Ibrahim 'Alaihissalam i tafatafa o le Baitullah -Ka'bah- i totonu o se fale i luga o le zamzam i le pito o le al-Masjidil Haram. I lena taimi i Makkah sa leai se tasi e nonofo ai ma sa leai se vai. Na tu’u uma i la’ua e Ibrahim iina ma tu’u ai se ituaiga taga e tumu i tala ma se taga/geriba e tumu i vai. Ona alu lea o Ibrahim e tu’ua i la’ua uma. Ona mulimuli atu lea o Ibu Ismail ia te ia ma fai atu; ‘O Ibrahim e, o fea e te fia alu i ai? . Na e -tega- tu’ua i matou i lenei vanu e leai se tagata ma leai se mea’. Sa toe fai pea e le tina o Ismail lana fesili i le tele o taimi se’ia oo ina le toe tilotilo atu Ibrahim ia te ia. Mulimuli ane sa fesili le tina o Ismail; ‘Ua poloa’i ea Allah ia te oe e fai nei mea uma?’. Sa tali atu Ibrahim; ‘Ioe’. Sa fai atu le tina o Ismail; ‘Afai o lea tulaga, e le tuulafoa’iina i matou e Allah’. Ona toe foi mai lea o le tina o Ismail ma faaauau pea le malaga a Ibrahim seia oo ina taunuu i se mauga ma ua le toe vaaia o ia e tagata, sa faasaga atu Ibrahim i le Kaaba ma tatalo mo i latou i ni nai fuaiupu o le tatalo i le sii a’e o ona lima e lua, ma fai atu; ‘Rapi e, -’e moni ua ou tuuina nisi o a’u fanau i se vanu e leai ni laau e lata ane i Lou maota ua faamamaina’- seia oo ina taunuu i -ia avea i latou ma auauna loto faafetai- -QS Ibrahim fuaiupu 37. Ona amata lea ona fafaga e le tina o Ismail lana tama ma inu mai le vai na saunia seia oo ina uma le vai i le geriba sa fia inu o ia faapea foi ma lana tama. Ona ia tilotilo atu lea ia Ismail le pepe o loo fetolofi, pe na ia fai atu ma le fa’aeteete; ‘O loo ta’avale i le eleele.’ Ona tuua lea e Hajar ia Isamaeli ma sa le mafai ona ia tatalia lona tulaga. O lea na ia sau ai i le mauga o Shafaa o le mauga lea e latalata ia te ia. Sa tu o ia iina ma tilotilo atu i le vanu ma le fa’amoemoe e va’ai i tagata iina ae sa leai se tasi na ia va’aia. O lea na ia alu ifo ai mai le mauga o Shafaa ma ina ua ia taunuu i le vanu, sa ia tatalaina le pito o ona lavalava ma taumafai malosi e pei o se tagata o loo tauivi malosi seia oo ina mafai ona ia sopoia le vanu ma taunuu i le mauga o Marwah ma tu ai iina a o vaavaai pe i ai se tasi iina ae sa leai se tasi na ia vaaia. Sa ia faia lena mea i le fitu taimi - i le va o mauga o Shafaa ma Marwah-. Fai mai Ibn Abbas Radliallahu Anhu; Fai mai le Perofeta o Shallallahu Alaihi Wasallam; ‘O le sa’iy lea e tatau ona faia e tagata - o e faia le Hajj - i le va o na mauga e lua’. Ina ua i ai o ia i le tumutumu o Marwah, sa ia faalogoina se leo, ona ia faapea ifo lea i lona loto ‘taofi’ o lona uiga o Hajar o ia lava. Ona ia taumafai lea e faalogologo i ai ona toe faalogoina lea o le leo ma ia fai atu ai; ‘Ua e sii lou leo pe afai e te manao e ole atu mo se fesoasoani’. Na iloa ai o le leo o le leo o se agelu - o Jibril ‘Alaihissalam- o le sa i tafatafa o le zamzam, ona olo lea e Jibril le vai i lona mulivae’ pe na ia fai atu; i ona apaau seia oo ina tafe mai le vai. Na amata ona faia e le tina o Ismail ni tane vai i ona lima e pei ona faapenei, o le asuina lea o le vai ma tuu i totonu o le geriba, a o faaauau pea ona tafe vave le vai pe a uma ona asuina. Fai mai Ibn Abbas Radliallahu Anhuma; Fai mai le Perofeta o Shallallahu Alaihi Wasallam; ‘Ia alofa mutimutivale le Atua ia Umm Ismail -Siti Hajar- aua afai e faatagaina e ia le zamzam’ pe Ana afioga; ‘afai e le taofia loa e ia le vai, e mautinoa lava o le a avea le vai o le zamzam ma vai tafe’. Mulimuli ane, ua mafai ona ia inu vai ma toe fafaga lana tama. Ona fetalai atu lea o le agelu ia te ia; ‘Aua e te fefe ne’i tuulafoa’iina oe auā o le fale lenei o le Atua, o le a fausia e lenei atalii ma lona tamā ma e moni lava e le fa’aumatia e le Atua Lana auauna’. I lena taimi, o le Kaaba o le Fale o Allah sa tu i se tulaga maualuga i luga a’e o le eleele e pei o se tama’i mauga, lea a oo mai se lolo e solo i ona itu taumatau ma tauagavale. O le tina o Isamaeli, o Hajar, sa faaauau pea ona ola faapea seia oo ina pasia e se vaega o tagata mai le ituaiga o Jurhum po o le aiga o Jurhum na sau mai le ala o le mauga o Kadaa’ ma taofi i lalo mai Meka ona latou vaaia lea o se manu o lele faataamilomilo. Sa latou alalaga; ‘E tatau ona feliuliua’i lenei manu auā o loo feliuliua’i i le vai e ui lava ina matou iloa ma le mautinoa e leai se vai i lenei vanu. Mulimuli ane, sa latou auina atu se tasi pe toalua tagata na taufetuli vave ma iu ai ina latou maua le vai. Sa latou toe foi mai ma lipotia le i ai o le vai ona latou oo lea i le vai. Sa ia fai mai; ‘O le taimi lena sa latalata Isamaeli i le vai’. Sa latou fai atu ia te ia; ‘E te fa’atagaina i matou e taofi ma auai fa’atasi ma oe iinei?’. Fai mai le tina o Isamaeli; ‘Ioe, e mafai ae e leai sau aia e maua ai le vai’. Sa latou fai mai; ‘Ua lelei’. Fai mai Ibn Abbas Radliallahu Anhuma; Fai mai le Perofeta o Shallallahu Alaihi Wasallam; ‘Sa fiafia le tina o Isamaeli i lenei mea na tupu aua sa i ai tagata o nonofo fa’atasi ma ia’. Mulimuli ane sa latou nonofo ai iina ma auina atu se avefe’au i lo latou aiga e vala’aulia i latou e nonofo fa’atasi iina’. Ina ua nonofo o latou aiga ma Hajar ma ua matua Ismail, sa ia a’oa’oina le gagana Arapi mai ia i latou, ma avea ai ma tagata sili ona taua ma sili ona ofoofogia ia i latou. Ona tupu a’e lea o Ismail ma avea ma se ali’i talavou sa alofagia e i latou. Ina ua matua, sa latou fa’aipoipo ia Ismail i se fafine mai ia i latou ma e le’i pine ae maliu le tina o Ismail. Mulimuli ane, sa sau Ibrahim ina ua uma ona fa’aipoipo Ismail e su’e po’o a mea na ia tu’ua ae sa le’i maua Ismail. Sa fesili Ibrahim i le ava a Ismail e uiga ia Ismail. Sa tali atu lana ava; ‘O le a ia sailia se mea e ola ai mo i tatou. Ona fesili lea Ibrahim e uiga i lo latou olaga ma tulaga. Sa tali atu le ava a Ismail; ‘Ua tele mea leaga ua ma oo i ai ma ua vaapiapi ma tumu i mafatiaga matuia lo ma olaga.’ Na faitio le avā a Ismail ia Ibrahim e uiga i le olaga na la ola ai ma lana tane. Fai mai Ibrahim; ‘Mulimuli ane, a sau lau tane, ia e momoli atu o’u fa’afeiloa’iga ma fai atu ia te ia e sui le faitoto’a o lona fale.’ Ina ua sau Ismail, sa ia lagonaina se mea ma fesili atu i lana avā; ‘Ua i ai se tasi na sau ia te oe?’. Na tali atu lana avā; ‘Ioe. Na sau se toeaina faapenei ia i ma’ua ma fesili mai e uiga ia te oe ma sa ou faamatala atu ma sa ia fesili mai ia te a’u e uiga i lo ma olaga, o lea na ou faamatala atu ai o loo ou ola i le faigata ma le mafatiaga.’ Na fesili Ismail; ‘Ua i ai se fe’au na avatu e lena tamāloa ia te oe e uiga i se mea?’. Na tali atu lana avā; ‘Ioe. Na ia poloa’i mai ia te a’u e momoli atu ana fa’afeiloa’iga ia te oe ma fai atu ia te oe e sui le faitoto’a o lou fale. Fai mai Ismail; ‘O lo’u tamā o ia ma e moni lava ua ia poloa’i mai ia te a’u e tete’a ma oe, o lea ia e toe fo’i i lou aiga.’ Ona tete’a lea o Ismail ma lana avā. Ona faaipoipo lea o Isamaeli i se isi fafine mai tagata ona toe tuua lea o i latou e Isamaeli mo se vaitaimi e finagalo i ai le Atua ma ina ua mavae lena mea na ia toe foi mai e feiloai ma i latou ae na te lei mauaina Isamaeli seia oo ina alu atu i le ava a Isamaeli ma fesili ia te ia e uiga ia Isamaeli. Na tali atu lana ava; 'O le a ia sailia se mea e ola ai mo i tatou.' Ona toe fesili atu lea o Isamaeli; 'O faapefea oe'. Na ia fesili atu i lana ava o Isamaeli e uiga i lo latou olaga ma tulaga o le olaga. Na tali atu lana ava; 'O loo matou i ai i taimi uma i se tulaga lelei ma lava.' Na vivii atu le ava a Isamaeli ia Allah. Na fesili atu Isamaeli; 'O le a lau mea'ai?'. Na tali atu le ava a Isamaeli; 'Aano o manu'. Na toe fesili atu Isamaeli; 'O le a lau meainu?'. Na tali atu le ava a Isamaeli; 'Vai'. Ona tatalo lea o Isamaeli; 'Le Atua e, faamanuia ia i latou i a latou aano o manu ma le vai'. Na saunoa le Perofeta o Shallallahu Alaihi Wasallam; 'I lena taimi e leai ni saito i Makkah ma ana i ai, semanū e tatalo Isamaeli mo ia'. Na ia saunoa; 'Ma mai le tatalo a Isamaeli e uiga i aano o manu ma le vai, e leai se tasi na faitio vagana ai tagata o Makkah ina ua na o aano o manu ma le vai na latou maua'. Ona fai atu lea o Ibrahim; ‘A sau lau tane, ia e momoli atu o’u fa’afeiloa’iga ia te ia ma poloa’i atu ia te ia e fa’amalosi le faitoto’a o lona fale.’ Ina ua sau Ismail, sa ia fai atu; ‘Ua sau ea se tasi ia te oe?’. Na tali atu lana ava; ‘Ioe. Na sau se toeaina e foliga matagofie ia i ma’ua.’ Sa fiafia lana ava ia Ibrahim. Sa ia fesili mai ia te a’u e uiga ia te oe, o lea sa ou faamatala atu ai, ona ia fesili mai lea ia te a’u e uiga i o ma’ua olaga, o lea sa ou fai atu ai, “Ua ou lelei.” Na fesili atu Isamaeli, “Pe na avatu ea e lena tamaloa se fe’au ia te oe e uiga i se mea?” Na tali atu lana ava, “Ioe. Na ia poloa’i mai ia te a’u e momoli atu ana fa’afeiloa’iga ia te oe ma leoleo le faitoto’a o lou fale.” Fai mai Isamaeli, “O lo’u tama o ia, ma o le faitoto’a o oe. Na ia poloa’i mai ia te a’u e leoleo oe.” Ona tuua lea o i latou e Ibrahim mo sina taimi e pei ona finagalo i ai le Atua, ona toe foi mai lea ina ua uma ona tuu e Isamaeli lana aū i lalo o se laau e lata ane ia Zamzam. Ina ua ia vaaia o ia, sa vave ona alu atu ia te ia ma fai e pei o se tama i lona atalii ma se atalii i lona tama, ona ia fai atu lea, “Isamaeli e, ua poloa’i mai le Atua ia te a’u i se poloa’iga.” Fai mai Isamaeli, “Ia e faia le mea ua poloa’i mai ai lou Alii ia te oe.” Na toe fai atu Ibrahim, "E te fesoasoani mai ia te aʻu?" Na fai atu Isamaeli, "Ioe, o le a ou fesoasoani atu ia te oe." Na fai atu Ibrahim, "Ua poloai mai Allah ia te aʻu e fausia se fale i lenei nofoaga." Na faasino atu Ibrahim i se nofoaga e fai si maualuga atu nai lo le eria o siomia ai." Na fai mai le faamatala; 'Mai lea nofoaga na la siitia ai le faavae o le Maota o Allah, na galue Ismail i le amoina o maa a o faatulaga e Ibrahim - fausia - seia oo ina maualuga le fale, na sau Ismail ma lenei maa ma tuu mo Ibrahim ina ia mafai ona ia aʻe i ai a o tuuina atu e Ismail ia maa.' Na galulue uma i laʻua a o faia le tatalo; -'Lo matou Alii e, talia mai ia i matou -galuega- e moni lava o Oe o Lē Faafofoga Uma, o Lē Silafia Uma'. Na faaauau pea ona la fausia seʻia oo ina la siomia le Maota o Allah ma faaauau pea ona la faia le tatalo; -'Lo matou Alii e, talia mai ia i matou -galuega- e moni lava o Oe o Lē Faafofoga Uma, o Lē Silafia Uma'-. -QS. Al-Baqarah 127-.