Ka’ab berkata: akhirnya saya ditakdirkan untuk tidak ikut serta ke medan perang

Imam Bukhari : 4066

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ وَكَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُحِينَ تَخَلَّفَ عَنْ قِصَّةِ تَبُوكَ قَالَ كَعْبٌ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا إِلَّا فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ غَيْرَ أَنِّي كُنْتُ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ وَلَمْ يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ عَنْهَا إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُرِيدُ عِيرَ قُرَيْشٍ حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهِمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الْإِسْلَامِ وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا كَانَ مِنْ خَبَرِي أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزَاةِ وَاللَّهِ مَا اجْتَمَعَتْ عِنْدِي قَبْلَهُ رَاحِلَتَانِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ وَلَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُرِيدُ غَزْوَةً إِلَّا وَرَّى بِغَيْرِهَا حَتَّى كَانَتْ تِلْكَ الْغَزْوَةُ غَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَرٍّ شَدِيدٍ وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَعَدُوًّا كَثِيرًا فَجَلَّى لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِ الَّذِي يُرِيدُ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَثِيرٌ وَلَا يَجْمَعُهُمْ كِتَابٌ حَافِظٌ يُرِيدُ الدِّيوَانَ قَالَ كَعْبٌ فَمَا رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ إِلَّا ظَنَّ أَنْ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ فِيهِ وَحْيُ اللَّهِ وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتْ الثِّمَارُ وَالظِّلَالُ وَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ فَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَيْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا فَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ عَلَيْهِ فَلَمْ يَزَلْ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اشْتَدَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا فَقُلْتُ أَتَجَهَّزُ بَعْدَهُ بِيَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ ثُمَّ أَلْحَقُهُمْ فَغَدَوْتُ بَعْدَ أَنْ فَصَلُوا لِأَتَجَهَّزَ فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا ثُمَّ غَدَوْتُ ثُمَّ رَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا فَلَمْ يَزَلْ بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ وَهَمَمْتُ أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ وَلَيْتَنِي فَعَلْتُ فَلَمْ يُقَدَّرْ لِي ذَلِكَ فَكُنْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَطُفْتُ فِيهِمْ أَحْزَنَنِي أَنِّي لَا أَرَى إِلَّا رَجُلًا مَغْمُوصًا عَلَيْهِ النِّفَاقُ أَوْ رَجُلًا مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنْ الضُّعَفَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَلَغَ تَبُوكَ فَقَالَ وَهُوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ مَا فَعَلَ كَعْبٌ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَنَظَرُهُ فِي عِطْفِهِ فَقَالَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلَّا خَيْرًا فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّهُ تَوَجَّهَ قَافِلًا حَضَرَنِي هَمِّي وَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ بِمَاذَا أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَاسْتَعَنْتُ عَلَى ذَلِكَ بِكُلِّ ذِي رَأْيٍ مِنْ أَهْلِي فَلَمَّا قِيلَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ وَعَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَخْرُجَ مِنْهُ أَبَدًا بِشَيْءٍ فِيهِ كَذِبٌ فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ وَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَادِمًا وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَيَرْكَعُ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ وَيَحْلِفُونَ لَهُ وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلًا فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَانِيَتَهُمْ وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ فَجِئْتُهُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ عَلَيْهِ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ تَعَالَ فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ لِي مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنْ قَدْ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ فَقُلْتُ بَلَى إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا لَرَأَيْتُ أَنْ سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلًا وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ عَلَيَّ وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَيَّ فِيهِ إِنِّي لَأَرْجُو فِيهِ عَفْوَ اللَّهِ لَا وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي مِنْ عُذْرٍ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ كُنْتَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا وَلَقَدْ عَجَزْتَ أَنْ لَا تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَا اعْتَذَرَ إِلَيْهِ الْمُتَخَلِّفُونَ قَدْ كَانَ كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَكَ فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونِي حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ فَأُكَذِّبَ نَفْسِي ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي أَحَدٌ قَالُوا نَعَمْ رَجُلَانِ قَالَا مِثْلَ مَا قُلْتَ فَقِيلَ لَهُمَا مِثْلُ مَا قِيلَ لَكَ فَقُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ الرَّبِيعِ الْعَمْرِيُّ وَهِلَالُ بْنُ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا أُسْوَةٌ فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلَامِنَا أَيُّهَا الثَّلَاثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ وَتَغَيَّرُوا لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ فِي نَفْسِي الْأَرْضُ فَمَا هِيَ الَّتِي أَعْرِفُ فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ لَيْلَةً فَأَمَّا صَاحِبَايَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلَاةَ مَعَ الْمُسْلِمِينَ وَأَطُوفُ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلَاةِ فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلَامِ عَلَيَّ أَمْ لَا ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ فَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلَاتِي أَقْبَلَ إِلَيَّ وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي حَتَّى إِذَا طَالَ عَلَيَّ ذَلِكَ مِنْ جَفْوَةِ النَّاسِ مَشَيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهُوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَيَّ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ فَقُلْتُ يَا أَبَا قَتَادَةَ أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُنِي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَسَكَتَ فَعُدْتُ لَهُ فَنَشَدْتُهُ فَسَكَتَ فَعُدْتُ لَهُ فَنَشَدْتُهُ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَفَاضَتْ عَيْنَايَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ قَالَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي بِسُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ أَنْبَاطِ أَهْلِ الشَّأْمِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ حَتَّى إِذَا جَاءَنِي دَفَعَ إِلَيَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنِي أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ وَلَا مَضْيَعَةٍ فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ فَقُلْتُ لَمَّا قَرَأْتُهَا وَهَذَا أَيْضًا مِنْ الْبَلَاءِ فَتَيَمَّمْتُ بِهَا التَّنُّورَ فَسَجَرْتُهُ بِهَا حَتَّى إِذَا مَضَتْ أَرْبَعُونَ لَيْلَةً مِنْ الْخَمْسِينَ إِذَا رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْتِينِي فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُكَ أَنْ تَعْتَزِلَ امْرَأَتَكَ فَقُلْتُ أُطَلِّقُهَا أَمْ مَاذَا أَفْعَلُ قَالَ لَا بَلْ اعْتَزِلْهَا وَلَا تَقْرَبْهَا وَأَرْسَلَ إِلَى صَاحِبَيَّ مِثْلَ ذَلِكَ فَقُلْتُ لِامْرَأَتِي الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَتَكُونِي عِنْدَهُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِي هَذَا الْأَمْرِ قَالَ كَعْبٌ فَجَاءَتْ امْرَأَةُ هِلَالِ بْنِ أُمَيَّةَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هِلَالَ بْنَ أُمَيَّةَ شَيْخٌ ضَائِعٌ لَيْسَ لَهُ خَادِمٌ فَهَلْ تَكْرَهُ أَنْ أَخْدُمَهُ قَالَ لَا وَلَكِنْ لَا يَقْرَبْكِ قَالَتْ إِنَّهُ وَاللَّهِ مَا بِهِ حَرَكَةٌ إِلَى شَ

Wedi dweud wrthym [Yahya bin Bukair] Wedi dweud wrthym [Al Laits] gan ['Uqail] gan [Ibn Shihab] gan ['Abdur Rahman bin 'Abdullah bin Ka'ab bin Malik] fod ['Abdullah bin Ka'ab bin Malik] -Abdullah bin Ka'ab oedd un o feibion Ka'ab a oedd yn cyd-fynd â Ka'ab pan oedd yn ddall- dywedodd; 'Unwaith clywais [Ka'ab bin Malik] yn adrodd digwyddiad amdano'i hun pan gafodd ei adael ar ôl gan Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ym mrwydr Tabuk'. Dywedodd Ka'ab bin Malik; 'Ni chefais fy ngadael erioed ar ôl yn cyd-fynd â'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam yn y rhyfeloedd y cymerodd ran ynddynt ac eithrio rhyfel Tabuk, ond cefais fy ngadael hefyd ar ôl yn rhyfel Badr. Dim ond y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam a feirniadodd Fwslim nad oedd yn cymryd rhan ym mrwydr Badr. Roedd hyn oherwydd ar y dechrau dim ond rhyng-gipio'r anghredinwyr Quraysh a oedd yn teithio ar gamelod yr oedd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam a'r Mwslimiaid eisiau ei wneud nes i Allah ddod â'r Mwslimiaid ynghyd â'u gelynion heb amser y cytunwyd arno ymlaen llaw. Bryd hynny, cymerais ran gyda Rasulullah ar noson Aqabah pan addawon ni amddiffyn Islam. Yn fy marn i, nid yw cymryd rhan yn rhyfel Badr yn gymaradwy â chymryd rhan yn noson Aqabah, er bod rhyfel Badr yn fwy poblogaidd gyda'r rhan fwyaf o bobl. Ymhlith y straeon pan na chymerais ran gyda Rasulullah yn rhyfel Tabuk mae'r canlynol; 'Nid wyf erioed wedi bod yn fwy ffit yn gorfforol ac wedi cael mwy o gyfoeth nag y bu i mi gymryd rhan yn rhyfel Tabuk. Wrth Allah, o'r blaen ni pharatoais ddau anifail marchogaeth o gwbl ar gyfer gwahanol frwydrau. Ond yn y rhyfel Tabuk hwn, gallaf baratoi dau anifail marchogaeth.' Ei draddodiad ef, Shallallahu'alaihiwasallam, oedd na fyddai byth yn ymladd rhyfel oni bai ei fod yn cadw pwrpas ei ryfel yn gyfrinach, nes i'r rhyfel Tabuk hwn ddigwydd, lle datganodd ei amcanion rhyfel mewn ffordd ddigywilydd - yn agored -. Yn olaf, aeth Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam i frwydr Tabuk pan oedd y tywydd yn boeth iawn. Gellir dweud ei fod wedi teithio pellter hir iawn ac yn llawn risgiau ac wedi wynebu nifer fawr o elynion. Yna eglurodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam i'r Mwslimiaid beth fyddent yn ei wynebu gydag ef. Felly, gorchmynnodd i'r Mwslimiaid baratoi digon o gyflenwadau rhyfel. Bryd hynny, aeth llawer o Fwslimiaid gyda'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam heb gael eu penodi trwy lythyr aseiniad i ymladd. Dywedodd Ka'ab; 'Roedd dyn nad oedd yn ymddangos oherwydd ei fod eisiau aros allan o'r rhyfel.' Roedd yn amau na fyddai ei ddiffyg cydymffurfiaeth yn hysbys i Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam - cyn belled na ddaeth unrhyw ddatguddiad i lawr amdano gan Allah Azza Wa Jalla -. Aeth Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam i ryfel yn Tabuk pan oedd y cynhaeaf ffrwythau mor foddhaol nes i mi orfod troi fy sylw oddi wrth y cynhaeaf. Roedd Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam a'r Mwslimiaid a gymerodd ran yn paratoi ac es i ar unwaith i chwilio am gyflenwadau gyda nhw. Yna es i adref heb gael unrhyw gyflenwadau o gwbl. Dywedais wrthyf fy hun; 'Ahh, gallaf baratoi cyflenwadau ar unrhyw adeg. Rwyf bob amser mewn pos rhwng ie -mynd- a na nes bod pobl yn fwy parod'. Gadawodd Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam gyda'r Mwslimiaid, tra nad oeddwn wedi paratoi unrhyw gyflenwadau o gwbl. Yn olaf gadewais, yna es i adref heb baratoi dim. Roeddwn yn gyson mewn amheuaeth o'r fath a ddylwn ymuno â'r rhyfel ai peidio, nes bod byddin y Mwslimiaid eisoes wedi cychwyn a'r rhyfel eisoes yn cynddeiriogi. Yna roeddwn i eisiau dilyn i faes y gad - ond dim ond dymuniad dymunol oedd hynny - ac yn y diwedd roeddwn i wedi fy nhynghedu i beidio â chymryd rhan yn y rhyfel. Ar ôl i Negesydd Allah (heddwch a bendithion Allah arno) adael am faes y gad yn Tabuk, dechreuodd tristwch fy amgylchynu. Pan euthum allan ymhlith y gymuned gyfagos, sylweddolais na allwn gwrdd â neb heblaw pobl oedd mewn rhagrith neu bobl wan a gafodd esgusodion gan Allah Azza Wa Jalla. Yn y cyfamser, ni chofiodd Negesydd Allah (heddwch a bendithion Allah arno) fi nes iddo gyrraedd Tabuk. Yna, tra roedd yn eistedd ymhlith ei gymdeithion, gofynnodd yn sydyn, "Pam na ymunodd Ka'b bin Malik â ni?" Atebodd cydymaith o Banu Salimah, "O Negesydd Allah, mae'n ymddangos bod Ka'b bin Malik yn fwy pryderus amdano'i hun na'r frwydr hon?" ' Wrth glywed geiriau'r ffrind, dywedodd Muadz bin Jabal; 'Hei ffrind, am beth drwg ddywedaist ti! Wrth Allah, O Negesydd Allah, rwy'n gwybod bod Ka'ab bin Malik yn berson da'. Yna bu’r Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam yn dawel. Pan oedd yn dawel fel ‘na, yn sydyn gwelodd ddyn yn gwisgo helmed haearn oedd yn anodd ei adnabod. Yna dywedodd y Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam: ‘Rhaid mai Abu Khaitsamah ydych chi?’ Trodd allan mai Abu Khaitsamah Al Ansari oedd y person hwn mewn gwirionedd, ffrind a roddodd sha’ o ddyddiadau i elusen unwaith pan gafodd ei ddirmygu gan ragrithwyr. Dywedodd Ka’ab bin Malik; ‘Pan glywais fod y Proffwyd sallallaahu ‘alaihi wasallam yn paratoi i ddychwelyd o frwydr Tabuk, cefais fy nhristwch. Yna dechreuais ddyfeisio esgusodion i ddweud celwydd. Dywedais wrthyf fy hun; ‘Pa reswm all fy achub rhag digofaint y Proffwyd? I ddelio â hyn, ceisiais gymorth gan aelodau’r teulu a allai gynnig cyngor. Pan ddywedodd rhywun wrthyf fod y Proffwyd Muhammad (heddwch a bendithion Allah arno) ar fin cyrraedd Medina, diflannodd y rheswm dros ddweud celwydd o fy meddwl.’ Yn olaf, sylweddolais na allwn ddweud celwydd wrth y Proffwyd Muhammad (heddwch a bendithion Allah arno). Felly, roedd yn rhaid i mi ddweud y gwir wrtho. Yn fuan wedi hynny, cyrhaeddodd y Proffwyd Muhammad (heddwch a bendithion Allah arno) Medina. Fel arfer, aeth yn syth i'r mosg—fel yr oedd yn arfer ganddo pan ddychwelodd o daith—i weddïo. Ar ôl perfformio'r weddi sunnah, sgwrsiodd y Proffwyd Muhammad (heddwch a bendithion Allah arno) ar unwaith â'i gymdeithion. Ar ôl hynny, cyrhaeddodd sawl cymdeithion nad oeddent wedi gallu ymladd ochr yn ochr â'r Mwslimiaid a chynnig amryw esgusodion iddo dan lw. Amcangyfrifir bod y rhai nad oeddent wedi cymryd rhan yn yr ymladd tua phedwar ugain. Mae'n ymddangos bod y Proffwyd wedi derbyn didwylledd y rhai nad oeddent yn cymryd rhan yn y rhyfel, wedi tyngu teyrngarwch iddynt, wedi gofyn am faddeuant drostynt, ac wedi trosglwyddo'r hyn a guddiasant yn eu calonnau i Allah. Ychydig eiliadau'n ddiweddarach, des i weld Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam. Ar ôl i mi ei gyfarch, gwenodd fel gwên person blin. Yna dywedodd; 'Tyrd yma! ' Yna cerddais yn nes ato nes i mi eistedd yn union o'i flaen. Ar ôl hynny gofynnodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Pam na ymunwch â ni i ymladd, O Ka'ab? Onid ydych chi wedi addo ildio'ch corff a'ch enaid i Islam? ' Atebais; 'O Negesydd Allah, wrth Allah, pe bawn i'n eistedd yn agos at rywun heblaw chi, rwy'n siŵr y byddwn i'n rhydd o'i lid oherwydd y rhesymau a'r dadleuon rydw i wedi'u cyflwyno. Ond, wrth Allah, rwy'n gwybod, os byddaf yn rhoi rhesymau llawn celwyddau i chi nawr fel nad ydych chi'n ddig, yn sicr Allah fydd yr un a'ch gwnâ'n ddig gyda mi. Os byddaf yn cyflwyno fy rhesymau cywir a gonest i chi, O Negesydd Allah, ac yna byddwch chi'n fy ngheryddu am y rhesymau hynny, yna byddaf yn ei dderbyn gyda phleser. Gadewch i Allah fy nghosbi â'm geiriau gonest. Wrth Allah, nid oes oedran a fydd yn fy atal rhag cymryd rhan yn y rhyfel. Wrth Allah, roeddwn i'n gwbl ddiymadferth ar y pryd er bod gen i gyfle cyfyngedig iawn i ymuno â'r frwydr gyda'r Mwslimiaid. Wrth glywed y gyffes ddiffuant hwn, dywedodd Negesydd Allah: 'Mae'r person hwn wedi siarad yn onest ac yn gywir. Felly, saf nes y bydd Allah yn rhoi penderfyniad i chi." Yn olaf, codais ar fy nhraed a symud o'i ochr. Yn fuan wedyn, roedd nifer o bobl o'r Bani Salimah a'm dilynodd yn dweud: 'O Ka'ab, gan Allah, cyn i ni beidio â gwybod eich bod wedi cyflawni camgymeriad/pechod. Ni wnaethoch egluro'r rhesymau i Negesydd Allah mewn gwirionedd, fel y rhesymau a roddwyd gan y cymdeithion eraill na chymerodd ran yn y rhyfel, ond chi Inull a oedd yn rhan o'r rhyfel. wedi'i ddileu dosamu' shallallahu' alaihi wasallam seperti diri saya ini? ' Orang-orang Bani Salimah menjawab; 'Ya. Ada due orang lagi seperti dirimu. Kedua orang tersebut mengatakan kepada Rasulullah seperti apa yang telah kamu dywedodd hynny ac mae Negesydd Allah hefyd yn ei ateb fel rydych chi'n ei ateb'. Dywedodd Ka'ab bin Malik; 'Yna gofynnais; 'Pwy yw'r ddau berson hyn, O gymdeithion?' Atebodd y ddau berson hyn, y Bani Salimah; 'Y ddau berson hyn yw Murarah bin Rabi'ah Al Amin a Hilal bin Ummayah Al Waqifi'. Dywedodd Ka'ab bin Malik; 'Yna soniasant am ddau gymar cyfiawn a gymerodd ran ym mrwydr Badr ac mae'r ddau ohonynt yn deilwng o fod yn fodelau rôl da. Ar ôl hynny, gadewais pan soniasant am y ddau berson hyn wrthyf'. Dywedodd Ka'ab bin Malik; 'Ychydig ddyddiau'n ddiweddarach, gwaharddodd Negesydd Allah shallallahu 'alaihi wasallam y Mwslimiaid rhag siarad â'r tri ohonom na chymerodd ran ym mrwydr Tabuk. Ers hynny, Dechreuodd y Mwslimiaid ymbellhau a newid eu hagwedd tuag at y tri ohonom nes i'r ddaear hon deimlo'n rhyfedd i ni. Ymddangosai nad oedd y ddaear hon yr un fath â'r ddaear yr oeddwn erioed wedi byw ynddi o'r blaen ac roedd hynny'n para am hanner cant o nosweithiau'. Roedd fy nau ffrind, nad oeddent wedi cymryd rhan ym mrwydr Tabuk, bellach yn penlinio'n drist yn eu cartrefi wrth grio, tra roeddwn i'n ddyn ifanc caled a chaled. Rwy'n parhau i ymddwyn yn normal ac yn cyflawni gweithgareddau dyddiol fel arfer. Gadewais y tŷ o hyd, es i'r mosg i fynychu gweddïau cynulleidfaol gyda Mwslimiaid eraill, a cherdded o amgylch y farchnad er nad oedd neb eisiau siarad â mi. Nes i un diwrnod nes i mi nesáu at y Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam a'i gyfarch pan oedd yn ei sedd ar ôl gweddïo. Gofynnais i mi fy hun; 'A fydd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam yn symud ei wefusau i ymateb i'r cyfarchiad ai peidio? Yna gweddïais ger Negesydd Allah wrth daflu cipolwg arno. Pan oeddwn yn paratoi i weddïo, edrychodd arnaf. A phan droais ato, tynnodd ei lygaid oddi arnaf.' Ar ôl bod ar wahân i gymdeithas Fwslimaidd am amser hir, es i am dro nes i mi gyrraedd ffens gardd Abu Qatadah. Mab fy ewythr - fy nghefnder - yw Abu Qatadah ac ef yw'r person rwy'n ei hoffi. Pan gyrhaeddais yno, dywedais helo wrtho. Ond, er mwyn Duw, Allah, ni atebodd fy nghyfarchiad o gwbl. Yn y diwedd, meiddiodd ofyn iddo: 'O Abu Qatadah, rwy'n tyngu i ti wrth Allah, onid wyt ti'n gwybod fy mod i'n caru Allah a'i Negesydd yn fawr iawn?' Arhosodd Abu Qatadah yn dawel. Yna ailadroddais fy ngeiriau, gan dyngu fel y gwnes i'r tro cyntaf. Ond arhosodd yn dawel. Yna ailadroddais fy ngeiriau ac atebodd: 'Yn wir, Allah a'i Negesydd sy'n gwybod orau am hyn.' Wrth glywed ei eiriau, daeth dagrau yn fy llygaid a dychwelais adref wrth gerdded ar hyd yr ardd. Tra roeddwn i'n cerdded ym marchnad Medina, roedd dyn o wlad Sham a oedd yn gwerthu bwyd yn ninas Medina yn gofyn: 'Pwy all ddangos i mi ble mae Ka'ab bin Malik?' Yna dangosodd pobl i mi nes i'r dyn ddod ataf a rhoi llythyr i mi gan frenin Ghassan. Gan fy mod yn gallu darllen ac ysgrifennu, deallais gynnwys y llythyr. Trodd allan i fod y canlynol: 'Clywsom fod eich ffrind - yr ystyr yw bod Negesydd Allah (heddwch a bendithion Allah arno) wedi eich ynysu o gymdeithas gyhoeddus, tra nad yw eich Arglwydd Ei Hun wedi eich esgeuluso fel 'na. Felly, ymunwch â ni, a byddwn yn sicr o'ch helpu.' Ar ôl darllen y llythyr, dywedais: 'Yn wir, mae'r llythyr hwn hefyd yn drychineb i mi.' Yna rhoddais ef yn y tân a'i losgi nes iddo gael ei ddinistrio. Ar ôl deugain diwrnod o ynysu cyhoeddus, daeth allan nad oedd datguddiad Duw wedi dod i lawr. Nes un diwrnod, daeth negesydd Negesydd Allah (heddwch a bendithion Allah arno) ataf gyda neges: 'O Ka'ab, yn wir gorchmynnodd Negesydd Allah (heddwch a bendithion Allah arno) i chi osgoi eich gwraig.' Gofynnais: 'A ddylwn i ysgaru hi neu beth?' Atebodd y negesydd: 'Nid oes angen i chi ysgaru hi. Ond, mae'n ddigon i chi ei hosgoi a pheidio â mynd ati.' Yna dywedais wrth fy ngwraig: 'O fy chwaer, dylech fynd adref yn gyntaf i dŷ eich rhieni ac aros yno.' ynghyd â nhw nes bod Allah yn rhoi penderfyniad clir yn y mater hwn'. Dywedodd Ka'ab bin Malik; 'Yn fuan wedyn aeth gwraig Hilal bin Umayyah at Negesydd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam a gofyn; 'O Negesydd Allah, mae Hilal bin Umayyah yn hen ac yn wan ac nid oes ganddo weision. Felly, gadewch i mi ofalu amdano'. Atebodd Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Na. Mae'n well os na fyddwch chi'n mynd gydag ef yn gyntaf ac ni ddylai fod yn agos atoch chi am ychydig'. Arhosodd gwraig Hilal yn benderfynol a dywedodd; 'Wrth Allah, O Negesydd Allah, nid oes ganddo frwdfrydedd am fywyd mwyach. Mae wedi crio bob amser, ers iddo ddod ar draws y broblem hon hyd yn hyn.' Dywedodd Ka'ab bin Malik; 'Dywedodd rhai pobl o'm teulu; 'Dylech chi ofyn i Negesydd Allah yn gyntaf am ganiatâd ynghylch y mater hwn sy'n ymwneud â'ch gwraig. Oherwydd bod Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ei hun wedi rhoi caniatâd i Hilal bin Umayyah ofalu am ei gŵr. Dywedodd Ka'ab bin Malik; 'Ni fyddaf yn gofyn am ganiatâd gan Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam ynghylch y mater hwn sy'n ymwneud â fy ngwraig. Oherwydd, fodd bynnag, ni fyddwn yn gwybod beth fyddai ateb Rasulullah pe bawn i'n gofyn iddo am ganiatâd tra roeddwn i'n dal yn ifanc.' Dywedodd Ka'ab bin Malik; 'Trodd allan bod hyn wedi parhau am ddeng noson, felly roedd yn hanner cant o nosweithiau i ni gan ddechrau o'r adeg y gwaharddwyd y Mwslimiaid rhag siarad â ni. Dywedodd Ka'ab bin Malik; 'Yna perfformiais weddi'r wawr ar y hanner cantfed noson yng nghefn y tŷ. Wrth i mi eistedd mewn gweddi, cefais fy llenwi â gofid a thristwch. Mae'n ymddangos bod y ddaear helaeth hon yn teimlo'n gul i mi. Yn sydyn clywais rywun yn gweiddi'n uchel ar draws y gorwel; 'O Ka'ab bin Malik, llawenhewch! ' Felly syrthiais ar fy mhen a gwybod fy mod yn rhydd o fy mhroblem. Dywedodd Ka'ab bin Malik; 'Yna cyhoeddodd Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam i'r Mwslimiaid ar ôl gweddi Fajr fod Allah Subhanah