Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail

इमाम बुखारी : 3113

و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }

आणि मला ['अब्दुल्ला बिन मुहम्मद] यांनी सांगितले, ज्यांनी आम्हाला ['अब्दुर रज्जाक] यांच्याकडून सांगितले, ज्यांनी आम्हाला [मअमर] यांच्याकडून, [अय्यूब अस-सख्तियानी] आणि [कथिर बिन कथिर बिन अल-मुथल्लिब बिन अबी वदा'ह] यांच्याकडून कळवले एकमेकांना पुष्टी देणारे [सईद बिन जुबैर] यांनी सांगितले [इब्न अब्बास, अल्लाह त्यांच्यावर दोघांवरही खुशाल असो]; "पहिल्यांदा पट्टा घालणारी स्त्री पैगंबर इसमाईल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांची आई होती. तिने त्याचा वापर साराहकडून आपले ठसे लपवण्यासाठी केला; नंतर इब्राहीम (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांनी तिला तिच्या मुलगा इसमाईलसह, ज्याला ती त्या वेळी अजूनही स्तनपान करत होती, सोबत नेले, जोपर्यंत इब्राहीम (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांनी त्यांना दोघांनाही पवित्र मस्जिदच्या काठावर झमझमच्या वर असलेल्या एका झोपडीत अल्लाहच्या घरा (काबा) जवळ ठेवले. त्या वेळी मक्कामध्ये कोणीही राहत नव्हते आणि तिथे पाणीही नव्हते. इब्राहिमने त्यांना दोघांनाही तिथे ठेवले आणि एक खजूरची पोती व एक पाण्याची पिशवी ठेवून गेला. मग इब्राहीम त्या दोघांना तिथेच सोडून निघाले. तेव्हा इसमाईलची आई त्यांच्या मागे लागली आणि म्हणाली, "अरे इब्राहीम, तुम्ही कुठे जात आहात? तुम्ही आम्हाला या वळीत, जिथे एकही माणूस नाही आणि काहीच नाही, कसे सोडून जाऊ शकता?" इसमाईलची आई हा प्रश्न वारंवार विचारत होती, जोपर्यंत शेवटी इब्राहीमने तिच्याकडे पाहणे टाळले. शेवटी, इसमाईलच्या आईने विचारले, "हे सर्व करण्याचा आदेश तुम्हाला अल्लाहने दिला आहे का?" इब्राहिमने उत्तर दिले, "होय." इसमाईलच्या आई म्हणाली, "मग अल्लाह आम्हाला कधीच सोडणार नाही." मग इसमाईलची आई परत गेली, आणि इब्राहिमने आपला प्रवास सुरू ठेवला, तोपर्यंत तो एका टेकडीवर पोहोचला आणि लोक त्याला पाहू शकले नाहीत. इब्राहिमने कबाकडे वळून त्यांच्यासाठी काही शब्दांची प्रार्थना केली, दोन्ही हात वर करून म्हणाला: "माझ्या प्रभू, ('खरोखरच मी माझ्या काही संततींना तुझ्या पवित्र घराजवळ वनस्पतीविरहित एका उपत्यकेत वसवलं आहे') जोपर्यंत ते (कृतज्ञ दास) बनत नाहीत" (कुरआन, सूरा इब्राहीम, आयत ३७). मग इसमाईलची आई आपल्या बाळाला दूध पाजू लागली आणि पाण्याच्या पुरवठ्यापासून पाणी प्यायला लागली, जोपर्यंत चामड्यातील पाणी संपले; तेव्हा तिला आणि तिच्या बाळाला तहान लागली. मग तिने दु:खाने वळवळणाऱ्या बाळ इसमाईलकडे पाहिले, किंवा तिने असे म्हटले: 'जमिनीवर वळवळत होता'. मग हजरने इस्माईलला सोडून गेली, कारण ती त्याची दुर्दशा पाहू शकत नव्हती. ती जवळच्या सफा टेकडीकडे गेली. तिथे उभी राहून तिने दऱ्याकडे पाहिले, कोणी दिसेल या आशेने, पण तिला कोणीच दिसले नाही. मग ती सफा पर्वतावरून उतरली आणि दऱ्यापर्यंत पोहोचताच तिने आपल्या वस्त्राचा तळभाग वर गुंडाळला आणि जणू एखादी व्यक्ती कष्टाने झटत असते तशी सर्व शक्तीनिशी प्रयत्न केले, जोपर्यंत ती दरी पार करून मरवा पर्वतावर पोहोचली नाही. तेथे तिने आजूबाजूला पाहिले की कुणी आहे का, पण तिला कोणीही दिसले नाही. तिने हे सफा आणि मरवा पर्वतांदरम्यान सात वेळा केले. इब्न अब्बास (रज़ियल्लाहु अन्हु) यांनी सांगितले: पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांनी म्हटले: "ही ती सई आहे जी तीर्थयात्रिकाने दोन टेकड्यांमध्ये करणे आवश्यक आहे." जेव्हा ती मरवाहच्या शिखरावर होती, तेव्हा तिला एक आवाज ऐकू आला, म्हणून तिने स्वतःशी म्हटले, "शांत राहा," म्हणजे हाजर स्वतःशीच बोलत होती. मग तिने ऐकण्याचा प्रयत्न केला, आणि तिला पुन्हा तो आवाज ऐकू आला, म्हणून तिने म्हटले, "जर तुला मदत मागायची असेल, तर तुझा आवाज ऐकला गेला आहे." तेव्हा समजले की तो आवाज झमझमजवळ असलेल्या देवदूताचा (जिब्रिल, त्यावर शांति रावो) होता; मग जिब्रिलने आपल्या टाचेने—किंवा, असेही म्हणतात, आपल्या पंखाने—जमीन खुरडली, तोपर्यंत पाणी फवटून आले. उम्म इसमाईलने हात वापरून असे पाणी गोळा करायला सुरुवात केली: ते उचलून एका चामड्याच्या पिशवीत ओतत, आणि उचलल्यानंतरही पाणी मुबलक प्रमाणात फवटतच राहिले. इब्न अब्बास (अल्लाह त्यांच्यावर आणि दोघांवरही प्रसन्न होवो) यांनी सांगितले की पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांनी म्हटले: "अल्लाह उम्मु इस्माईल (हाजर) यांच्यावर दया करो, कारण जर ती झमझम सोडून गेली असती" किंवा त्यांनी म्हटले: "जर तिने ताबडतोब पाणी गोळा केले नसते, तर झमझमचे पाणी नक्कीच वाहती नदी बनले असते." शेवटी तिला पाणी पिता आलं आणि पुन्हा आपल्या बाळाला दूध पाजू शकली. मग देवदूताने तिला म्हटले: "त्याज्याची भीती बाळगू नकोस, कारण हे अल्लाहचे घर आहे, जे या मुलाने आणि त्याच्या वडिलांनी उभारले जाईल, आणि खरोखरच अल्लाह आपल्या सेवकाला कधीच सोडणार नाही." त्या वेळी काबा, अल्लाहचे घर, जमिनीच्या पातळीपेक्षा किंचित उंच, एका लहान टेकडीसारखे उभे होते, जेव्हा पूर येत असे तेव्हा त्याची उजवी व डावी बाजू झिजून जात असे. इस्माईलची आई, हाजर, अशा प्रकारेच राहत होती, जोपर्यंत जुरहुम जमात किंवा जुरहुम कुलातील काही लोक कादा' पर्वताच्या मार्गाने येऊन मक्काच्या खालील भागात थांबले; तेव्हा त्यांनी एका पक्ष्याला वर्तुळात उडताना पाहिले. त्यांनी ओरडले; "ही पक्षी नक्कीच पाण्यामुळेच फेरफटका मारत आहे, तरीही आम्हाला खात्री आहे की या दऱ्यात पाणी नाही." शेवटी, त्यांनी एक-दोन वेगवान धावक पाठवले, आणि त्यांना पाणी सापडले. ते परत आले आणि पाणी असल्याची माहिती दिली, मग ते पाण्याकडे गेले. त्याने सांगितले: "त्या वेळी हजर पाण्याजवळ होती." त्यांनी तिला विचारले: "तुम्ही आम्हाला इथेच थांबून तुमच्यासोबत राहण्याची परवानगी देता का?" इस्माईलची आई म्हणाली, "हो, तुम्ही राहू शकता, पण पाण्यावर तुमचा हक्क नाही." त्यांनी म्हटले, "ठीक आहे." इब्न अब्बास (रज़िअल्लाहु अन्हु) यांनी सांगितले की पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांनी म्हटले, "इस्माईलची आई या घटनेने आनंदी झाली कारण तिच्यासोबत लोक राहत होते." शेवटी, ते तिथे स्थायिक झाले आणि त्यांनी आपल्या कुटुंबांना तिथे एकत्र राहण्यासाठी आमंत्रित करण्यासाठी संदेशवाहक पाठवले. जेव्हा त्यांचे कुटुंब हाजर यांच्यासोबत स्थायिक झाले आणि इस्माईल तरुण झाला, तेव्हा त्याने त्यांच्याकडून अरबी भाषा शिकली आणि खरोखरच त्यांच्यातील सर्वात मोलाचा आणि उल्लेखनीय व्यक्ती बनला. इस्माईल नंतर एक तरुण झाला ज्याला ते खूप प्रेम करत होते. तो प्रौढ झाल्यावर, त्यांनी इस्माईलचे लग्न त्यांच्यापैकीच एका स्त्रीशी केले, आणि काही काळानंतर इस्माईलची आई निधन पावली. काही काळानंतर, इस्माईलच्या लग्नानंतर इब्राहीम त्यांची परिस्थिती जाणून घेण्यासाठी भेटायला आले, परंतु त्यांना इस्माईल सापडला नाही. इब्राहीमने इस्माईलच्या पत्नीला त्याच्याबद्दल विचारले. तिने उत्तर दिले, "तो आमच्यासाठी उपजीविकेसाठी बाहेर गेला आहे." मग इब्राहिमने त्यांच्या जीवनस्थितीबद्दल विचारले. इस्माईलच्या पत्नीने उत्तर दिले, "आम्ही खूप कष्ट सहन केले आहेत; आमचे जीवन कठीण आणि महान दु:खांनी भरलेले आहे." इस्माईलच्या पत्नीने इब्राहिमकडे तिच्या पतीबरोबरच्या जीवनाबद्दल तक्रार केली. इब्राहिम म्हणाले, "जेव्हा तुमचा पती परत येईल, तेव्हा त्याला माझे प्रणाम सांगा आणि त्याला सांग की त्याने आपल्या घराचा दरवाजा बदलावा." इस्माईल जेव्हा घरी परत आला, तेव्हा त्याला काहीतरी विचित्र असल्याचे जाणवले आणि त्याने आपल्या पत्नीला विचारले, "कोणीतरी तुला भेटायला आले होते का?" त्याची पत्नी म्हणाली, "हो. एक वृद्ध माणूस, अशी-तशी अवस्था असलेला, आमच्याकडे आला होता; त्याने तुझ्याबद्दल विचारले, म्हणून मी त्याला सविस्तर सांगितले, आणि त्याने आमच्या जीवनस्थितीबद्दल विचारले, म्हणून मी त्याला सांगितले की मी कष्ट आणि दुःखात जगत आहे." इस्माईलने विचारले, "त्या माणसाने तुला काही संदेश दिला का?" त्याची पत्नी म्हणाली, "होय. त्याने मला तुला त्याचे प्रणाम सांगायचे आणि घराचे दार बदलण्यास सांगितले." इस्माईल म्हणाला, "तो माझा वडील आहे, आणि खरंच त्याने मला तुला घटस्फोट देण्याचा आदेश दिला आहे, त्यामुळे तू तुझ्या कुटुंबाकडे परत जा." मग इस्माईलने आपल्या पत्नीला घटस्फोट दिला. नंतर इस्माईलने त्या लोकांपैकी दुसऱ्या स्त्रीशी विवाह केला, आणि इब्राहिम त्यांना परमेश्वराच्या इच्छेनुसार काही काळासाठी पुन्हा सोडून गेले, आणि त्यानंतर ते त्यांना भेटायला परत आले, पण त्यांना इस्माईल सापडला नाही. अखेरीस, ते इस्माईलच्या पत्नीकडे गेले आणि इस्माईलबद्दल विचारले. त्याची पत्नी म्हणाली, "तो आपल्यासाठी उपजीविका कमावण्यासाठी बाहेर गेला आहे." मग इब्राहीमने पुन्हा विचारले, 'तुम्ही सगळे कसे आहात?' त्याने इस्माईलच्या पत्नीला त्यांच्या जीवनमानाबद्दल आणि राहणीमानाबद्दल विचारले. तिने उत्तर दिले, 'आम्ही नेहमीच बरे आहोत आणि आमच्याकडे पुरेसे आहे.' इस्माईलच्या पत्नीने अल्लाहची स्तुती केली. इब्राहीमने विचारले, 'तुम्ही काय खाता?' इस्माईलच्या पत्नीने उत्तर दिले, 'मांस.' इब्राहीमने पुन्हा विचारले, 'तुम्ही काय पितात?' इस्माईलच्या पत्नीने उत्तर दिले, "पाणी." तेव्हा इब्राहिमने प्रार्थना केली, "हे अल्लाह, त्यांच्या मांसात आणि पाण्यात त्यांना आशीर्वाद दे." पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांनी सांगितले, "त्या वेळी मक्कामध्ये धान्य नव्हते, आणि जर ते असते, तर इब्राहिम नक्कीच त्यांच्यासाठीही प्रार्थना करत." त्याने म्हटले: "आणि इब्राहीम यांच्या मांस व पाण्यासंबंधीच्या प्रार्थनेमुळे, मक्काच्या लोकांव्यतिरिक्त इतर कोणीही फक्त मांस व पाणी असताना तक्रार करत नाही." मग इब्राहीम म्हणाले: "जेव्हा तुझा नवरा येईल, तेव्हा त्याला माझा सलाम सांग आणि त्याला आपल्या घराचा दरवाजा मजबूत करण्यास सांग." जेव्हा इस्माईल आले, तेव्हा त्यांनी विचारले: "कोणीतरी तुझ्याकडे आले होते का?" त्याच्या पत्नीने उत्तर दिले, "होय. आधीच एक वृद्ध, अतिशय सुंदर दिसणारा माणूस आमच्याकडे आला होता." तिच्या पत्नीने इब्राहीमचे कौतुक केले. "त्याने तुझ्याबद्दल विचारले, म्हणून मी सांगितले; मग आमच्या राहणीमानाबद्दल विचारले, म्हणून मी उत्तर दिले की मी अगदी बरे आहे." इस्माईलने विचारले, "त्या माणसाने तुला काही संदेश दिला का?" त्याच्या पत्नीने उत्तर दिले, "होय. त्याने मला तुला त्याचे अभिवादन सांगायचे आणि तुझ्या घराच्या दाराचे रक्षण करण्यास सांगितले." इस्माईल म्हणाला, "तो माझा वडील आहे, आणि ज्या दाराचा तो उल्लेख करतो ते तूच आहेस. त्याने मला तुझे रक्षण करण्याचा आदेश दिला आहे." मग इब्राहीमने अल्लाहच्या आज्ञेनुसार काही काळसाठी त्यांना पुन्हा सोडून गेले आणि नंतर परत आले, तेव्हा इस्माईल झमझमजवळ एका झाडाखाली आपले बाण ठेवत होता. त्याला पाहताच ते लगेच त्याच्याजवळ गेले आणि वडील आपल्या मुलाशी आणि मुलगा आपल्या वडिलांशी जशी वागणूक ठेवतो तशीच वागणूक ठेवली, मग ते म्हणाले: "अरे इस्माईल, अल्लाहने मला एक आज्ञा केली आहे." इस्माईल म्हणाला, "जसे तुमच्या प्रभूने आज्ञा केली आहे तसे करा." इब्राहीम पुन्हा म्हणाले, "मला मदत करशील का?" इस्माईल म्हणाला, "होय, मी मदत करीन." इब्राहीम म्हणाले, "अल्लाहने मला या ठिकाणी एक घर बांधण्याची आज्ञा केली आहे." इब्राहीमने आजूबाजूच्या परिसरापेक्षा किंचित उंच असलेल्या जागेकडे बोट दाखवले. कथाकथकाने सांगितले: "त्या ठिकाणाहून त्या दोघांनीही अल्लाहच्या घराचे पायाभरणी उभारले; इस्माईल दगड वाहून आणत होता, तर इब्राहिम ते मांडत होता (बांधत होता), जोपर्यंत रचना उंच झाली. मग इस्माईल एक दगड घेऊन आला आणि इब्राहिमसाठी तो ठेवला, ज्यावर तो चढू शकेल, तर इस्माईल त्याला दगड देत होता. दोघेही प्रार्थनेचे शब्द जपताना काम करत होते: "हे आमच्या प्रभू, आमचे (कर्म) स्वीकार; खरोखरच, तू सर्वश्रवणशील, सर्वज्ञ आहेस." ते देवाचे घर फिरवत बांधत राहिले आणि प्रार्थना म्हणत राहिले; ("हे आमच्या प्रभू, हे आमच्याकडून स्वीकार; खरोखर, तू सर्वश्रवणशील, सर्वज्ञ आहेस"). (सूरह अल-बकराह १२७).