Ka’ab berkata: akhirnya saya ditakdirkan untuk tidak ikut serta ke medan perang
Imam Bukhari : 4066
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ وَكَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُحِينَ تَخَلَّفَ عَنْ قِصَّةِ تَبُوكَ قَالَ كَعْبٌ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا إِلَّا فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ غَيْرَ أَنِّي كُنْتُ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ وَلَمْ يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ عَنْهَا إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُرِيدُ عِيرَ قُرَيْشٍ حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهِمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الْإِسْلَامِ وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا كَانَ مِنْ خَبَرِي أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزَاةِ وَاللَّهِ مَا اجْتَمَعَتْ عِنْدِي قَبْلَهُ رَاحِلَتَانِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ وَلَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُرِيدُ غَزْوَةً إِلَّا وَرَّى بِغَيْرِهَا حَتَّى كَانَتْ تِلْكَ الْغَزْوَةُ غَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَرٍّ شَدِيدٍ وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَعَدُوًّا كَثِيرًا فَجَلَّى لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِ الَّذِي يُرِيدُ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَثِيرٌ وَلَا يَجْمَعُهُمْ كِتَابٌ حَافِظٌ يُرِيدُ الدِّيوَانَ قَالَ كَعْبٌ فَمَا رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ إِلَّا ظَنَّ أَنْ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ فِيهِ وَحْيُ اللَّهِ وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتْ الثِّمَارُ وَالظِّلَالُ وَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ فَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَيْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا فَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ عَلَيْهِ فَلَمْ يَزَلْ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اشْتَدَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا فَقُلْتُ أَتَجَهَّزُ بَعْدَهُ بِيَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ ثُمَّ أَلْحَقُهُمْ فَغَدَوْتُ بَعْدَ أَنْ فَصَلُوا لِأَتَجَهَّزَ فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا ثُمَّ غَدَوْتُ ثُمَّ رَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا فَلَمْ يَزَلْ بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ وَهَمَمْتُ أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ وَلَيْتَنِي فَعَلْتُ فَلَمْ يُقَدَّرْ لِي ذَلِكَ فَكُنْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَطُفْتُ فِيهِمْ أَحْزَنَنِي أَنِّي لَا أَرَى إِلَّا رَجُلًا مَغْمُوصًا عَلَيْهِ النِّفَاقُ أَوْ رَجُلًا مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنْ الضُّعَفَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَلَغَ تَبُوكَ فَقَالَ وَهُوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ مَا فَعَلَ كَعْبٌ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَنَظَرُهُ فِي عِطْفِهِ فَقَالَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلَّا خَيْرًا فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّهُ تَوَجَّهَ قَافِلًا حَضَرَنِي هَمِّي وَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ بِمَاذَا أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَاسْتَعَنْتُ عَلَى ذَلِكَ بِكُلِّ ذِي رَأْيٍ مِنْ أَهْلِي فَلَمَّا قِيلَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ وَعَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَخْرُجَ مِنْهُ أَبَدًا بِشَيْءٍ فِيهِ كَذِبٌ فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ وَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَادِمًا وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَيَرْكَعُ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ وَيَحْلِفُونَ لَهُ وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلًا فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَانِيَتَهُمْ وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ فَجِئْتُهُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ عَلَيْهِ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ تَعَالَ فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ لِي مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنْ قَدْ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ فَقُلْتُ بَلَى إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا لَرَأَيْتُ أَنْ سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلًا وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ عَلَيَّ وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَيَّ فِيهِ إِنِّي لَأَرْجُو فِيهِ عَفْوَ اللَّهِ لَا وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي مِنْ عُذْرٍ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ كُنْتَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا وَلَقَدْ عَجَزْتَ أَنْ لَا تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَا اعْتَذَرَ إِلَيْهِ الْمُتَخَلِّفُونَ قَدْ كَانَ كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَكَ فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونِي حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ فَأُكَذِّبَ نَفْسِي ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي أَحَدٌ قَالُوا نَعَمْ رَجُلَانِ قَالَا مِثْلَ مَا قُلْتَ فَقِيلَ لَهُمَا مِثْلُ مَا قِيلَ لَكَ فَقُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ الرَّبِيعِ الْعَمْرِيُّ وَهِلَالُ بْنُ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا أُسْوَةٌ فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلَامِنَا أَيُّهَا الثَّلَاثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ وَتَغَيَّرُوا لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ فِي نَفْسِي الْأَرْضُ فَمَا هِيَ الَّتِي أَعْرِفُ فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ لَيْلَةً فَأَمَّا صَاحِبَايَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلَاةَ مَعَ الْمُسْلِمِينَ وَأَطُوفُ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلَاةِ فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلَامِ عَلَيَّ أَمْ لَا ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ فَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلَاتِي أَقْبَلَ إِلَيَّ وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي حَتَّى إِذَا طَالَ عَلَيَّ ذَلِكَ مِنْ جَفْوَةِ النَّاسِ مَشَيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهُوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَيَّ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ فَقُلْتُ يَا أَبَا قَتَادَةَ أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُنِي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَسَكَتَ فَعُدْتُ لَهُ فَنَشَدْتُهُ فَسَكَتَ فَعُدْتُ لَهُ فَنَشَدْتُهُ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَفَاضَتْ عَيْنَايَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ قَالَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي بِسُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ أَنْبَاطِ أَهْلِ الشَّأْمِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ حَتَّى إِذَا جَاءَنِي دَفَعَ إِلَيَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنِي أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ وَلَا مَضْيَعَةٍ فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ فَقُلْتُ لَمَّا قَرَأْتُهَا وَهَذَا أَيْضًا مِنْ الْبَلَاءِ فَتَيَمَّمْتُ بِهَا التَّنُّورَ فَسَجَرْتُهُ بِهَا حَتَّى إِذَا مَضَتْ أَرْبَعُونَ لَيْلَةً مِنْ الْخَمْسِينَ إِذَا رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْتِينِي فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُكَ أَنْ تَعْتَزِلَ امْرَأَتَكَ فَقُلْتُ أُطَلِّقُهَا أَمْ مَاذَا أَفْعَلُ قَالَ لَا بَلْ اعْتَزِلْهَا وَلَا تَقْرَبْهَا وَأَرْسَلَ إِلَى صَاحِبَيَّ مِثْلَ ذَلِكَ فَقُلْتُ لِامْرَأَتِي الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَتَكُونِي عِنْدَهُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِي هَذَا الْأَمْرِ قَالَ كَعْبٌ فَجَاءَتْ امْرَأَةُ هِلَالِ بْنِ أُمَيَّةَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هِلَالَ بْنَ أُمَيَّةَ شَيْخٌ ضَائِعٌ لَيْسَ لَهُ خَادِمٌ فَهَلْ تَكْرَهُ أَنْ أَخْدُمَهُ قَالَ لَا وَلَكِنْ لَا يَقْرَبْكِ قَالَتْ إِنَّهُ وَاللَّهِ مَا بِهِ حَرَكَةٌ إِلَى شَ
Atwebele [Yahya bin Bukair] Atwebele [Al Laits] ukufuma kuli ['Uqail] ukufuma kuli ['Ibn Shihab] ukufuma kuli ['Abdullah bin 'Abdullah bin Ka'ab bin Malik ] ukuti ['Abdullah bin Ka'ab bin Malik] -Abdullah bin Ka'ab ali umo uwa kwa Ka'ab' impofu- atile; 'Inshita imo naumfwile [Ka'ab bin Malik] alelanda icacitike pali ena umwine ilyo ashile ku numa kuli Rasulullah mu nkondo ya Tabuk'. Kaabu wa Malik atile; 'Nshatala nashila ku numa ukukonka Kasesema mu nkondo asangwilemo ukufumyako fye inkondo ya Tabuk, lelo na kabili nashile ku numa mu nkondo ya Badr.' Kasesema fye efyo tacitile ububi ku Musulumi uushasangilweko ku nkondo ya Badr. Ici cali ni pa mulandu wa kuti pa kubala Kasesema na baMuslim balefwaya fye ukucingilila abacipondoka ba Quraysh abaleenda pa ngamila ukufikila ilyo Allah aletele abaMuslim pamo na balwani babo ukwabula inshita iyo basuminishenyepo kale. Pa nshita ilya nalisangwike pamo na Rasulullah ubushiku bwa ku Aqaba ilyo twalaile ukucingilila ubuIslam. Mu kumona kwandi, ukusangwa ku nkondo ya Badr takwalinganishiwa ku kusangwilako ubushiku bwa Aqabah, nangu ca kuti inkondo ya Badr yalitemwa sana abantu abengi. Pa malyashi ilyo nshasangilweko na Rasulullah mu nkondo ya Tabuk pali aya; ‘Tapali ilyo nali uwakosa ku mubili kabili uwakwata ifyuma ukucila ilyo nshasangilweko ku nkondo ya Tabuk. Na Allah, pa numa nshapekanishishe ifyuni fibili ifya kukwelapo nangu panono ku nkondo shapusanapusana. Lelo muli iyi nkondo ya Tabuk, kuti napekanya ifyuni fibili ifya kukwela. Ici cali cipope cakwe, ukuti talwilepo inkondo kano fye nga asungile umulandu wa nkondo yakwe mu nkama, ukufika ilyo iyi nkondo ya Tabuk yacitike, uko asosele amatontonkanyo yakwe aya nkondo mu nshila ya buwelewele - mu kulungatika -. Mu kupelako, umukalamba wa bashilika aile ku nkondo ya ku Tabuk ilyo imfula yali iyapya nga nshi. Kuti twatila aendele inshila iitali nga nshi kabili ali uwafulisha amafya kabili ali no kukumanya abalwani abengi. Lyena Kasesema alondolwele ku baMuslim ifyo bali no kukumanya nankwe. E ico, aebele abaMuslim ukupekanya ifya kufwala fya nkondo ifyalinga. Pa nshita ilya, abaIslam abengi baleenda na Kasesema ukwabula ukusontwa ukupitila mu kalata wa mulimo wa kulwa. Ka’abu atile; ‘Kwali umuntu umo uushasangilweko pantu alefwaya ukushala mu nkondo. Atontonkenye ukuti ukukanakonka kwakwe te kuti kwishibikwe kuli Lesa - nga ca kuti tapali ukusokolola ukwaishile pali wene ukufuma kuli Lesa Azza Wa Jalla -. Ukuseepa kwa fimuti kwali ukwa kusekesha nga nshi ica kuti nalikwete ukufumya amano yandi ku kuseepa. Na baMuslim abasangilweko baleiteyanya kabili apo pene naile ku kufwaya ifya kufwala na bo. Lyene naile ku ng’anda ukwabula ukupoka ifya kufwala nangu panono. Natile kuli ine wine; ‘Ahh, kuti napekanya ifya kubomfya inshita iili yonse. Lyonse ndi mu cipusho pakati ka ee -enda- na iyo ukufikila abantu baiteyanya'. Umuntu uuli no mweo alishile na baMuslim, ilyo ine nshapekanishishe ifya kufwala nangu panono. Mu kupelako nafuminepo, lyene naile ku ng’anda ukwabula ukupekanya nangu cimo. Lyonse naletwishika nga nshi nga ca kuti nali no kusangwilako ku nkondo nelyo iyo, ukufikila abashilika ba ciMuslim bafulumwike kabili inkondo yali no kutendeka kale. Lyena ndefwaya ukukonka mu nkondo . -lelo ico cali fye kufwaya- kabili mu kupelako napingwilwe ukukanasangwa ku nkondo. Pa numa ya kuti Kasesema aile ku nkondo ya Tabuk, ukuyumfwa kwa bulanda kwatendeke ukunshinguluka. Ilyo mwaya mu cifulo ca mupepi. Nalishibe ukuti takwali nangu umo uo nali no kukumanya kano fye abantu abali mu bucenjeshi nelyo abantu abakosa abapeelwe ukuleka umulimo kuli Allah Azza Wa Jalla. Pa nshita imo ine, Rasulullah tanjibukishe ukufika fye na lintu afikile mu Tabuk. Lyene, ilyo aikele pa kati ka fibusa fyakwe, mu kupumikisha aipwishe ukuti; ‘Cinshi calengele ukuti Ka’bu bin Malik aishile na ifwe? ’ Cibusa umo ukufuma ku Banu Salima ayaswike ukuti; ‘O Mutumwa wa kwa Lesa, cilemoneka kwati Ka’ab bin Malik alisakamana sana umwine ukucila uku kulwa? ’ Ilyo aumfwile amashiwi ya cibusa, Muadz bin Yabali atile; ‘Hee cibusa, fintu cabipa ico walandile! Na Lesa, we Mutumwa wa kwa Lesa, nalishiba ukuti Ka’ab bin Malik muntu umusuma’. Lyene Rasulullah ali tondolo. Ilyo aishilecena nga filya fine, mu kupumikisha amwene umuntu uwafwele icikope ca cimuti icakosa ukwishiba. Lyene umukalamba wa bashilika atile: ‘Ufwile ukuba Abu Khaitsamah? ’ Casangilwe ukuti uyu muntu mu cine cine ali ni Abu Khaitsamah Al Ansari, cibusa uo inshita imo apeele umupendo sha’ uwa madate ilyo aletukwa ku ba bufi. Kaabu wa Malik atile; 'Ilyo naumfwile ukuti Kasesema alepekanya ukubwelela ukufuma ku nkondo ya Tabuk, nalifulile ubulanda.' Lyene natendeke ukupanga ifya kuipokolwela pa kuti ndebepa. Natile kuli ine wine; ‘Ni mulandu nshi uwingampususha ku bukali bwa kwa Kasesema? ’ Pa kuti ncite ici, nalelomba ukwafwilisha ku lupwa lwandi ulwali no kunpeela ukupanda amano. Ilyo umuntu umo anjebele ukuti Kasesema ali mupepi no kufika mu musumba wa Medina, umulandu wa bufi walifumine mu muntontonkanya wandi. Mu kupelako nalishibe ukuti te kuti nbepe kuli Kasesema nangu panono. E ico, nalikwete ukumweba icine. Tapapitile ne nshita iikalamba, umukalamba wa cikolwe afikile mu musumba wa Medina. Nga fintu cali lyonse, aile bwangu ku mosque - nga fintu cali ica cifyalilwa cakwe ilyo afikile ukufuma ku lwendo ukuya ku cifulo cimo - ku kucita amapepo. Pa numa ya kucita ipepo lya sunnah, apo pene alandile na balupwa lwakwe. Pa numa ya ico, ifibusa ifingi fyaishile ifyashakwete inshita ya kusangwilako ku kulwa na baMuslim kabili fyamushimikile imilandu yalekanalekana ukupitila mu kulapa. Casontwa ukuti kwali abantu ukucila pali amakumi cinekonsekonse abashasangilweko ku kulwa. Casangwa ukuti Kasesema asumine ubufumacumi bwa abo abashasangilweko ku nkondo, alaile ubufumacumi kuli bene, abalomba ukwelelwa kuli bene, no kupeela ifyo bafishe mu mitima yabo kuli Allah. Pa numa ya nshita iinono, naishile ku kumona Rasulullah. Pa numa ya kumuposha, alemwentula nga fintu umuntu uwakalipa amwentula. Lyene atile; 'Isa kuno! ’ Lyene naile mupepi nankwe ukufika na lintu naikele fye pa ntanshi yakwe. Pa numa ya ico Kasesema aipwishe ukuti: ‘Cinshi tautusangwilako ku kulwa, we Ka’ab? Bushe tamwalaile ukutuula umubili wenu no mweo wenu ku Buislamu? ’ Nayaswike ukuti; 'O Mutumwa wa kwa Lesa, kuli Lesa, nga naikala mupepi no muntu umbi ukucila pali iwe, nalishininkisha ukutila nali no kulubuka ukufuma ku bukali bwakwe pa mulandu wa milandu ne milandu iyo nalanga.' Lelo, kuli Lesa, nalishiba ukuti nga nomba namupeela imilandu iyaisulamo ubufi pa kuti mwikalipa, mu cine cine Allah e ukalenga ukukalipa. au ukukalipa kuli ine. Nga nalanga kuli imwe, mwe Mutumwa wa kwa Allah, imilandu yandi iyalungama kabili iya cine cine, kabili lyene mwankalipila pali iyo milandu, lyena nkacipokelela no kusekelela. Lekeni Allah ankande na mashiwi yandi aya cine cine. Na Allah, tapali imyaka iyo ikandesha ukusangwa ku nkondo. Pa mulandu wa kwa Allah, nali uwabula ukwafwilisha umupwilapo pali ilya nshita nangu ca kuti nalikwete ishuko ilinono nga nshi ilya kusangwilako ku bulwi na baMuslim. Ukuumfwa uku kusumina kwa cine cine, Umutumwa wa kwa Allah atile: ‘Uyu muntu alandile mu cine cine kabili mu kulungatika. Eico, iminine mpaka Lesa akupeele ukusalapo." Mu kupelako naiminine no kusendama ukufuma ku lubali lwakwe. Tapapitile ne nshita iikalamba, kwali abantu abengi ukufuma ku Bani Salimah abakonkele ine, balesosa ukuti: 'O Ka'ab, kuli Lesa, ilyo tatwaishibe ukuti walilufyenye / ulubembu. Mucinefye, cali fye istighfar ya kwa Rasulullah kuli imwe iyafuutilepo. 'Ya. Bushe Rasulullah alisuminishe ukusumina, nga fintu Itumwa wa kwa Lesa amwasukile.' ‘Ni bani aba bantu babili, imwe ifibusa, pa numa ya ico, nafuminepo ilyo balumbulwile aba bantu babili kuli ine.’ Tabuk nomba alifukama mu bulanda mu ng’anda yakwe, alelila, lintu ine nali umulumendo uwakosa kabili uwa maka. Nalitwalilile ukuilama kabili nalebomba imilimo yandi iya cila bushiku nga filya fine nalecita lyonse. Na kabili nalefuma mu ng’anda, naleya ku mosque ku kuya ku mapepo ya cilonganino pamo na baMuslim bambi, kabili naleendauka mu cifulo ca kushitishamo nangu ca kuti takwali uwaitemenwe ukulanda na ine umutima; 'Bushe Rasulullah akasuntinkanya imilomo yakwe ku kwasuka ukuposha nelyo iyo? Lyena nalipepele mupepi no Mutumwa wa kwa Allah ilyo naleiba amenso kuli wene. Ilyo nali uwaipekanya ukupepa, alindoleshe. Kabili ilyo napilibukile kuli wene, aliloleshe ukutali na ine.’ ali muntu uo natemenwe. Ilyo nafikile kulya, namuposhe. Lelo, kuli Lesa, taalipo nakalya . k ayaswike ukuposha kwandi. Mu kupelako nalikwete ubukose bwa kumupusha; 'O Abu Qatadah, ndalapa kuli iwe mwi shina lyakwa Lesa, bushe taushibe ukutila nalitemwa Lesa na Mutumwa wakwe icine cine? ’ Casangilwe ukuti Abu Qatada ali fye uwafuuka. Lyene nabwekeshepo amashiwi yandi na kabili pa kulapa nga pa muku wa kubalilapo. Lelo ali fye uwafuuka. Lyene nabwekeshepo ifyo nalandile kabili ayaswike ukuti; 'Mucine cine Allah na Mutumwa Wakwe balishiba bwino pali ici'. Ilyo naumfwile amashiwi yakwe, amenso yandi yalisulile kabili nabwelele ku ng’anda ilyo naleenda mu mpanga. Ilyo naleenda mu cifulo ca kushitishamo ica ku Medina, umwaume umo ukufuma ku calo ca Siria uwaleshitisha ifya kulya mu musumba wa Medina aipwishe ukuti; ‘Nani enganlanga uko Ka’ab bin Malik ali? ’ Lyene abantu balinjishibishe ukufika ilyo uyu mwaume aishile kuli ine no kunpeela kalata ukufuma ku Mfumu Ghassan. Pa mulandu wa kuti nalishiba ukubelenga no kulemba, na kabili ndaumfwikisha ifyaba muli kalata. Casangwa ukuti ifyaba muli kalata fyaba nge fi; 'Twaumfwile ukuti cibusa wenu - ukupilibula Umutumwa wakwa Lesa - alimupaatulwile ukufuma ku cilonganino ca bantu, lintu Shikulu wenu umwine tamulekele nga filya fine.' Eico, twikatane, tukakwafwa ukwabula no kutwishika'. Pa numa ya kubelenga kalata, natile; 'Mucine cine, iyi kalata na yo ni cipowe kuli ine'. Lyene nacibikile mu citofu no kucioca mpaka cipwile. Pa numa ya nshiku amakumi yane isha kutamfiwa kwa cilonganino conse, calisangwike ukuti ukusokolola kwa kwa Lesa takwaishile panshi. Ukufika ubushiku bumo, umutumwa ukufuma kuli Kasesema aishile kuli ine no kutwala ubukombe; 'O Ka'ab, mu cine cine Umutumwa wa kwa Lesa (saw) akukonkomeshe ukutaluka ku bakashi bobe'. Naipusha ukuti; ‘Bushe mfwile ukulekana nelyo cinshi? ’ Umutumwa ayaswike ukuti; ‘Tamulekabila ukulekana. Lelo, cicicingilileni fye kabili mwicipalaminako.’ Lyene natile ku mukashi wandi; 'O nkashi, ulingile intanshi ukuya ku ng'anda ku bafyashi bobe no kwikala na bo ukufikila Allah apeela ukusalapo kwaumfwika pali ili lyashi'. Kaabu wa Malik atile; 'Pa numa fye ya nshita iinono umukashi wa kwa Hilal bin Umayyah aile ku Mutumwa wa kwa Lesa no kwipusha ukuti; 'O Mutumwa wakwa Lesa, Hilal bin Umaya alikote kabili ali uwanaka kabili takwete ababomfi.' E ico, lekeni ndemusakamana’. Mukalamba wa bashilika ayaswike ati: ‘Awe. Cili bwino nga ca kuti tautendeke ukumukonka kabili tafwile ukuba mupepi na iwe pa nshita iinono’. Umukashi wa kwa Hilal atwalilile ukushipa kabili atile; 'Kuli Lesa, O Mutumwa wa kwa Lesa, nomba takwete ukucincimuka ku mweo na kabili.' Lyonse alelila, ukufuma apo asangile ubu bwafya ukufika na nomba.’ Kaabu wa Malik atile; ‘Abantu bamo ukufuma mu lupwa lwandi batile; 'Ufwile intanshi ukulomba Umutumwa wakwa Allah ukusuminisha pa lwa ili lyashi lya mukashi obe.' Pantu umukalamba wa bashilika umwine alipeele Hilal bin Umayyah insambu sha kusakamana umulume wakwe. Kaabu wa Malik atile; 'Nshakalombe insambu kuli Kasesema pa lwa uyu mulandu wa mukashi wandi.' Pantu, nangu cibe fyo, nshakaishibe icasuko ca kwa Rasulullah nga ca kuti namulomba insambu ilyo nali umwaice.’ Kaabu wa Malik atile; ‘Casangilwe ukuti ici calitwalilile ubushiku ikumi, ica kuti cali ubushiku amakumi yasano kuli ifwe ukutendeka ukufuma lintu abaMuslim bakanishiwe ukulanda na ifwe. Kaabu wa Malik atile; ‘Lyene nacitile ipepo lya ku cungulo ubushiku bwalenga amakumi yasano ku numa ya ng’anda. Ilyo naikele mu mapepo, nali no bulanda no bulanda. Cimoneka kwati ici calo icikulu cimoneka icacepa kuli imwe . nemwine. Mu kupumikisha naumfwile umuntu alebilikisha nga nshi ukucila pa mulu; ‘We Kaabu wa Malik, sansamukeni! ’ E ico nawile panshi kabili nalishibe ukuti nalilubuka ukufuma ku bwafya bwandi. Kaabu wa Malik atile; 'E lyo umukalamba wa citungu abilishe ku baMuslim pa numa ya kupepa kwa Fajr ukuti Lesa Subhanah .