Penangkapan dan pembunuhan Khubaib bin 'Adiy RA oleh Abu Sirwa'ah pada peristiwa Ar-Raji'

Imam Bukhari : 3777

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي سُفْيَانَ الثَّقَفِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَبَعَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَرِيَّةً عَيْنًا وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَاصِمَ بْنَ ثَابِتٍ وَهُوَ جَدُّ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَانْطَلَقُوا حَتَّى إِذَا كَانَ بَيْنَ عُسْفَانَ وَمَكَّةَ ذُكِرُوا لِحَيٍّ مِنْ هُذَيْلٍ يُقَالُ لَهُمْ بَنُو لَحْيَانَ فَتَبِعُوهُمْ بِقَرِيبٍ مِنْ مِائَةِ رَامٍ فَاقْتَصُّوا آثَارَهُمْ حَتَّى أَتَوْا مَنْزِلًا نَزَلُوهُ فَوَجَدُوا فِيهِ نَوَى تَمْرٍ تَزَوَّدُوهُ مِنْ الْمَدِينَةِ فَقَالُوا هَذَا تَمْرُ يَثْرِبَ فَتَبِعُوا آثَارَهُمْ حَتَّى لَحِقُوهُمْ فَلَمَّا انْتَهَى عَاصِمٌ وَأَصْحَابُهُ لَجَئُوا إِلَى فَدْفَدٍ وَجَاءَ الْقَوْمُ فَأَحَاطُوا بِهِمْ فَقَالُوا لَكُمْ الْعَهْدُ وَالْمِيثَاقُ إِنْ نَزَلْتُمْ إِلَيْنَا أَنْ لَا نَقْتُلَ مِنْكُمْ رَجُلًا فَقَالَ عَاصِمٌ أَمَّا أَنَا فَلَا أَنْزِلُ فِي ذِمَّةِ كَافِرٍ اللَّهُمَّ أَخْبِرْ عَنَّا نَبِيَّكَ فَقَاتَلُوهُمْ حَتَّى قَتَلُوا عَاصِمًا فِي سَبْعَةِ نَفَرٍ بِالنَّبْلِ وَبَقِيَ خُبَيْبٌ وَزَيْدٌ وَرَجُلٌ آخَرُ فَأَعْطَوْهُمْ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ فَلَمَّا أَعْطَوْهُمْ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ نَزَلُوا إِلَيْهِمْ فَلَمَّا اسْتَمْكَنُوا مِنْهُمْ حَلُّوا أَوْتَارَ قِسِيِّهِمْ فَرَبَطُوهُمْ بِهَا فَقَالَ الرَّجُلُ الثَّالِثُ الَّذِي مَعَهُمَا هَذَا أَوَّلُ الْغَدْرِ فَأَبَى أَنْ يَصْحَبَهُمْ فَجَرَّرُوهُ وَعَالَجُوهُ عَلَى أَنْ يَصْحَبَهُمْ فَلَمْ يَفْعَلْ فَقَتَلُوهُ وَانْطَلَقُوا بِخُبَيْبٍ وَزَيْدٍ حَتَّى بَاعُوهُمَا بِمَكَّةَ فَاشْتَرَى خُبَيْبًا بَنُو الْحَارِثِ بْنِ عَامِرِ بْنِ نَوْفَلٍ وَكَانَ خُبَيْبٌ هُوَ قَتَلَ الْحَارِثَ يَوْمَ بَدْرٍ فَمَكَثَ عِنْدَهُمْ أَسِيرًا حَتَّى إِذَا أَجْمَعُوا قَتْلَهُ اسْتَعَارَ مُوسًى مِنْ بَعْضِ بَنَاتِ الْحَارِثِ لِيَسْتَحِدَّ بِهَا فَأَعَارَتْهُ قَالَتْ فَغَفَلْتُ عَنْ صَبِيٍّ لِي فَدَرَجَ إِلَيْهِ حَتَّى أَتَاهُ فَوَضَعَهُ عَلَى فَخِذِهِ فَلَمَّا رَأَيْتُهُ فَزِعْتُ فَزْعَةً عَرَفَ ذَاكَ مِنِّي وَفِي يَدِهِ الْمُوسَى فَقَالَ أَتَخْشَيْنَ أَنْ أَقْتُلَهُ مَا كُنْتُ لِأَفْعَلَ ذَاكِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَكَانَتْ تَقُولُ مَا رَأَيْتُ أَسِيرًا قَطُّ خَيْرًا مِنْ خُبَيْبٍ لَقَدْ رَأَيْتُهُ يَأْكُلُ مِنْ قِطْفِ عِنَبٍ وَمَا بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ ثَمَرَةٌ وَإِنَّهُ لَمُوثَقٌ فِي الْحَدِيدِ وَمَا كَانَ إِلَّا رِزْقٌ رَزَقَهُ اللَّهُ فَخَرَجُوا بِهِ مِنْ الْحَرَمِ لِيَقْتُلُوهُ فَقَالَ دَعُونِي أُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَيْهِمْ فَقَالَ لَوْلَا أَنْ تَرَوْا أَنَّ مَا بِي جَزَعٌ مِنْ الْمَوْتِ لَزِدْتُ فَكَانَ أَوَّلَ مَنْ سَنَّ الرَّكْعَتَيْنِ عِنْدَ الْقَتْلِ هُوَ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ أَحْصِهِمْ عَدَدًا ثُمَّ قَالَ مَا أُبَالِي حِينَ أُقْتَلُ مُسْلِمًاعَلَى أَيِّ شِقٍّ كَانَ لِلَّهِ مَصْرَعِيوَذَلِكَ فِي ذَاتِ الْإِلَهِ وَإِنْ يَشَأْيُبَارِكْ عَلَى أَوْصَالِ شِلْوٍ مُمَزَّعِثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ عُقبَةُ بْنُ الْحَارِثِ فَقَتَلَهُ وَبَعَثَتْ قُرَيْشٌ إِلَى عَاصِمٍ لِيُؤْتَوْا بِشَيْءٍ مِنْ جَسَدِهِ يَعْرِفُونَهُ وَكَانَ عَاصِمٌ قَتَلَ عَظِيمًا مِنْ عُظَمَائِهِمْ يَوْمَ بَدْرٍ فَبَعَثَ اللَّهُ عَلَيْهِ مِثْلَ الظُّلَّةِ مِنْ الدَّبْرِ فَحَمَتْهُ مِنْ رُسُلِهِمْ فَلَمْ يَقْدِرُوا مِنْهُ عَلَى شَيْءٍ

اسان کي [ابراهيم بن موسيٰ] ٻڌايو آهي [هشام بن يوسف] [معمر] کان [عز زهري] کان [عمرو بن ابو سفيان عتصقفي] کان [ابو هريره] رضي الله عنه کان، هن چيو ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم هڪ ڀيري اسڪائوٽس جو هڪ گروپ موڪليو جنهن جي اڳواڻي 'عاشم بن ثابت' ڪري رهيو هو - هو 'عاشم بن عمر' جو ڏاڏو هو - پوءِ اهي روانا ٿيا، اهي 'عصفان' ۽ مڪي جي وچ ۾ هڪ جاءِ تي روڪيا ويا، انهن جي جاءِ جي خبر هزيل قبيلي جي هڪ ڳوٺ کي ڏني وئي، انهن کي عام طور تي بني لحيان سڏيو ويندو آهي. تنهن ڪري انهن جي پٺيان ڳوٺ جا ماڻهو، يعني تقريباً هڪ سو تير انداز، اهي دوستن جي نقش قدم تي هليا، جڏهن اهي هڪ هنڌ پهتا جتي دوست روڪيا هئا، ته انهن کي مديني ۾ کجور جا ٻج مليا جيڪي دوست پنهنجي سامان طور کڻي آيا هئا، انهن چيو؛ 'هي مديني جون کجورون آهن'. اهي دوستن جي پٺيان لڳا جيستائين انهن کي پڪڙڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا، جڏهن 'عاشم بن ثابت ۽ سندس دوستن کي انهن ماڻهن جي موجودگي محسوس ٿي، دوستن فوري طور تي ٽڪري جي پويان لڪي ويا، ماڻهو آيا ۽ فوري طور تي انهن کي گهيرو ڪيو، انهن چيو؛ 'هيٺ لهو، توهان هڪ معاهدو ۽ معاهدو ڪري سگهو ٿا، ته جيئن اسان توهان مان ڪنهن کي به قتل نه ڪريون،' 'عاشم بن ثابت جواب ڏنو؛ 'الله جو قسم، مان ڪافرن جي حفاظت ۾ نه رهندس، اي الله، مهرباني ڪري پنهنجي نبي صلي الله عليه وسلم کي اسان جي خبر ٻڌاءِ؛' پوءِ انهن دوستن تي حملو ڪيو جيستائين اهي 'عاشم' کي ست ٻين تيراندازن سان گڏ قتل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا، صرف خبيب، زيد ۽ هڪ ٻيو دوست ڇڏي ويا. پوءِ انهن سان هڪ معاهدو ۽ معاهدو ڪيو جيڪڏهن اهي هيٺ لهڻ ۽ هٿيار ڦٽا ڪرڻ لاءِ تيار هئا. جڏهن لشڪر پيغمبر صلي الله عليه وسلم جي ٽنهي قاصدن کي يرغمال بڻائي ورتو، انهن پنهنجي تيرن جي تار ڪڍي پنهنجي يرغمالن کي رسيءَ سان ڳنڍڻ لاءِ، پوءِ ٽئين ماڻهو چيو؛ 'هي پهرين خيانت آهي، الله جو قسم مان توهان جو دوست نه ٿيندس،' پوءِ انهن کيس ڇڪيو، پر هن اڃا تائين بغاوت ڪئي، آخرڪار انهن کيس قتل ڪيو ۽ اهي خبيب ۽ زيد سان گڏ هليا ويا جيستائين انهن کي مڪي ۾ وڪرو نه ڪيو. پوءِ بني حارث بن عامر بن نوفل خبيب کي خريد ڪيو. - خبيب اهو شخص هو جنهن بدر جي جنگ دوران الحارث کي قتل ڪيو - خبيب انهن لاءِ قيدي بڻجي ويو جيستائين اهي ان کي قتل ڪرڻ تي راضي نه ٿيا، پوءِ خبيب الحارث جي هڪ ڌيءَ کان هڪ ننڍڙو چاقو قرض ورتو ته جيئن سندس ناف جا وار صاف ڪري، پوءِ هن اهو خبيب کي ڏنو. عورت چيو؛ 'پر مان پنهنجي ننڍڙي پٽ کان بي پرواهه هيس، ڇوڪرو هن وٽ آيو، پوءِ هن ان کي کڻي پنهنجي گود ۾ ويهاريو. جڏهن مون هن کي ڏٺو، ته مان ڊڄي ويس ته هو سمجهي سگهي ٿو، جڏهن ته ننڍڙو چاقو اڃا تائين هن جي هٿ ۾ هو. خبيب چيو؛ 'ڇا توهان ڊڄو ٿا ته مان هن کي قتل ڪندس؟، انشاءَ الله، مان اهو نه ڪندس'. عورت چيو؛ ' 'الله جو قسم، مون ڪڏهن به خبيب جهڙو نيڪ قيدي نه ڏٺو آهي، مون کيس لوهه جي زنجيرن سان ٻڌل هٿ ۾ انگور جي ٽاري کائيندي ڏٺو آهي، جيتوڻيڪ مڪي ۾ انگور نه آهن، اهو اهو نه پر اهو رزق آهي جيڪو الله خبيب کي ڏنو هو'. پوءِ اهي خبيب کي قتل ڪرڻ لاءِ حرم مان ٻاهر ڪڍي ويا. خبيب چيو؛ 'مون کي نماز پڙهڻ جو موقعو ڏيو - ٻه رڪعتون!' ان کان پوءِ خبيب انهن ڏانهن موٽيو ۽ چيو؛ 'جيڪڏهن مون کي اهو خدشو نه هجي ها ته توهان سمجهندا ته مان موت کان ڊڄان ٿو، ته مان پنهنجي رڪعتن جو تعداد وڌائي ڇڏيان ها.' ۽ هو موت کي منهن ڏيڻ کان اڳ ٻه رڪعتون نماز پڙهندڙ پهريون شخص هو، پوءِ هن چيو؛ 'اي الله، انهن جو تعداد ڳڻيو،' پوءِ هن جاري رکيو؛ 'مون کي پرواه ناهي ته مان مسلمان ٿي قتل ٿيان، ڪنهن به حصي ۾ اهو صرف الله لاءِ آهي ته مان مران، اهو الله لاءِ آهي، جيڪڏهن هو چاهي ٿو، ته هو جسم جي سڀني الڳ الڳ جوڑوں کي برڪت ڏيندو'. پوءِ عقبه بن الحارث اٿيو ۽ ان کي قتل ڪري ڇڏيو. پوءِ قريش هڪ قاصد کي حضرت عاصم ڏانهن موڪليو ته جيئن سندس لاش جو ڪجهه حصو ثبوت طور حاصل ڪري سگهي، ڇاڪاڻ ته هن بدر جي جنگ ۾ انهن جي گهڻن اڳواڻن کي قتل ڪيو هو، اهو معلوم ٿيو ته الله هڪ قسم جو مٽيءَ جو ڍير موڪليو جنهن انهن جي قاصدن کي اهڙي طرح ويڙهيو جو اهي خبيب جي لاش مان ٿورو به کڻي نه سگهيا.