Imam Tirmidzi : 2962

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي شُعَيْبٍ أَبُو مُسْلِمٍ الْحَرَّانِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَتَادَةَ بْنِ النُّعْمَانِ قَالَ كَانَ أَهْلُ بَيْتٍ مِنَّا يُقَالُ لَهُمْ بَنُو أُبَيْرِقٍ بِشْرٌ وَبُشَيْرٌ وَمُبَشِّرٌ وَكَانَ بُشَيْرٌ رَجُلًا مُنَافِقًا يَقُولُ الشِّعْرَ يَهْجُو بِهِ أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ يَنْحَلُهُ بَعْضَ الْعَرَبِ ثُمَّ يَقُولُ قَالَ فُلَانٌ كَذَا وَكَذَا قَالَ فُلَانٌ كَذَا وَكَذَا فَإِذَا سَمِعَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَلِكَ الشِّعْرَ قَالُوا وَاللَّهِ مَا يَقُولُ هَذَا الشِّعْرَ إِلَّا هَذَا الْخَبِيثُ أَوْ كَمَا قَالَ الرَّجُلُ وَقَالُوا ابْنُ الْأُبَيْرِقِ قَالَهَا قَالَ وَكَانُوا أَهْلَ بَيْتِ حَاجَةٍ وَفَاقَةٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَالْإِسْلَامِ وَكَانَ النَّاسُ إِنَّمَا طَعَامُهُمْ بِالْمَدِينَةِ التَّمْرُ وَالشَّعِيرُ وَكَانَ الرَّجُلُ إِذَا كَانَ لَهُ يَسَارٌ فَقَدِمَتْ ضَافِطَةٌ مِنْ الشَّامِ مِنْ الدَّرْمَكِ ابْتَاعَ الرَّجُلُ مِنْهَا فَخَصَّ بِهَا نَفْسَهُ وَأَمَّا الْعِيَالُ فَإِنَّمَا طَعَامُهُمْ التَّمْرُ وَالشَّعِيرُ فَقَدِمَتْ ضَافِطَةٌ مِنْ الشَّامِ فَابْتَاعَ عَمِّي رِفَاعَةُ بْنُ زَيْدٍ حِمْلًا مِنْ الدَّرْمَكِ فَجَعَلَهُ فِي مَشْرَبَةٍ لَهُ وَفِي الْمَشْرَبَةِ سِلَاحٌ وَدِرْعٌ وَسَيْفٌ فَعُدِيَ عَلَيْهِ مِنْ تَحْتِ الْبَيْتِ فَنُقِبَتْ الْمَشْرَبَةُ وَأُخِذَ الطَّعَامُ وَالسِّلَاحُ فَلَمَّا أَصْبَحَ أَتَانِي عَمِّي رِفَاعَةُ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي إِنَّهُ قَدْ عُدِيَ عَلَيْنَا فِي لَيْلَتِنَا هَذِهِ فَنُقِبَتْ مَشْرَبَتُنَا وَذُهِبَ بِطَعَامِنَا وَسِلَاحِنَا قَالَ فَتَحَسَّسْنَا فِي الدَّارِ وَسَأَلْنَا فَقِيلَ لَنَا قَدْ رَأَيْنَا بَنِي أُبَيْرِقٍ اسْتَوْقَدُوا فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَلَا نَرَى فِيمَا نَرَى إِلَّا عَلَى بَعْضِ طَعَامِكُمْ قَالَ وَكَانَ بَنُو أُبَيْرِقٍ قَالُوا وَنَحْنُ نَسْأَلُ فِي الدَّارِ وَاللَّهِ مَا نُرَى صَاحِبَكُمْ إِلَّا لَبِيدَ بْنَ سَهْلٍ رَجُلٌ مِنَّا لَهُ صَلَاحٌ وَإِسْلَامٌ فَلَمَّا سَمِعَ لَبِيدٌ اخْتَرَطَ سَيْفَهُ وَقَالَ أَنَا أَسْرِقُ فَوَاللَّهِ لَيُخَالِطَنَّكُمْ هَذَا السَّيْفُ أَوْ لَتُبَيِّنُنَّ هَذِهِ السَّرِقَةَ قَالُوا إِلَيْكَ عَنْهَا أَيُّهَا الرَّجُلُ فَمَا أَنْتَ بِصَاحِبِهَا فَسَأَلْنَا فِي الدَّارِ حَتَّى لَمْ نَشُكَّ أَنَّهُمْ أَصْحَابُهَا فَقَالَ لِي عَمِّي يَا ابْنَ أَخِي لَوْ أَتَيْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرْتَ ذَلِكَ لَهُ قَالَ قَتَادَةُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ إِنَّ أَهْلَ بَيْتٍ مِنَّا أَهْلَ جَفَاءٍ عَمَدُوا إِلَى عَمِّي رِفَاعَةَ بْنِ زَيْدٍ فَنَقَبُوا مَشْرَبَةً لَهُ وَأَخَذُوا سِلَاحَهُ وَطَعَامَهُ فَلْيَرُدُّوا عَلَيْنَا سِلَاحَنَا فَأَمَّا الطَّعَامُ فَلَا حَاجَةَ لَنَا فِيهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَآمُرُ فِي ذَلِكَ فَلَمَّا سَمِعَ بَنُو أُبَيْرِقٍ أَتَوْا رَجُلًا مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ أُسَيْرُ بْنُ عُرْوَةَ فَكَلَّمُوهُ فِي ذَلِكَ فَاجْتَمَعَ فِي ذَلِكَ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الدَّارِ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ قَتَادَةَ بْنَ النُّعْمَانِ وَعَمَّهُ عَمَدَا إِلَى أَهْلِ بَيْتٍ مِنَّا أَهْلِ إِسْلَامٍ وَصَلَاحٍ يَرْمُونَهُمْ بِالسَّرِقَةِ مِنْ غَيْرِ بَيِّنَةٍ وَلَا ثَبَتٍ قَالَ قَتَادَةُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَلَّمْتُهُ فَقَالَ عَمَدْتَ إِلَى أَهْلِ بَيْتٍ ذُكِرَ مِنْهُمْ إِسْلَامٌ وَصَلَاحٌ تَرْمِهِمْ بِالسَّرِقَةِ عَلَى غَيْرِ ثَبَتٍ وَلَا بَيِّنَةٍ قَالَ فَرَجَعْتُ وَلَوَدِدْتُ أَنِّي خَرَجْتُ مِنْ بَعْضِ مَالِي وَلَمْ أُكَلِّمْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ فَأَتَانِي عَمِّي رِفَاعَةُ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي مَا صَنَعْتَ فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ اللَّهُ الْمُسْتَعَانُ فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ نَزَلَ الْقُرْآنُ { إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا } بَنِي أُبَيْرِقٍ { وَاسْتَغْفِرْ اللَّهَ } أَيْ مِمَّا قُلْتَ لِقَتَادَةَ { إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا وَلَا تُجَادِلْ عَنْ الَّذِينَ يَخْتَانُونَ أَنْفُسَهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ خَوَّانًا أَثِيمًا يَسْتَخْفُونَ مِنْ النَّاسِ وَلَا يَسْتَخْفُونَ مِنْ اللَّهِ إِلَى قَوْلِهِ غَفُورًا رَحِيمًا } أَيْ لَوْ اسْتَغْفَرُوا اللَّهَ لَغَفَرَ لَهُمْ { وَمَنْ يَكْسِبْ إِثْمًا فَإِنَّمَا يَكْسِبُهُ عَلَى نَفْسِهِ إِلَى قَوْلِهِ إِثْمًا مُبِينًا } قَوْلَهُ لِلَبِيدٍ { وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهُ إِلَى قَوْلِهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا } فَلَمَّا نَزَلَ الْقُرْآنُ أَتَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالسِّلَاحِ فَرَدَّهُ إِلَى رِفَاعَةَ فَقَالَ قَتَادَةُ لَمَّا أَتَيْتُ عَمِّي بِالسِّلَاحِ وَكَانَ شَيْخًا قَدْ عَشَا أَوْ عَسَى فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكُنْتُ أُرَى إِسْلَامُهُ مَدْخُولًا فَلَمَّا أَتَيْتُهُ بِالسِّلَاحِ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي هُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَعَرَفْتُ أَنَّ إِسْلَامَهُ كَانَ صَحِيحًا فَلَمَّا نَزَلَ الْقُرْآنُ لَحِقَ بُشَيْرٌ بِالْمُشْرِكِينَ فَنَزَلَ عَلَى سُلَافَةَ بِنْتِ سَعْدِ ابْنِ سُمَيَّةَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ { وَمَنْ يُشَاقِقْ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيدًا } فَلَمَّا نَزَلَ عَلَى سُلَافَةَ رَمَاهَا حَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ بِأَبْيَاتٍ مِنْ شِعْرِهِ فَأَخَذَتْ رَحْلَهُ فَوَضَعَتْهُ عَلَى رَأْسِهَا ثُمَّ خَرَجَتْ بِهِ فَرَمَتْ بِهِ فِي الْأَبْطَحِ ثُمَّ قَالَتْ أَهْدَيْتَ لِي شِعْرَ حَسَّانَ مَا كُنْتَ تَأْتِينِي بِخَيْرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْلَمُ أَحَدًا أَسْنَدَهُ غَيْرَ مُحَمَّدِ بْنِ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيِّ وَرَوَى يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ مُرْسَلٌ لَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ وَقَتَادَةُ بْنُ النُّعْمَانِ هُوَ أَخُو أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ لِأُمِّهِ وَأَبُو سَعِيدٍ اسْمُهُ سَعْدُ بْنُ مَالِكِ بْنِ سِنَانٍ

Безгә [Әл-Хәсән бин Әхмәд бин Әбу Сөгаиб Әбу Мөслим әл-Харрани] безгә [Мөхәммәд бин Сәлам әл-Харрани] безгә [Мөхәммәд бин Исхак] [Ашим бин Гомәр бин Катада] [аның әтисеннән] бабасыннан, ягъни [Катада бин Ән Нуъман] ул болай диде: "Безнең гаиләбез Бәни Убайрик, Бисир, Бусяир һәм Мубасисир дип атала. Бусяир икейөзле иде, ул һәрвакыт Аллаһ илчеләрен (саллаллаһу галәйһи вәссәлам) хурлап шигырьләр яза иде, кайбер гарәпләр аны хөкем итсеннәр өчен. Ул: "Фәлән кеше тегене әйтте, тегене әйтте, тегене әйтте", - диде. Пәйгамбәрнең (саллаллаһу галәйһи вәссәлам) сәхабәләре шигырьне ишеткәч: "Аллаһ белән ант итәм, бу аятьне бары тик шул явыз кеше генә әйтә", - диделәр. - яки ул кеше әйткәнчә - Алар: "Моны Ибн Әл-Убайрик әйтте", - диделәр. Катада әйтте: "Алар - Убайрик гаиләсе - наданлык һәм Ислам чорында ярлы гаилә иде, ә Мәдинә халкының ризыгы хөрмә һәм бодай гына иде. Әгәр кешенең җитәрлек ризыгы булса һәм Сүриядән келәмнәр белән тулы дөя килсә, ул аны үзе өчен генә сатып алыр иде, ә аның таянган гаиләсе хөрмә һәм бодай гына ашар иде. Бервакыт Сүриядән келәмнәр белән тулы дөя килсә, минем абыем Рифаа бин Зәйд бер йөк келәм сатып алды, аны үзенең су эчү урынына салды, һәм аның су эчү урынында корал, калкан һәм кылычлар бар иде. Аның әйберләрен өй астыннан урлаганнар, ягъни су эчү урынын тишек ясап, азык-төлек һәм корал алып киткәннәр. Иртән абыем Рифаа минем яныма килде һәм әйтте: "Әй, туганым, кичә безгә гаделсез мөгамәлә иттеләр. Су эчү урыннарыбызны тишек иттеләр, азык-төлек һәм кораллар бетте". Без өйне тикшердек, сорадык, аннары безгә: "Без бүген төнлә Бану Убайрикның ут яндырганын күрдек һәм, белгәнебезчә, алар сезнең ризыкларыгызны бирделәр", - диделәр. Бәнү Убайрик болай диде: "Без авылда сораштырдык. Аллаһ белән ант итәм, безгә сезнең юлдашларыгыздан беркемне дә күрсәтмәделәр, ул безнең арабыздан яхшы кеше һәм мөселман иде." Моны ишеткәч, Ләбид бин Сәһәлдән башка беркемне дә күрсәтмәделәр. Моны ишеткәч, Ләбид кылычын чыгарды һәм әйтте: "Мин урладыммы? Аллаһ белән ант итәм, бу кылыч сиңа тияр, яисә син бу урлауны аңлатырсың." Алар: "Кит, чөнки син җинаятьче түгел", - диделәр. Без авылда сораштырдык, хәтта алар урлауны җинаять кылучылар икәненә шикләнмәдек. Абыйм миңа: "Җенемнең улы, әгәр син Аллаһның Илчесе (Аллаһның рәхмәте һәм сәламе булсын!) янына барып, аңа бу хакта сөйләсәң иде", - диде. Катада болай диде: "Мин Аллаһның Илчесе (Аллаһның рәхмәте һәм сәламе булсын) янына барып: "Чыннан да, безнең гаиләдән кайберләре көч кулланалар", - дидем. Алар абыем Рифага бин Зәйдкә якынлаштылар һәм аның эчемлек савытына тишек ясадылар, коралларын һәм ризыкларын алдылар. Алар безнең коралларыбызны кире кайтарсыннар, ә аларның ризыклары безгә кирәк түгел", - диде. Пәйгамбәр (аңа Аллаһның рәхмәте һәм сәламе булсын): "Мин бу эшне хәл итәрмен", - диде. Бәнү Убайрик моны ишеткәч, алар Усайр бин Урва исемле берсе янына бардылар. Алар аңа бу хакта сөйләделәр. Авыл халкы бу хакта җыелып: "Әй Аллаһның Илчесе, чыннан да, Катада бин Ән Нуъман һәм аның абыйсы безнең мөселман һәм яхшы гаиләбезгә бардылар, һәм алар аларны бернинди дәлилсез яки ышанычлы булмаган урлауда гаепләделәр", - диделәр. Катада болай диде: "Мин шунда ук Аллаһның Илчесе (аңа Аллаһның рәхмәте һәм сәламе булсын) янына бардым һәм аның белән сөйләштем". Ул болай дип җавап бирде: "Син алар мөселман һәм яхшы дип атаган гаиләгә бардың, һәм син аларны бернинди дәлилсез яки ышанычлы булмаган урлауда гаепләдең". Катада болай диде: "Мин кире кайттым, әгәр мин байлыгымның бер өлешен карарга барсам һәм Аллаһның Илчесе (аңа Аллаһның рәхмәте һәм сәламе булсын) белән бу мәсьәлә турында сөйләшмәсәм иде". Шуннан соң Рифа абыем минем яныма килеп: «Әй, җиянемнең улы, син нәрсә эшләдең?» – диде. Аннары мин аңа Рәсүлүллаһ салләллаһу галәйһи вәссәламнең миңа әйткән сүзләрен сөйләдем, аннары ул: «Ярдәм бары тик Аллаһтан гына сорала», – диде. Күптән түгел Коръәннән бер аять төште: «Дөресен генә әйткәндә, без сиңа хак китапны җибәрдек, син Аллаһ сиңа вахий кылган нәрсә белән кешеләр арасында хөкем ит, һәм гаепсез кешеләргә каршы булма, чөнки хыянәтче кешеләрне, ягъни Бәни Убайрикны якла. Һәм Катадада әйткән сүзләрең өчен Аллаһтан гафу сора. Чыннан да, Аллаһ гафу итүче, рәхимле. Үзләренә хыянәт итүчеләрне яклап бәхәсләшмә. Чыннан да, Аллаһ һәрвакыт хыянәт итүче һәм гөнаһка баткан кешеләрне яратмый. Алар кешеләрдән яшеренәләр, ләкин Аллаһтан яшермиләр, – Аның сүзе буенча – Аллаһ гафу итүче, рәхимле. «Ниса» сүрәсе; 113-114. Бу алар Аллаһтан гафу сорасалар, Аллаһ аларны һичшиксез гафу итәр дигәнне аңлата. Кем дә булса... гөнаһ кылса, чынлыкта ул моны үз зарары өчен эшли, Аның сүзе кадәр. Чын гөнаһ - аның Ләбидка әйткән сүзе. Әгәр Аллаһның рәхмәте һәм рәхмәте сезгә булмаса - Аның сүзе кадәр - без аңа зур бүләк бирер идек. "Ниса" сүрәсе: 105-113, Коръән - бу аятьләр - иңгәч, Рәсүлүллаһ салләллаһу галәйһи вәссәлам корал алып килде һәм аны Рифага кире кайтарды. Катада болай диде: "Мин абыем янына корал белән килгәч - ул наданлык көннәрендә карт һәм кыска карашлы иде, һәм мин аның исламын белдем - ул әйтте: "Әй, минем җиянем, бу сабилиллаһ - Аллаһ юлында сугышу өчен. Мин аның исламының хак икәнен беләм. Коръән иңгәч, Бусяир мөшрикләргә кушылды, ул Сулафә бин Сәгъд бин Сумайя урынына туктады. Аннары Аллаһ аятьне төшерде: Һәм кем дә булса хакыйкать ачыкланганнан соң Пәйгамбәргә каршы чыкса һәм мөэминнәр юлы булмаган юлга иярсә, без аны Аны үзләштергән хатасыннан азат иттек һәм Без аны Җәһәннәмгә керттек, һәм Җәһәннәм - кайту өчен иң начар урын. Әлбәттә, Аллаһ Аңа ширек кылу гөнаһын гафу итми, ә Ул теләгән кеше өчен ширктән башка гөнаһларны гафу итә. Ә кем Аллаһка ширек кылса, ул мөмкин кадәр ерак адашкан була». Ниса сүрәсе: 115-116, Сулафә турындагы аять иңгәч, Хәсән бин Сабит аңа аятьләр белән һөҗүм итте, ул егәр алып, башына куйды, аннары аны киң җиргә ташлады, аннары: "Син миңа Хәсәннең шигырен бүләк иттең, мин үземә бернинди файда да китермәдем", - диде. Әбү Гайсә әйтте: "Бу хәдис - хәсән гариб. Без Мөхәммәд бин Сәлам әл-Харранидан башка аңа таянучы беркемне дә белмибез. [Юныс бин Букаир] һәм башкалар да бу хәдисне [Мөхәммәд бин Исхактан] [Ашим бин Гомәр бин Катададан] мурсал рәвешендә риваять иттеләр, хәдистә алар: "Атасыннан аның бабай '. Катада бин Ан Нуман Абу Саид Аль Худриның энесе һәм Абу Саидның исеме Са'д бин Малик бин Синан.