Imam Darimi : 645

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ الْكُمَيْتِ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ وَهْبٍ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مُوسَى قَالَ مَرَّ سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بِالْمَدِينَةِ وَهُوَ يُرِيدُ مَكَّةَ فَأَقَامَ بِهَا أَيَّامًا فَقَالَ هَلْ بِالْمَدِينَةِ أَحَدٌ أَدْرَكَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا لَهُ أَبُو حَازِمٍ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ فَلَمَّا دَخَلَ عَلَيْهِ قَالَ لَهُ يَا أَبَا حَازِمٍ مَا هَذَا الْجَفَاءُ قَالَ أَبُو حَازِمٍ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَأَيُّ جَفَاءٍ رَأَيْتَ مِنِّي قَالَ أَتَانِي وُجُوهُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ وَلَمْ تَأْتِنِي قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أُعِيذُكَ بِاللَّهِ أَنْ تَقُولَ مَا لَمْ يَكُنْ مَا عَرَفْتَنِي قَبْلَ هَذَا الْيَوْمِ وَلَا أَنَا رَأَيْتُكَ قَالَ فَالْتَفَتَ سُلَيْمَانُ إِلَى مُحَمَّدِ بْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيِّ فَقَالَ أَصَابَ الشَّيْخُ وَأَخْطَأْتُ قَالَ سُلَيْمَانُ يَا أَبَا حَازِمٍ مَا لَنَا نَكْرَهُ الْمَوْتَ قَالَ لِأَنَّكُمْ أَخْرَبْتُمْ الْآخِرَةَ وَعَمَّرْتُمْ الدُّنْيَا فَكَرِهْتُمْ أَنْ تُنْقَلُوا مِنْ الْعُمْرَانِ إِلَى الْخَرَابِ قَالَ أَصَبْتَ يَا أَبَا حَازِمٍ فَكَيْفَ الْقُدُومُ غَدًا عَلَى اللَّهِ قَالَ أَمَّا الْمُحْسِنُ فَكَالْغَائِبِ يَقْدُمُ عَلَى أَهْلِهِ وَأَمَّا الْمُسِيءُ فَكَالْآبِقِ يَقْدُمُ عَلَى مَوْلَاهُ فَبَكَى سُلَيْمَانُ وَقَالَ لَيْتَ شِعْرِي مَا لَنَا عِنْدَ اللَّهِ قَالَ اعْرِضْ عَمَلَكَ عَلَى كِتَابِ اللَّهِ قَالَ وَأَيُّ مَكَانٍ أَجِدُهُ قَالَ { إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِي نَعِيمٍ وَإِنَّ الْفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ } قَالَ سُلَيْمَانُ فَأَيْنَ رَحْمَةُ اللَّهِ يَا أَبَا حَازِمٍ قَالَ أَبُو حَازِمٍ { رَحْمَةَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنْ الْمُحْسِنِينَ } قَالَ لَهُ سُلَيْمَانُ يَا أَبَا حَازِمٍ فَأَيُّ عِبَادِ اللَّهِ أَكْرَمُ قَالَ أُولُو الْمُرُوءَةِ وَالنُّهَى قَالَ لَهُ سُلَيْمَانُ فَأَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ قَالَ أَبُو حَازِمٍ أَدَاءُ الْفَرَائِضِ مَعَ اجْتِنَابِ الْمَحَارِمِ قَالَ سُلَيْمَانُ فَأَيُّ الدُّعَاءِ أَسْمَعُ قَالَ أَبُو حَازِمٍ دُعَاءُ الْمُحْسَنِ إِلَيْهِ لِلْمُحْسِنِ قَالَ فَأَيُّ الصَّدَقَةِ أَفْضَلُ قَالَ لِلسَّائِلِ الْبَائِسِ وَجُهْدُ الْمُقِلِّ لَيْسَ فِيهَا مَنٌّ وَلَا أَذًى قَالَ فَأَيُّ الْقَوْلِ أَعْدَلُ قَالَ قَوْلُ الْحَقِّ عِنْدَ مَنْ تَخَافُهُ أَوْ تَرْجُوهُ قَالَ فَأَيُّ الْمُؤْمِنِينَ أَكْيَسُ قَالَ رَجُلٌ عَمِلَ بِطَاعَةِ اللَّهِ وَدَلَّ النَّاسَ عَلَيْهَا قَالَ فَأَيُّ الْمُؤْمِنِينَ أَحْمَقُ قَالَ رَجُلٌ انْحَطَّ فِي هَوَى أَخِيهِ وَهُوَ ظَالِمٌ فَبَاعَ آخِرَتَهُ بِدُنْيَا غَيْرِهِ قَالَ لَهُ سُلَيْمَانُ أَصَبْتَ فَمَا تَقُولُ فِيمَا نَحْنُ فِيهِ قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَوَ تُعْفِينِي قَالَ لَهُ سُلَيْمَانُ لَا وَلَكِنْ نَصِيحَةٌ تُلْقِيهَا إِلَيَّ قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ آبَاءَكَ قَهَرُوا النَّاسَ بِالسَّيْفِ وَأَخَذُوا هَذَا الْمُلْكَ عَنْوَةً عَلَى غَيْرِ مَشُورَةٍ مِنْ الْمُسْلِمِينَ وَلَا رِضَاهُمْ حَتَّى قَتَلُوا مِنْهُمْ مَقْتَلَةً عَظِيمَةً فَقَدْ ارْتَحَلُوا عَنْهَا فَلَوْ أُشْعِرْتَ مَا قَالُوا وَمَا قِيلَ لَهُمْ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ مِنْ جُلَسَائِهِ بِئْسَ مَا قُلْتَ يَا أَبَا حَازِمٍ قَالَ أَبُو حَازِمٍ كَذَبْتَ إِنَّ اللَّهَ أَخَذَ مِيثَاقَ الْعُلَمَاءِ لَيُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا يَكْتُمُونَهُ قَالَ لَهُ سُلَيْمَانُ فَكَيْفَ لَنَا أَنْ نُصْلِحَ قَالَ تَدَعُونَ الصَّلَفَ وَتَمَسَّكُونَ بِالْمُرُوءَةِ وَتَقْسِمُونَ بِالسَّوِيَّةِ قَالَ لَهُ سُلَيْمَانُ كَيْفَ لَنَا بِالْمَأْخَذِ بِهِ قَالَ أَبُو حَاَزِمٍ تَأْخُذُهُ مِنْ حِلِّهِ وَتَضَعُهُ فِي أَهْلِهِ قَالَ لَهُ سُلَيْمَانُ هَلْ لَكَ يَا أَبَا حَازِمٍ أَنْ تَصْحَبَنَا فَتُصِيبَ مِنَّا وَنُصِيبَ مِنْكَ قَالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ قَالَ لَهُ سُلَيْمَانُ وَلِمَ ذَاكَ قَالَ أَخْشَى أَنْ أَرْكَنَ إِلَيْكُمْ شَيْئًا قَلِيلًا فَيُذِيقَنِي اللَّهُ ضِعْفَ الْحَيَاةِ وَضِعْفَ الْمَمَاتِ قَالَ لَهُ سُلَيْمَانُ ارْفَعْ إِلَيْنَا حَوَائِجَكَ قَالَ تُنْجِينِي مِنْ النَّارِ وَتُدْخِلُنِي الْجَنَّةَ قَالَ سُلَيْمَانُ لَيْسَ ذَاكَ إِلَيَّ قَالَ أَبُو حَازِمٍ فَمَا لِي إِلَيْكَ حَاجَةٌ غَيْرُهَا قَالَ فَادْعُ لِي قَالَ أَبُو حَازِمٍ اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ سُلَيْمَانُ وَلِيَّكَ فَيَسِّرْهُ لِخَيْرِ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَإِنْ كَانَ عَدُوَّكَ فَخُذْ بِنَاصِيَتِهِ إِلَى مَا تُحِبُّ وَتَرْضَى قَالَ لَهُ سُلَيْمَانُ قَطُّ قَالَ أَبُو حَازِمٍ قَدْ أَوْجَزْتُ وَأَكْثَرْتُ إِنْ كُنْتَ مِنْ أَهْلِهِ وَإِنْ لَمْ تَكُنْ مِنْ أَهْلِهِ فَمَا يَنْفَعُنِي أَنْ أَرْمِيَ عَنْ قَوْسٍ لَيْسَ لَهَا وَتَرٌ قَالَ لَهُ سُلَيْمَانُ أَوْصِنِي قَالَ سَأُوصِيكَ وَأُوجِزُ عَظِّمْ رَبَّكَ وَنَزِّهْهُ أَنْ يَرَاكَ حَيْثُ نَهَاكَ أَوْ يَفْقِدَكَ حَيْثُ أَمَرَكَ فَلَمَّا خَرَجَ مِنْ عِنْدِهِ بَعَثَ إِلَيْهِ بِمِائَةِ دِينَارٍ وَكَتَبَ إِلَيْهِ أَنْ أَنْفِقْهَا وَلَكَ عِنْدِي مِثْلُهَا كَثِيرٌ قَالَ فَرَدَّهَا عَلَيْهِ وَكَتَبَ إِلَيْهِ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أُعِيذُكَ بِاللَّهِ أَنْ يَكُونَ سُؤَالُكَ إِيَّايَ هَزْلًا أَوْ رَدِّي عَلَيْكَ بَذْلًا وَمَا أَرْضَاهَا لَكَ فَكَيْفَ أَرْضَاهَا لِنَفْسِي وَكَتَبَ إِلَيْهِ إِنَّ مُوسَى بْنَ عِمْرَانَ لَمَّا وَرَدَ مَاءَ مَدْيَنَ وَجَدَ عَلَيْهَا رِعَاءً يَسْقُونَ وَوَجَدَ مِنْ دُونِهِمْ جَارِيَتَيْنِ تَذُودَانِ فَسَأَلَهُمَا فَقَالَتَا { لَا نَسْقِي حَتَّى يُصْدِرَ الرِّعَاءُ وَأَبُونَا شَيْخٌ كَبِيرٌ فَسَقَى لَهُمَا ثُمَّ تَوَلَّى إِلَى الظِّلِّ فَقَالَ رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ } وَذَلِكَ أَنَّهُ كَانَ جَائِعًا خَائِفًا لَا يَأْمَنُ فَسَأَلَ رَبَّهُ وَلَمْ يَسْأَلْ النَّاسَ فَلَمْ يَفْطِنْ الرِّعَاءُ وَفَطِنَتْ الْجَارِيتَانِ فَلَمَّا رَجَعَتَا إِلَى أَبِيهِمَا أَخْبَرَتَاهُ بِالْقِصَّةِ وَبِقَوْلِهِ فَقَالَ أَبُوهُمَا وَهُوَ شُعَيْبٌ هَذَا رَجُلٌ جَائِعٌ فَقَالَ لِإِحْدَاهُمَا اذْهَبِي فَادْعِيهِ فَلَمَّا أَتَتْهُ عَظَّمَتْهُ وَغَطَّتْ وَجْهَهَا وَقَالَتْ { إِنَّ أَبِي يَدْعُوكَ لِيَجْزِيَكَ أَجْرَ مَا سَقَيْتَ لَنَا } فَشَقَّ عَلَى مُوسَى حِينَ ذَكَرَتْ { أَجْرَ مَا سَقَيْتَ لَنَا } وَلَمْ يَجِدْ بُدًّا مِنْ أَنْ يَتْبَعَهَا إِنَّهُ كَانَ بَيْنَ الْجِبَالِ جَائِعًا مُسْتَوْحِشًا فَلَمَّا تَبِعَهَا هَبَّتْ الرِّيحُ فَجَعَلَتْ تَصْفِقُ ثِيَابَهَا عَلَى ظَهْرِهَا فَتَصِفُ لَهُ عَجِيزَتَهَا وَكَانَتْ ذَاتَ عَجُزٍ وَجَعَلَ مُوسَى يُعْرِضُ مَرَّةً وَيَغُضُّ أُخْرَى فَلَمَّا عِيلَ صَبْرُهُ نَادَاهَا يَا أَمَةَ اللَّهِ كُونِي خَلْفِي وَأَرِينِي السَّمْتَ بِقَوْلِكِ ذَا فَلَمَّا دَخَلَ عَلَى شُعَيْبٍ إِذَا هُوَ بِالْعَشَاءِ مُهَيَّأً فَقَالَ لَهُ شُعَيْبٌ اجْلِسْ يَا شَابُّ فَتَعَشَّ فَقَالَ لَهُ مُوسَى أَعُوذُ بِاللَّهِ فَقَالَ لَهُ شُعَيْبٌ لِمَ أَمَا أَنْتَ جَائِعٌ قَالَ بَلَى وَلَكِنِّي أَخَافُ أَنْ يَكُونَ هَذَا عِوَضًا لِمَا سَقَيْتُ لَهُمَا وَإِنَّا مِنْ أَهْلِ بَيْتٍ لَا نَبِيعُ شَيْئًا مِنْ دِينِنَا بِمِلْءِ الْأَرْضِ ذَهَبًا فَقَالَ لَهُ شُعَيْبٌ لَا يَا شَابُّ وَلَكِنَّهَا عَادَتِي وَعَادَةُ آبَائِي نُقْرِي الضَّيْفَ وَنُطْعِمُ الطَّعَامَ فَجَلَسَ مُوسَى فَأَكَلَ فَإِنْ كَانَتْ هَذِهِ الْمِائَةُ دِينَارٍ عِوَضًا لِمَا حَدَّثْتُ فَالْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ فِي حَالِ الِاضْطِرَارِ أَحَلُّ مِنْ هَذِهِ وَإِنْ كَانَ لِحَقٍّ لِي فِي بَيْتِ الْمَالِ فَلِي فِيهَا نُظَرَاءُ فَإِنْ سَاوَيْتَ بَيْنَنَا وَإِلَّا فَلَيْسَ لِي فِيهَا حَاجَةٌ

Mae wedi dweud wrthym fod [Ya'qub bin Ibrahim] wedi dweud wrthym fod [Muhammad bin Umar bin Al Kumait] wedi dweud wrthym fod [Ali bin Wahab Al Hamdani] wedi dweud wrthym [Adl Dlahak bin Musa] ei fod wedi dweud: 'Aeth Sulaiman bin 'Abdul Malik trwy ddinas Medina ac roedd am fynd i ddinas Mecca, yna arhosodd ym Medina am sawl diwrnod, yna dywedodd: 'Oes unrhyw un ym Medina sydd erioed wedi cwrdd ag un o gymdeithion y Proffwyd sallallahu 'alaihi wa sallam? ', atebasant: 'Ydw, Abu Hazim, O emirul mu'minin'. Yna anfonodd rywun i nôl Abu Hazim. Pan gyrhaeddodd Abu Hazim Sulaiman bin'Abdul Malik. Gofynnodd Sulaiman: 'O Abu Hazim, beth yw ystyr dy agwedd swta? ', atebodd [Abu Hazim]: 'O amirul mu`minin, pa fath o agwedd swta wyt ti'n ei weld gen i? ', atebodd: 'Wel, rwy'n gweld pobl Medina yn fy nghyfarfod, ond dydych chi ddim eisiau fy ngweld'. Yna atebodd: 'O emirul mu`minin, rwy'n gweddïo y bydd Allah subhanallahu wa ta'ala yn eich amddiffyn rhag dweud yr hyn na ddigwyddodd mewn gwirionedd, doeddech chi ddim yn gwybod cyn heddiw ac nid wyf erioed wedi'ch gweld -o'r blaen-'. Dywedodd Dhahak bin Musa: 'Yna trodd Sulaiman at Muhammad bin Shihab Az Zuhri', gan ddweud: 'Mae'r Shaykh hwn, -Abu Hazim-, yn iawn ac rwy'n anghywir', dywedodd Sulaiman: 'O Abu Hazim, pam rydyn ni'n casáu marwolaeth? ', Atebodd: 'Oherwydd ein bod ni'n dinistrio'r Byd a Ddaw ac yn adeiladu'r byd, felly rydych chi'n casáu symud o ddatblygiad i ddinistr'. Atebodd Sulaiman: 'Rydych chi'n iawn, O Abu Hazim, sut y byddwn ni'n wynebu Allah subhanallahu wa ta'ala yfory? ', atebodd: 'O ran person da, mae'n dod at Allah subhanallahu wa ta'ala fel rhywun nad yw wedi gweld ei deulu ers amser maith, tra bod person drwg, mae fel caethwas sy'n rhedeg at ei feistr'. Wrth glywed y geiriau hyn gwaeddodd Sulayman, gofynnodd: 'Rwy'n tyngu, beth yw ein darpariaeth gydag Allah subhanallahu wa ta'ala? ', Atebodd: 'Addaswch eich gweithredoedd i Lyfr Allah subhanallahu wa ta'ala. Yna gofynnodd: 'Ym mha adnod alla i ddod o hyd iddo? ', atebodd: 'INNAL `ABRARA LAFII NA'IM, WA INNAL FUJJARA LAFII JAHIIM' - bydd pobl sy'n ymroddedig iawn yn wirioneddol yn y nefoedd yn llawn pleserau, a bydd y rhai sy'n anufudd yn wirioneddol yn uffern- -Qs. Al Infithar: 13, 14-. Gofynnodd Sulaiman eto: 'Ble mae trugaredd Allah subhanallahu wa ta'ala? ', atebodd: 'Mae gras Allah subhanallahu wa ta'ala yn agosach at y rhai sy'n ymroddedig', gofynnodd Sulaiman: 'O Abu hazim, pwy yw gwas mwyaf urddasol Allah subhanallahu wa ta'ala? ', atebodd: 'Pobl sydd â synnwyr o ddynoliaeth ac sydd â rheswm', gofynnodd Solomon: 'Beth yw'r weithred bwysicaf? ', atebodd Abu Hazim: 'Cyflawni rhwymedigaethau wrth gefnu ar bopeth sydd wedi'i wahardd', parhaodd Sulaiman i ofyn: 'Pa weddi sy'n cael ei chlywed fwyaf? ', atebodd Abu Hazim: 'Mae gweddi'r rhai sy'n cael rhinwedd ar gyfer y person sy'n rhoi rhinwedd', gofynnodd eto: 'Beth yw'r elusen bwysicaf? ', atebodd: 'Elusen i gardotwyr sydd mewn angen dybryd a rhoi i bobl sydd â fawr ddim heb orliwio eu rhinweddau a heb eiriau niweidiol', gofynnodd eto: 'Pa eiriau yw'r tecaf? ', atebodd: 'Siaradwch y gwir am y rhai rydych chi'n eu hofni neu'r rhai rydych chi'n gobeithio amdanynt', gofynnodd eto: 'Pwy sy'n gredwr clyfar? ', atebodd: 'Person sy'n ufuddhau i Allah subhanallahu wa ta'ala ac yn dangos pobl i'r ufudd-dod hwnnw', gofynnodd: 'Pwy sy'n gredwr twp? ', atebodd: 'Person sy'n cwympo - yn ildio - i ddymuniadau ei frawd anghyfiawn, mae'n gwerthu ei fywyd ar ôl marwolaeth am fyd rhywun arall'. Dywedodd Solomon wrtho: 'Rydych chi'n iawn, beth yw eich barn chi am ein cyflwr presennol? ', atebodd: 'O emirul mu`minin, a ydych chi'n maddau i mi? ', atebodd Sulaiman: 'Na, ond dyna'r cyngor a roddoch chi i mi mewn gwirionedd! ', dywedodd Abu Hazim: 'O emirul mu`minin, gorthrymodd eich hynafiaid bobl â'r cleddyf, a chymerasant rym trwy rym heb ymgynghori â'r Mwslimiaid a heb ofyn am eu caniatâd, nes iddyn nhw - eich hynafiaid - eu lladd â llofruddiaeth enfawr - torfol - ac yn wir maen nhw wedi gadael, O,,,,, pe baech chi ond yn teimlo'r hyn a ddywedasant ac yn eu beirniadu! ''. Dywedodd un o aelodau cyngor y Califf wrtho: 'Mor ddrwg yw dy eiriau, O Abu Hazim', atebodd Abu Hazim: 'Rwyt ti wedi dweud celwydd, mae Allah subhanallahu wa ta'ala wedi cymryd y cytundeb gan yr ysgolheigion fel eu bod nhw'n ei egluro i bobl a pheidio â'i guddio o gwbl', dywedodd Sulaiman wrtho: 'Sut allwn ni ei drwsio? ', atebodd yntau: 'Pellach o esgus a chael dy arwain gan agwedd ddyngarol a dim mwy o wahaniaethu', gofynnodd Sulaiman eto: 'Sut allwn ni roi hyn ar waith? ', atebodd Abu Hazim: 'Rydych chi'n ei gymryd o'r pethau cyfreithlon a'i roi ar y rhai sydd â hawl i'w dderbyn'. Dywedodd Sulayman wrtho: 'O Abu Hazim, a ydych chi'n fodlon mynd gyda ni, fel y gallwch chi gywiro ein camgymeriadau a gallwn ni gywiro'ch rhai chi? ', dywedodd: 'Rwy'n ceisio lloches yn Allah subhanallahu wa ta'ala', gofynnodd Sulaiman: 'Pam y dylai hyn fod? ', atebodd ef: 'Gan fy mod yn ofni y byddaf yn dueddol o ochri gyda chi hyd yn oed ychydig, yn sicr bydd Allah subhanallahu wa ta'ala yn gorfodi arnaf wendid bywyd a hunan-wendid wrth wynebu marwolaeth', dywedodd Sulayman wrtho: 'Dywedwch wrthym - beth yw eich anghenion? ', atebodd yntau: 'Achuboch chi fi o uffern a'm rhoi yn y nefoedd', atebodd Sulaiman: 'Nid cais i mi yw hynny', dywedodd Abu Hazim: 'Os felly, nid oes arnaf unrhyw angen gennych chi', dywedodd Sulaiman: 'O Abu Hazim, gweddïwch drosof! ', Yna gweddïodd Abu Hazim: 'O Allah, os yw Sulayman yn warcheidwad i chi, gwna hi'n hawdd iddo er lles y byd a'r ôl-fywyd, ac os yw'n elyn i chi, tynnwch ei ben at y llwybr rydych chi'n ei garu ac yn ei gymeradwyo'. Gofynnodd Sulaiman: 'Dyna'r cyfan' atebodd Abu Hazim: 'Mae'n ddrwg gen i... Rydw i wedi crynhoi'r cyngor hwn ac rydw i wedi dweud llawer, gobeithio eich bod chi'n un o'r rhai sy'n deall fy nghyngor, os na, beth yw'r budd o mi daflu saethau o fwa sydd heb linyn'. Dywedodd Solomon wrthyf: 'Cyngor fi! ', atebodd: 'Rwyf am eich cynghori gyda chyngor cryno: Mawryga dy Dduw, a sancteiddia Ef, oherwydd Mae'n eich gweld yn Ei le preswyl y mae wedi'i ddefnyddio i'ch gwahardd, a gall ysbïo arnoch lle mae'n eich gorchymyn'. Pan ddaeth Sualiman bin Abdul Malik allan o ochr Abu Hazim, anfonodd gant o dinarau ato ac ysgrifennodd lythyr a ddywedodd: 'Gwariwch yr arian a chewch yr un swm gennyf o hyd', dywedodd yr adroddwr: 'Dychwelodd Abu Hazim yr arian ac ysgrifennodd lythyr a ddywedodd: 'O Amirul Mu'minin, rwy'n ceisio amddiffyniad gan Allah subhanallahu wa ta'ala i chi os mai dim ond jôc yw eich cais i mi neu os yw fy ateb yn aberth. Rhywbeth na fyddwn i'n ei ildio er eich mwyn chi, sut allwn i ei ildio er fy mwyn fy hun?'', ac ysgrifennodd lythyr ato: 'Y Musa bin Imran 'alaihissalam hwnnw pan gyrhaeddodd ffynhonnau dŵr gwlad Madyan, yno cyfarfu â grŵp o bobl a oedd yn dyfrio eu da byw, canfu ddwy fenyw y tu ôl i'r dorf yn rhwymo eu da byw, yna gofynnodd iddynt ill dau, atebodd y ddau: 'Ni allwn ddyfrio ein da byw nes bod y bugeiliaid yn dod â'u da byw adref, tra bod tad yn rhieni oedrannus', rhoddodd Musa 'tangnefedd arno ddŵr i'r da byw - y ddau ohonynt - gyda'r bwriad o helpu. Aeth i gael lloches wrth weddïo: 'O fy Arglwydd, mae arnaf wir angen rhywbeth da yr ydych wedi'i anfon i lawr ataf', roedd hyn oherwydd ei fod yn llwglyd ac mewn cyflwr o ofn ac nid oedd yn teimlo'n ddiogel, gweddïodd ar ei Arglwydd ac ni ofynnodd i fodau dynol. Ni roddodd y bugeiliaid sylw iddo ond fe wnaeth y ddwy wraig,’ pan ddychwelasant at eu tad, dywedasant wrtho am ei stori a’r hyn a ddywedodd, yna dywedodd ei dad - Shu’aib: ‘Dyma ddyn llwglyd’, yna dywedodd wrth un o’i ddwy ferch: ‘Galwch ef!’, pan gyfarfu ef - Musa - ag ef, parchodd Musa a gorchuddiodd ei wyneb, a dywedodd: ‘Galwodd fy nhad arnoch i’ch gwobrwyo am eich caredigrwydd wrth ddyfrio ein da byw’. Roedd yn anodd i Musa ‘tangnefedd arno pan soniodd y wraig am y wobr am ddyfrio’r da byw, ond ni chafodd unrhyw ffordd arall ond ei dilyn, oherwydd ei fod yn llwglyd iawn ymhlith y mynyddoedd. Pan ddilynodd ef, trawodd gwynt cryf ef fel bod ei ddillad wedi glynu wrth ei gefn, yna gwelodd Musa 'alaihissalam gromlin ei phen-ôl ac roedd hi'n fenyw â phen-ôl mawr, fel bod Musa 'alaihissalam wedi troi o gwmpas unwaith ac unwaith wedi gostwng ei olwg pan wanhaodd ei amynedd, galwodd arno: 'O was Allah subhanallahu wa ta'ala, cerddwch y tu ôl i mi a dangoswch y ffordd i mi gyda'r geiriau hyn', Pan gyrhaeddodd a chyfarfu â Syu'aib a bod cinio wedi'i baratoi ar ei gyfer, dywedodd Syu'aib wrtho: 'Byddwch yn ddiogel'. Dywedodd Musa 'alaihissalam wrtho: 'Rwy'n ceisio lloches yn Allah subhanallahu wa ta'ala', gofynnodd Shu'aib: 'Pam?, onid ydych chi'n llwglyd? ', atebodd: 'Ydw, ond mae arnaf ofn mai gwobr yw hon am roi dŵr i'w dau dda byw, ac rwy'n aelod o deulu nad yw'n gwerthu dim o'n crefydd am aur yr holl ddaear', dywedodd Shu'aib wrtho: 'Na, O ddyn ifanc! Ond dyma fy arfer i ac arfer fy hynafiaid, fe wnaethon ni ddiddanu gwesteion a'u bwydo, yna eisteddodd Musa 'heddwch arno ef' a bwytaodd. Os yw'r cant dinar hwn yn gyfnewid am yr hyn a ddigwyddodd, mae carthion, gwaed, a phorc mewn cyflwr gorfodol yn fwy caniataol na'r arian hwn, ac os rhoddir yr arian yn y Baitul Maal, mae gen i weinyddwyr ynddo. Dyma os ydych chi eisiau setlo'r mater rhyngom ni, ac os nad ydych chi, nid oes angen yr arian arnaf chwaith.