Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith

Hadith

Imam Bukhari : 1

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ

Atile, Atwebele [Sufyan] uwatile, ukuti Atwebele [Yahya bin Sa’id Al Ansari] atile, atushimikile [Muhammad bin Ibrahim At Taimi], ukuti aumfwile [Alqamah bin Waqash Al Laitsi]; Inshita imo naumfwile [Umar bin Al Khathab] pa cipuna ca bufumu alelanda ukuti; Naumfwile Kasesema alelanda ukuti: ‘Imilimo yonse ilashintilila pa kufwaya, kabili icilambu ca muntu umo umo cishintilila pa fyo alefwaya; Uuli onse uulefwaya ukukuukila ku calo cimbi pa mulandu wa calo ico alefwaya ukufikako nelyo pa mulandu wa mwanakashi uo alefwaya ukuupwa, lyene ukukuukila ku calo cimbi kuli uko alefwaya.’

Hadith

Imam Bukhari : 2

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا

Calishimikilwe kuli ifwe [Abdullah bin Yusuf] atile, cashimikilwe kuli ifwe [Malik] ukufuma kuli [Hisyam bin 'Urwah] ukufuma kuli [wishi] ukufuma kuli [Aisyah] nyina wa Mu'minin, ukuti Al Harith bin Hisham aipwishe Rasulullah ukuti: '' E ico, Lesa ayaswike ukuti: ‘Inshita shimo cilaisa kuli ine nga kulila kwa nsengo kabili iyi nshila e yacilapo ukukosa kuli ine, lyene ilaleka pa kuti njishibe ifyo balelanda. Kabili inshita shimo malaika aisa nga muntu no kulanda kuli ine eico ndakonka ifyo alanda’. Aisyah atile: ‘Mu cine cine, inshita imo namwene ukusokolola kwaishile kuli Wene pa bushiku bwa cipupu nga nshi kabili lyene kwalekele, kabili namwene ukuti pa mpumi Yakwe paletonta umulopa’.

Hadith

Imam Bukhari : 3

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ

Catushimikilwe [Yahya bin Bukair] atile, Catushimikilwe ukufuma kuli [Al Laits] ukufuma kuli [‘Uqail] ukufuma kuli [Ibn Shihab] ukufuma kuli [‘Urwah bin Az Zubair] ukufuma kuli [Aisyah] -Nyina wa ba Mu’minin-, ukuti atile: ‘Ukutendeka kwa cisokololo kwali kwa cine cine kuli Ralalahulla a . iciloto mu tulo. Kabili talota kano fye nga caisa nga lubuuto lwa kasuba. Lyene alipaalwe no kutemwa ukuba eka, e co asalile ulucengo lwa kwa Hiro no kushipikisha, e kutila ukupepa ubushiku pa nshita imo ilyo ashilabwelela ku lupwa lwakwe ku kupekanya ifya kulya ifya kupusukilamo na kabili. Lyene akumanya Khadijah ku kupekanya ifya kulya. Ukufika mu kupelako Al Haq aishile ilyo ali mu lucengo lwa kwa Hiro, malaika aishile no kutila: ‘Belengeni?’ Ayaswike ati: ‘Nshaishiba ukubelenga’. Kasesema alondolwele ukuti: Eico malaika anjikete no kunkumbatila nga nshi lyena ansuminishe no kutila na kabili: ‘Belengeni!’ Ayaswike ati: ‘Nshaishiba ukubelenga’. E ico malaika anjikete no kunkumbatila nga nshi lyene ansuminishe no kusosa na kabili ukuti: ‘Belengeni!’. Ayaswike ati: ‘Nshaishiba ukubelenga’. Malaika ankakatile na kabili no kunkumbatila pa muku walenga butatu nga nshi lyena ansuminishe ukuya, kabili atile na kabili: -Belengeni pa -kulandapo- ishina lya kwa Lesa wenu uwalengele, Alengele abantu ukufuma ku cilonda ca mulopa. Belengeni, kabili Shikulu wenu e Wacilapo-'. Kasesema alibwelele ku lupwa lwakwe ne mashiwi ya cisokololo mu cifulo ca kusakamana. Akumanya Khadijah kabili atile: ‘Nfimbeni, nfimbeni!’. Yalifungwa ukufika na lintu yalekele ukutiina. Lyena aebele Khadija icacitike ukuti: ‘Nalisakamikwa pali ine wine’. E ico Khadijah atile: ‘Na Lesa, Lesa takakucushishe umuyayaya, pantu uli muntu uutwalilila ubucibusa’. Lyene Khadijah amwitile ukukumanya Waroqoh bin Naufal bin Asad bin Abdul Uza, umwana wa kwa nkashi ya kwa Khadijah, uwali Umwina Kristu mu nshita ya Jahiliyyah. Kabili alembele amabuuku mu ciHebere, kabili alembele na Baibolo mu ciHebere ukupitila mu kusuminisha kwa kwa Allah. Pali ilya nshita Waroqoh ali umukote kabili amenso yakwe yali ayafiita. Khadijah atile: ‘We mwana wa kwa nkashi yandi, umfweni ifyo umwana wa kwa munyina wenu alelanda’. Waroqoh atile: ‘We mwana wa kwa munyinane, finshi wapitamo’. E ico, umukalamba wa citungu alondolwele ifyacitike kuli wene. Waroqoh atile: ‘Uyu ni Namus, nga fintu Lesa asokolwele kuli Mose inshita imo. Oh, nga nali uwaice kabili nga nali no mweo ilyo mwatamfiwe ku bantu benu’. Umuntu uukalamba aipwishe ukuti: ‘Bushe nkatamfiwa kuli bene?’ Waroqoh ayaswike ati: ‘Ee. Pantu tapali uwingaisa ne fyo muletwala kano fye nga bakacula - ukupangwa abalwani -. Nga ca kuti nali kulya ilyo ico cacitike, nga nali no kumwafwa ukufika ku maka yandi yonse’. Waroqoh tacitile icacitike ico asumine pantu afwile pa ntanshi mu nshita ya fatroh - ubusha - ukusokolola. [Ibni Shihabu] atile; alinjishibishe [Abu Salamah bin Abdurrahman] ukuti [Jabir bin Abdullah Al Ansari] alandile pa lwa buwelewele bwa cisokololo, nga fintu Umutumwa wa kwa Lesa atile: ‘Ilyo naleenda naumfwile ishiwi ukufuma mu mulu, naloleshe kuli ilyo kabili calisangwike ukuti malaika ali pa kati ka Hisro. imyulu ne calo. Nalitiinine kabili naile ku ng’anda, kabili natile: ‘Nfimbeni. Unfimbe'. Eico Lesa Ta'ala atumine ukusokolola: -O iwe uwaifimba- ukufika ku mashiwi ya kwa Lesa -no kuleka ifibumbwa-. Ukutula ilya nshita ifisokolwelwe fyalitwalilile ukwisa ukwabula ukuleka'. Iyi hadith na kabili yalondolwelwe na [Abdullah bin Yusuf] na [Abu Shalih] pamo pene na [Hilal bin Raddad] ukufuma kuli [Az Zuhri]. Kabili [Yona] atile; kabili [Ma’mar] asumine ukuti alipokelele kuli Az Zuhri.

Hadith

Imam Bukhari : 4

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ

Atile, Atwebele [Musa bin Isma’il] atile, Atwebele [Musa bin Abu Aisyah] atile, Atwebele [Sa’id bin Jubair] ukufuma kuli [Ibn ‘Abbas] pa lwa mashiwi ya kwa Lesa Ta’ala pantu: -Mwipumfyanya ukufwaya kwenu - ici-'. Ibn Abbas atile: ‘Umutumwa wa kwa Lesa ali no kufwaisha kwa maka nga nshi ukwa kusunga mu mutwe ifyo fyasokolwelwe - Qur’an - kabili alesuntinkanya imilomo yakwe’. Ibn 'Abbas atile: 'Nkacincintila imilomo yandi -ukubelenga- kuli imwe nga fintu Umutumwa wakwa Lesa Saw Saw acitile kuli ine'. Sa’id atile: ‘Kabili nkasuntinkanya imilomo yandi -ukucibelenga- kuli imwe nga fintu namwene Ibn ‘Abbas alecita. E ico Kasesema alisuntinkanye imilomo yakwe. Lyena ishiwi lya kwa Lesa Ta’ala lyaishile: Mwisuntinkanya ululimi lwenu ku -kubelenga- Koran pantu mukacisambilila bwangu. Mucine cine, ni pa mulandu Wesu ukufilonganika -mu cifuba cenu- no -ukulenga mwaba abacenjela- mu kufibelenga'. Ici cipilibula ukuti Allah acilonganika mu cifuba cenu - ukucibika mu mutwe - kabili lyene mwacibelenga: 'Ilyo Twapwisha ukucibelenga, lyena konkeni ukubelenga'. Cipilibula ukuti: ‘Umfweni no kuceceta’. Lyena Lesa Ta’ala atile: ‘E lyo, mu cine cine, cili kuli Ifwe ukucilondolola. Ici cipilibula ukuti: ‘Kabili ni mulimo wesu ukucibelenga’ Kabili Umutumwa wa kwa Lesa ukufuma pali ilya nshita ilyo Jibril Salam aishile kuli wene, alimukutikile. Kabili ilyo Jibril Salam afuminepo, Kasesema alibelengele - ku banankwe - nga fintu Jibril Salam abelengele kuli wene .

Hadith

Imam Bukhari : 5

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ

Atwebele [Abdan] atile, atushimikile [Abdullah] atushimikile [Yunus] ukufuma kuli [Az Zuhri] kabili no kulondolola kumo kwine, na kabili atushimikile [Bisyir bin Muhammad] atile, atushimikile [Abdullah] atile, atushimikile [Yunus] na bambi Zuriba atile kuli [Adul] Bin Abdullah] ukufuma kuli [Ibn 'Abbas] atile, ukuti Rasulullah ali muntu uwafuuka sana, maka maka mu mweshi wa Ramadlan ilyo malaika Jibril 'Alaihis Salam akumanya wene, kabili ni Jibril 'Alaihis Salam uwaleisa kuli wene ubushiku bonse mu mweshi wa Ramadlan.' Mu cine cine, Rasulullah ali uwafuuka nga nshi ukucila umupashi uulepupuka.

Hadith

Imam Bukhari : 6

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ

Atwebele [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi’] atile, atushimikile [Syu’aib] ukufuma kuli [Az Zuhri] anjebele [Ubaidullah bin Abdullah bin ‘Utbah bin Mas’ud] ukuti [Abdullah bin ‘Abbas] amwebele ukuti [Abu] alikwata Harbdullah bin Mas’ud; ukuti Heraclius apokelele ibumba lya ba Quraish aba makwebo, ilyali pa lwendo lwa makwebo ulwa kuya ku Calo ca Siria pa nshita ilyo icipangano pa kati ka Kasesema na Abu Sufyan na bacipondoka ba Quraish catendeke ukubomba. Ilyo baiminine pa Iliya’ bakumanya Herakilio pa kwitwa kwa kwa Herakilio ukwa kwitwa ku kulanshanya pa kulongana kwakwe, pali ilya nshita Herakilio ali pamo na bacilolo ba ku Roma. Heraklius alandile kuli bene ukupitila muli kapilibula. Herakilio atile; 'Ni ani pali imwe uwakwata ubucibusa bwa lupwa ubwapalamisha no muntu uo atila ni Kasesema?'. Abu Sufyani atile; kanshi nayaswike ukuti; 'Nine uwakwata ubucibusa bwa lupwa ubwapalamisha kuli wene'. Herakilio atile; 'Mupalamike kuli ine kabili na kuli ifibusa fyakwe'. Eico babikile aba Quraysh ku numa ya kwa Abu Sufyan. Lyene Heraclius atile ukupitila muli kapilibula wakwe ukuti: ‘Mumwebele ukuti namwipwishe pa lwa muntu uwalelanda ukuti ni Kasesema. Nga ca kuti anbepa, ninshi na imwe mulingile ukumubepa’. Na Allah, nga te pa mulandu wa nsoni shaletwa no milandu ya bufi iyo baali no kunsansamusha, nga nalimubepeshe.' Abu Sufyani atile; Eico icintu ca kubalilapo ico anjipwishe pali wene - Kasesema - cali: 'ni shani fintu ulupwa lwakwe lwaba pa kati kenu?' Nayaswike ukuti: 'Ali wa lupwa ulusuma - ulwa mucinshi''. Aipwishe na kabili ukuti: ‘Bushe kwali umbi uwasosapo pa ntanshi yakwe?’ Nayaswike ukuti: ‘Takuli nangu cimo’. Aipwishe na kabili ukuti: ‘Bushe wishi ni mfumu?’ Nayaswike ukuti: ‘Awe’. Bushe abo abamukonka ni bantu ba pa muulu nelyo abantu abacepesha?’ Nayaswike ukuti: ‘Nangu fye ni abo abamukonka ni bantu abacepesha’. Aipwishe na kabili ukuti: ‘Bushe abakonshi balefulilako nelyo balecepa?’ Nayaswike ukuti: ‘Ukulundako’. Alipushe na kabili ukuti: ‘Bushe kwaliba uwasangukile pa mulandu wa kuti alifulilwe ku mipepele yakwe?’ Nayaswike ukuti: ‘Takuli nangu cimo’. Aipwishe na kabili ukuti: ‘Bushe mwalimusangilepo alebepa ilyo ashilalanda ifyo asosele?’ Nayaswike ukuti: ‘Takulipo’. Aipwishe na kabili ukuti: ‘Bushe alicitile ubucende?’ Nayaswike ukuti: ‘Takulipo. Ilyo twaleikala nankwe, tacitile ifyo'. Abu Sufyan atile: ‘Te kuti nshininkishe icintu cimbi ukucila pa mashiwi nga aya’. Aipwishe na kabili ukuti: ‘Bushe mulelwisha nankwe?’ Nayaswike ukuti: ‘Ee’. Aipwishe na kabili ukuti: ‘Bushe inkondo yapwilile shani?’ Nayaswike ukuti: ‘Inkondo pa kati kesu nankwe yalikulisha nga nshi. Inshita shimo alatuuma, inshita shimbi na ifwe tulamuuma’. Aipwishe na kabili ukuti: ‘Cinshi akukonkomeshe ukucita?’ Nayaswike ukuti: ‘Atukonkomeshe; 'Pepa Allah ukwabula ukubikako nangu cimo kuli wene, kabili lekeni ifyo ifikolwe fyenu fyasosele.' "Kabili atukonkomeshe ukupepa, ukulipila zakat, ukulanda icine, ukulekelelana no kusunga ubucibusa." E co Heraclius atile kuli kapilibula wakwe ati: ‘Mumwebele ukuti nakwipusha pa lwa bufyashi bwa uyo muntu, iwe unjebele ukuti uyo muntu afyelwe ku bufumu. Na kabili, umuntu alibuushiwe pa kati ka lupwa lwa bantu bakwe. Kabili namwipwishe nga ca kuti kwali uwalandapo ifyo asosele kale, mwatile iyo. Nga ca kuti calembwa ukuti umuntu umo alilandilepo kale, mu cine cine kuti natontonkanya ukuti uyu muntu alekopa umuntu umo kale uwasoselepo icintu icapalana. Na kabili namwipwishe nga ca kuti wishi ali uwa mu lupwa lwa bufumu, e co mwaswike ukuti iyo. Natile nga ca kuti wishi ali uwa mu lupwa lwa bufumu, mu cine cine uyu muntu ali no kufwaya ubufumu bwa kwa wishi. Kabili na kabili namwipwishe nga ca kuti mwalipokelele . Nga ca kuti abepeshe ilyo ashilalanda ifyo asosele, mwamwaswike ukuti iyo. Naumfwikisha bwino ukuti nangu fye ni bantunse tabashipa ukubepa, ukucila ukubepa kuli Allah. Kabili na kabili namwipusha ukuti, bushe abo abamukonka ni bacindami nelyo abacepesha?’ Mwaswike abacepesha abamukonkele. Mu cine cine, ni bakonshi ba kwa Kasesema. Na kabili namwipwishe nga ca kuti impendwa ya bakonshi yalikuliile nelyo yalicepeleko, mwaswike ukuti yalikuliile. Kabili e fyo caba ku citetekelo ukufikila caba icapwililika. Na kabili nalimwipwishe nga ca kuti kwaliba uwasangukile pa mulandu wa kuti alifulilwe ku mipepele yakwe. Mwaswike ukuti iyo. Kabili e fyo icitetekelo caba nga ca kuti cakula no kukula mu mutima. Na kabili namwipwishe nga ca kuti alicitilepo ukubepa, mwaswike ukuti nshacitilepo. Kabili efyo cali ukuti Abatumwa tabakwete amaka ya bucenjeshi. Kabili na kabili namwipwishe ifyo amukonkomeshe ukucita, mwaswike ukuti amwebele ukupepa Allah pa kukanabikako nangu cimo kuli Wene, kabili amukaanya ukupepa ifibumbwa, na kabili amwebele ukusungilila ipepo, ukulipila zakat, ukulanda icine, ukulekelelana no kusunga ubucibusa. Nga ca kuti fyonse ifyo ulelanda fya cine, ninshi akateka ubufumu mwi samba lya makasa yandi. Nalishininkishe icine cine ukuti tali pa kati kenu pali ino nshita, nga nalishibe inshila ya kufikilamo kuli wene, mu cine cine nali no kwesha nga nshi ukumusanga ica kuti ilyo nali pa mbali yakwe nali no kusamba amakasa yakwe ukwabula no kutwishika. Lyena Heraclius aipwishe kalata ukufuma kuli Kasesema uwaletele Dihyah ku bacilolo ba ku Basrah. E ico apeele kalata kuli Heraclius, e co alibelengele kabili ifyalimo fyalembelwe ukuti: ‘ Ukufuma kuli Muhamadi, umubomfi wa kwa Lesa kabili Umutumwa Wakwe ukufika kuli Heraclius. Umukalamba wa ciRoma, Ubupusushi kuli abo abakonka amafunde. Lyena ukucila pali ifyo, ndemwita ne kwita kwa Buislamu; Ingisha mu Buislamu, lyena ukaba uwacingililwa, Allah akakupeela icilambu imiku ibili. Lelo nga mwapilibuka, lyena mukasenda imembu sha bantu benu, kabili: Mwe bantu ba mu citabo, iseni - mukwate - ku cikomo - ifunde - ukuti tapali ukukansana pakati kesu na imwe, ukuti tatupepa nangu umo kano Allah kabili tatubikako nangu cimo kuli Wene kabili nangu - nangu - nangu umo uwa ifwe abuula bambi nga Rabbs ukucila pali Allah'. Nga bapilibuka, lyena bebeni ukuti: 'Moneni, ifwe tuli abo abaipeelesha -kuli Allah-'. Abu Sufyan atile: ‘Pa numa ya Heraclius ukutwala ifyo asosele no kupwisha ukubelenga kalata, kwali ukukansana ne mashiwi ya ciunda, ayatutamfishe. Natile kuli balupwa lwandi pa numa ya kututamfiwa; 'Mu cine cine aliitwa mu milandu ya mwana wa kwa Abu Kabsyah.' Heraclius alisakamene pa lwa bufumu bwa Roma. Nangu ni pali ilya nshita na kabili nalisakamene ukuti Muhamadi ali no kutunguluka, ukufika mu kupelako - ukuyumfwa uko kwafuminepo pa numa - Allah ansumine mu Buislamu. Kabili Ibn An Nazhur, umubomfi wa ku Iliya kabili Heraclius ali ni Bishopu wa Bwina Kristu, atile ubushiku bumo ilyo Heraklius atandalile Iliya’ ali uwasakamikwa nga nshi, atile kuli bamo aba bacilolo bakwe aba nkondo ukuti: ‘Mu cine cine twakaana imibele yenu. Na kabili, Ibn Nazhur atile, ‘Heraclius ali ni kalemba wa fya ntanda uwalebika amano lyonse ku kusendama kwa ntanda. Inshita imo ayaswike amepusho bashimapepo bamupwishe; 'Ubushiku bumo ilyo nalemona ukupita kwa ntanda, namwene ukuti imfumu ya Khitan yalifyelwe, nani pali aba bantu abasembululwe?' Mwasuka bashimapepo ukuti; ‘Abantu fye abacita ukusembululwa ni baYuda, mwisakamana pa mulandu wa baYuda. Landa fye ifyalo fyonse ifya mu bufumu bobe, pa kuti abaYuda aba muli ifyo fyalo baipaiwe’. K Pa nshita ilya, Heraclius, umutumwa ukufuma ku mfumu ya Bani Ghassan, alilangishiwe ku kulondolola pa lwa Mutumwa wa kwa Lesa (umutende ne mapaalo ya kwa Lesa yabe pali wene), pa numa ya muntu ukupwisha ukulondolola ilyashi, Heraclius alandile ukuti bamupitulukemo pa kuti bamone nga ca kuti ali no kusembululwa nelyo iyo. Pa numa ya kuceeceeta, calisangilwe ukuti mu cine cine ali uwafiita. Lyene abantu bamwebele Herakilio. Heraclius aipwishe uyu mwaume pa lwa baArab bambi, bushe balisembululwe nelyo iyo?’ Ayaswike ukuti; 'AbaArab bonse balisembululwa'. Herakilio atile; 'Uyu e mfumu ya Ummah, mu cine cine alifyelwe'. Lyena Heraclisu atumine kalata kuli cibusa wakwe mu Roma uo ukwishiba kwakwe kwalingana no kwa kwa Heraclisu - ukumweba pa lwa kufyalwa kwa kwa Kasesema Muhammad -. Pali ilya nshita, atwalilile ulwendo lwakwe ulwa kuya ku calo ca Himsha, lelo ilyo ashilafika ku Himsha, icasuko ca kalata wa kwa cibusa wakwe califikile intanshi. Cibusa wakwe alisuminishe ne mimwene yakwa Heraclius iyakutila Muhamadi alifyelwe kabili ukuti mucinefye ali kasesema. Lyene Heraklio aitile abacilolo ba ku Roma ukuti beze ku cifulo cakwe mu Himsha, pa numa ya kuti bonse balipo pa kulongana, Heraklio alandile ukuti ifiibi fyonse fifungwe. Lyene atile; ‘O luko lwa rum, bushe imwe bonse mukafika pa kucimfya kwa bukata no kulunduluka, lintu ubufumu bwashala mu minwe yesu? Nga mulefwaya, suminisheni Muhamadi nga Kasesema!'. Ilyo baumfwile aya mashiwi, balibutukile nga mpunda sha mu mpanga, nangu ca kuti imilyango yonse yali iyaisalilwa. Pa kumona imibele ya musango yo, Heraclius alilekele isubilo lya kuti bakasumina mu busesemo bwa kwa Muhamadi. Lyene alandile ukuti bonse babwelele ku fifulo fyabo no kutila; ‘Mu cine cine, ico nalandile nomba line cali fye ca kwesha ukushipikisha kwenu bonse. Nomba namwene ukushininkisha uko'. Lyene bafukamine pa cinso ca kwa Heraklio kabili balitemenwe. E fyo ilyashi lya kwa Heraklio lyapwishishe. Calondolwelwe kuli [Salih bin Kaisan] na [Yunus] na [Ma’mar] ukufuma kuli [Az Zuhri].

Hadith

Imam Bukhari : 7

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ

Atile, atile: “UbuIslam bwakuulwa pa fishinte fisano-; ubunte bwa kuti takwaba lesa umbi kano Lesa kabili mu cine cine Muhamadi ni ntungulushi ya kwa Lesa, ukupanga amapepo, ukulipila zakat, hajj no kufunga mu nshita ya Ramadan’.

Hadith

Imam Bukhari : 8

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ

Atwebele [Abdullah bin Muhammad Al Ju'fi] atile, Atwebele [Abu 'Amir Al 'Aqadi] uwatile, ukuti Atwebele [Sulaiman bin Bilal] ukufuma kuli [Abdullah bin Dinar] ukufuma kuli [Abu Salih] ukufuma kuli [Abu Hurairah] ukufuma kuli Kasesema atile ukucilapo: imisampi, kabili insoni lubali lwa citetekelo’.

Hadith

Imam Bukhari : 9

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Calondolwelwe kuli ifwe [Adamu bin Abu Iyas] atile, Calondolwelwe kuli ifwe [Syu’bah] ukufuma kuli [Abdullah bin Abu As Safar] na [Isma’il bin Abu Khalid] ukufuma kuli [Asy Sya’bi] ukufuma kuli [Abdullah bin ‘Amru] ni ukufuma kuli Kasesema sallallalahal atile umuntu ali: uwacingililwa ku baMuslim, kabili Muhajir ni muntu uuleka ifyo Allah akanishe. ’ Abu Abula atile; kabili [Abu Mu’awiya] atile; Atwebele [Daudi], ali mwana wa kwa Ibn Hind, uwa [‘Amir] atile; Naumfwile [Abdullah], ukupilibula ibn ‘Amru, ukufuma kuli Kasesema kabili atile [Abdullah] ukufuma kuli [Daud] ukufuma kuli [Amir] ukufuma kuli [Abdullah] ukufuma kuli Kasesema

Hadith

Imam Bukhari : 10

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ

Nga atubuulile [Sa’id bin Yahya bin Sa’id Al Qurasyi] atile, Nga atubuulile [tata] atile, ukuti Nga atubuulile [Abu Burda bin Abdullah bin Abu Burda] ukufuma kuli [Abu Burda] ukufuma kuli [Abu Musa] atile: ‘O Mutumwa wa kwa Lesa, ni Islam nshi iyacindama sana?’ Mukalamba wa baMuslim ayaswike ukuti: ‘Ni bani abaMuslim abacingililwa ukufuma ku kanwa kabo na ku minwe yabo’.

Hadith

Imam Bukhari : 11

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ

Atwebele [‘Amru bin Khalid] atile, Atwebele [Al Laits] ukufuma kuli [Yazid] ukufuma kuli [Abu Al Khair] ukufuma kuli [Abdullah bin ‘Amru]; Kwaliko umuntu umo uwaipwishe Kasesema ukuti; ‘Ni Buislamu nshi ubusuma?’ Kasesema ayaswike ati: ‘Imwe mulepeela ifya kulya, mulelanda amaposho ku bantu abo mwaishiba na abo tamuishiba’.

Hadith

Imam Bukhari : 12

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ

Ukufuma kuli [Musaddad] atile, atile kuli ifwe [Yahya] ukufuma kuli [Syu'bah] ukufuma kuli [Qotadah] ukufuma kuli [Anas] ukufuma kuli Kasesema sallallaahu 'alaihi wasallam Kabili ukufuma kuli [Husain Al Mu'alim] atile, alitushimikile [Qotadah] ukufuma kuli [Anas] ukufuma kuli [Anas] uwa kuti: atemwa umunyina nga fintu atemwa umwine’.

Hadith

Imam Bukhari : 13

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ

Catushimikilwe [Abu Al Yaman] atile, cashimikilwe kuli ifwe [Syu’aib] atile, cashimikilwe kuli ifwe [Abu Az Zanad] ukufuma kuli [Al A’raj] ukufuma kuli [Abu Hurairah], ukuti Umutumwa wa kwa Lesa (umutende ne fipaalo fya kwa Lesa fibe pali wene) atile: ‘Eico kuli Uyo uwa muli imwe uwatemwikwa ukucila pali wene, ukucila abafyashi bakwe na bana bakwe’.

Hadith

Imam Bukhari : 14

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

Caba icapalana na ifwe [Ya’qub bin Ibrahim] atile, caliba icapalana na ifwe [Ibn ‘Ulayyah] ukufuma kuli [Abdul ‘Aziz bin Shuhaib] ukufuma kuli [Anas] ukufuma kuli Kasesema sallallaahu ‘alaihi wasallam Kabili na kabili caliba icapalana na ifwe [Adamu] atile, caliba icapalana na ifwe ukufuma kuli [S] Kasesema atile: ‘Takuli nangu umo pali imwe uukasumina ukufikila ine atemwa ukucila abafyashi bakwe, abana bakwe na bantunse bonse.’

Hadith

Imam Bukhari : 15

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ

Caebelwe kuli ifwe [Muhammad bin Al Mutsanna] atile, caebelwe kuli ifwe [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] atile, caebelwe kuli ifwe [Ayyub] ukufuma kuli [Abu Qilabah] ukufuma kuli [Anas bin Malik] ukufuma kuli Kasesema sallallaahu 'alaihi wasallam uwa bufumacumi, atile: ' icitetekelo: Alengele Allah na Mutumwa wakwe ukutemwa kuli wene ukucila bambi ukucila pali aba babili. Nga ca kuti atemwa umuntu, tamutemwa kano fye pa mulandu wa kwa Allah. Kabili alipata ukubwelela ku kukanasumina nga fintu fye alipata ukupooswa muli helo.’

Hadith

Imam Bukhari : 16

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ

Atwebele ukuti [Abu Al Walid] atile, atile [Syu’ba] atile kuli ine [Abdullah bin Abdullah bin Jabar], atile; Naumfwile [Anas] ukufuma kuli Kasesema, atile: ‘Icishibilo ca citetekelo ca kutemwa -aba- Ansar kabili icilangililo ca nifaq ca kupata -aba- Ansar’.

Hadith

Imam Bukhari : 17

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك

Atile [Abu Al Yaman] atile, atushimikile [Syu’aib] ukufuma kuli [Az Zuhri] atile, atushimikile [Abu Idris ‘Aidzullah bin Abdullah], ukuti [‘Ubadah bin Ash Shamit] ali cibusa uwasangilweko ku nkondo ya Badr kabili ali umo uwa abo abapokele ubushiku bwa Abah; ukuti Umutumwa wa kwa Lesa atile ilyo ali pa kati ka fibusa fyakwe fimo: ‘Suminisheni ubufumacumi kuli ine ukukanabika pamo na Lesa ku cintu icili conse, ukukanaiba, ukukanacita ubucende, ukukanaipaya abana benu, ukukanapanga ubufi ubo mupanga pa kati ka minwe yenu na makasa yenu, ukukanacita icili conse icalungama. Uuli onse uwa imwe uwafifikilisha, icilambu cakwe cili kuli Lesa, kabili uuli onse uwaonaula ifi fintu kabili lyene Allah amukanda muli ici calo, ni kafarat kuli wene, kabili onse uuonaula ifi fintu kabili lyene Allah afifimba - tamukanda muli ici calo - lyena ubukwebo bwakwe bulabwelela kuli Allah, nga alefwaya nelyo akamulekelela'. E ico twalaile ukuti tukaba aba cishinka kuli wene pa mulandu wa ifi fintu.

Hadith

Imam Bukhari : 18

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ

Calitwebelwe kuli [Abdullah bin Maslamah] ukufuma kuli [Malik] ukufuma kuli [Abdullah bin Abdullah bin Abdurahman bin Abu Sha’sha’ah] ukufuma kuli [wishi] ukufuma kuli [Abu Sa’id Al Khudri] ukuti atile, “Iciputulwa ca nshita ica kuti umuMuslim yali ni mbushi iyo alecema pa muulu wa mpili na pa fifulo fya kutali, aleya na yo. imipepele yakwe yafuma ku mwenso wa kusendwa’.

Hadith

Imam Bukhari : 19

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا

Atwebele [Muhammad bin Salam] atile, atushimikile [‘Abdah] ukufuma kuli [Hsyyam] ukufuma kuli [wishi] ukufuma kuli [Aisha] atile: ‘Intumwa ya kwa Lesa ilyo alandile kuli bacibusa, abakonkomeshe ukucita imilimo iyo baali na maka ya kucita, lyena abacibusa batile; 'Tatuli nga iwe, we Mutumwa wa kwa Allah, pantu walilekelelwa pa membu shobe isha kale ne sha ku ntanshi'. E ico, alifulilwe ica kuti kuti camonwa ukufuma ku cinso cakwe, lyene atile: ‘Mu cine cine, uwacilapo ukupepa kabili uwaumfwikisha sana Lesa pali imwe nine’.

Hadith

Imam Bukhari : 20

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ

Ici citabo ca kuti: ‘Ifintu fitatu ifyo nga ca kuti umuntu akwete, akakwata ubusuma bwa citetekelo ukucila pali ifi fibili kuli wene kabili Lesa. Kabili nani, nga atemwa umuntu, tatemwa uyo muntu kano fye kuli Lesa. Kabili uo apata ukubwelela ku kukanasumina nga fintu apata ukupooswa muli helo’.