Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)



Imam Bukhari : 3616

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْلَمْ أَعْقِلْ أَبَوَيَّ قَطُّ إِلَّا وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ وَلَمْ يَمُرَّ عَلَيْنَا يَوْمٌ إِلَّا يَأْتِينَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَرَفَيْ النَّهَارِ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً فَلَمَّا ابْتُلِيَ الْمُسْلِمُونَ خَرَجَ أَبُو بَكْرٍ مُهَاجِرًا نَحْوَ أَرْضِ الْحَبَشَةِ حَتَّى إِذَا بَلَغَ بَرْكَ الْغِمَادِ لَقِيَهُ ابْنُ الدَّغِنَةِ وَهُوَ سَيِّدُ الْقَارَةِ فَقَالَ أَيْنَ تُرِيدُ يَا أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَخْرَجَنِي قَوْمِي فَأُرِيدُ أَنْ أَسِيحَ فِي الْأَرْضِ وَأَعْبُدَ رَبِّي قَالَ ابْنُ الدَّغِنَةِ فَإِنَّ مِثْلَكَ يَا أَبَا بَكْرٍ لَا يَخْرُجُ وَلَا يُخْرَجُ إِنَّكَ تَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَأَنَا لَكَ جَارٌ ارْجِعْ وَاعْبُدْ رَبَّكَ بِبَلَدِكَ فَرَجَعَ وَارْتَحَلَ مَعَهُ ابْنُ الدَّغِنَةِ فَطَافَ ابْنُ الدَّغِنَةِ عَشِيَّةً فِي أَشْرَافِ قُرَيْشٍ فَقَالَ لَهُمْ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ لَا يَخْرُجُ مِثْلُهُ وَلَا يُخْرَجُ أَتُخْرِجُونَ رَجُلًا يَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَيَصِلُ الرَّحِمَ وَيَحْمِلُ الْكَلَّ وَيَقْرِي الضَّيْفَ وَيُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَلَمْ تُكَذِّبْ قُرَيْشٌ بِجِوَارِ ابْنِ الدَّغِنَةِ وَقَالُوا لِابْنِ الدَّغِنَةِ مُرْ أَبَا بَكْرٍ فَلْيَعْبُدْ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَلْيُصَلِّ فِيهَا وَلْيَقْرَأْ مَا شَاءَ وَلَا يُؤْذِينَا بِذَلِكَ وَلَا يَسْتَعْلِنْ بِهِ فَإِنَّا نَخْشَى أَنْ يَفْتِنَ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا فَقَالَ ذَلِكَ ابْنُ الدَّغِنَةِ لِأَبِي بَكْرٍ فَلَبِثَ أَبُو بَكْرٍ بِذَلِكَ يَعْبُدُ رَبَّهُ فِي دَارِهِ وَلَا يَسْتَعْلِنُ بِصَلَاتِهِ وَلَا يَقْرَأُ فِي غَيْرِ دَارِهِ ثُمَّ بَدَا لِأَبِي بَكْرٍ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ وَكَانَ يُصَلِّي فِيهِ وَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَيَنْقَذِفُ عَلَيْهِ نِسَاءُ الْمُشْرِكِينَ وَأَبْنَاؤُهُمْ وَهُمْ يَعْجَبُونَ مِنْهُ وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلًا بَكَّاءً لَا يَمْلِكُ عَيْنَيْهِ إِذَا قَرَأَ الْقُرْآنَ وَأَفْزَعَ ذَلِكَ أَشْرَافَ قُرَيْشٍ مِنْ الْمُشْرِكِينَ فَأَرْسَلُوا إِلَى ابْنِ الدَّغِنَةِ فَقَدِمَ عَلَيْهِمْ فَقَالُوا إِنَّا كُنَّا أَجَرْنَا أَبَا بَكْرٍ بِجِوَارِكَ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَقَدْ جَاوَزَ ذَلِكَ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ فَأَعْلَنَ بِالصَّلَاةِ وَالْقِرَاءَةِ فِيهِ وَإِنَّا قَدْ خَشِينَا أَنْ يَفْتِنَ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا فَانْهَهُ فَإِنْ أَحَبَّ أَنْ يَقْتَصِرَ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَعَلَ وَإِنْ أَبَى إِلَّا أَنْ يُعْلِنَ بِذَلِكَ فَسَلْهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْكَ ذِمَّتَكَ فَإِنَّا قَدْ كَرِهْنَا أَنْ نُخْفِرَكَ وَلَسْنَا مُقِرِّينَ لِأَبِي بَكْرٍ الِاسْتِعْلَانَ قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَتَى ابْنُ الدَّغِنَةِ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ قَدْ عَلِمْتَ الَّذِي عَاقَدْتُ لَكَ عَلَيْهِ فَإِمَّا أَنْ تَقْتَصِرَ عَلَى ذَلِكَ وَإِمَّا أَنْ تَرْجِعَ إِلَيَّ ذِمَّتِي فَإِنِّي لَا أُحِبُّ أَنْ تَسْمَعَ الْعَرَبُ أَنِّي أُخْفِرْتُ فِي رَجُلٍ عَقَدْتُ لَهُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَإِنِّي أَرُدُّ إِلَيْكَ جِوَارَكَ وَأَرْضَى بِجِوَارِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَئِذٍ بِمَكَّةَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْمُسْلِمِينَ إِنِّي أُرِيتُ دَارَ هِجْرَتِكُمْ ذَاتَ نَخْلٍ بَيْنَ لَابَتَيْنِ وَهُمَا الْحَرَّتَانِ فَهَاجَرَ مَنْ هَاجَرَ قِبَلَ الْمَدِينَةِ وَرَجَعَ عَامَّةُ مَنْ كَانَ هَاجَرَ بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ إِلَى الْمَدِينَةِ وَتَجَهَّزَ أَبُو بَكْرٍ قِبَلَ الْمَدِينَةِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رِسْلِكَ فَإِنِّي أَرْجُو أَنْ يُؤْذَنَ لِي فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَهَلْ تَرْجُو ذَلِكَ بِأَبِي أَنْتَ قَالَ نَعَمْ فَحَبَسَ أَبُو بَكْرٍ نَفْسَهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَصْحَبَهُ وَعَلَفَ رَاحِلَتَيْنِ كَانَتَا عِنْدَهُ وَرَقَ السَّمُرِ وَهُوَ الْخَبَطُ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ فَبَيْنَمَا نَحْنُ يَوْمًا جُلُوسٌ فِي بَيْتِ أَبِي بَكْرٍ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ قَالَ قَائِلٌ لِأَبِي بَكْرٍ هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَقَنِّعًا فِي سَاعَةٍ لَمْ يَكُنْ يَأْتِينَا فِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فِدَاءٌ لَهُ أَبِي وَأُمِّي وَاللَّهِ مَا جَاءَ بِهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ إِلَّا أَمْرٌ قَالَتْ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَأْذَنَ فَأُذِنَ لَهُ فَدَخَلَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَبِي بَكْرٍ أَخْرِجْ مَنْ عِنْدَكَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّمَا هُمْ أَهْلُكَ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَإِنِّي قَدْ أُذِنَ لِي فِي الْخُرُوجِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ الصَّحَابَةُ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ قَالَ أَبُو بَكْرٍ فَخُذْ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِحْدَى رَاحِلَتَيَّ هَاتَيْنِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالثَّمَنِ قَالَتْ عَائِشَةُ فَجَهَّزْنَاهُمَا أَحَثَّ الْجِهَازِ وَصَنَعْنَا لَهُمَا سُفْرَةً فِي جِرَابٍ فَقَطَعَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ أَبِي بَكْرٍ قِطْعَةً مِنْ نِطَاقِهَا فَرَبَطَتْ بِهِ عَلَى فَمِ الْجِرَابِ فَبِذَلِكَ سُمِّيَتْ ذَاتَ النِّطَاقَيْنِ قَالَتْ ثُمَّ لَحِقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ بِغَارٍ فِي جَبَلِ ثَوْرٍ فَكَمَنَا فِيهِ ثَلَاثَ لَيَالٍ يَبِيتُ عِنْدَهُمَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ وَهُوَ غُلَامٌ شَابٌّ ثَقِفٌ لَقِنٌ فَيُدْلِجُ مِنْ عِنْدِهِمَا بِسَحَرٍ فَيُصْبِحُ مَعَ قُرَيْشٍ بِمَكَّةَ كَبَائِتٍ فَلَا يَسْمَعُ أَمْرًا يُكْتَادَانِ بِهِ إِلَّا وَعَاهُ حَتَّى يَأْتِيَهُمَا بِخَبَرِ ذَلِكَ حِينَ يَخْتَلِطُ الظَّلَامُ وَيَرْعَى عَلَيْهِمَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ مِنْحَةً مِنْ غَنَمٍ فَيُرِيحُهَا عَلَيْهِمَا حِينَ تَذْهَبُ سَاعَةٌ مِنْ الْعِشَاءِ فَيَبِيتَانِ فِي رِسْلٍ وَهُوَ لَبَنُ مِنْحَتِهِمَا وَرَضِيفِهِمَا حَتَّى يَنْعِقَ بِهَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ بِغَلَسٍ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ تِلْكَ اللَّيَالِي الثَّلَاثِ وَاسْتَأْجَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ رَجُلًا مِنْ بَنِي الدِّيلِ وَهُوَ مِنْ بَنِي عَبْدِ بْنِ عَدِيٍّ هَادِيَا خِرِّيتًا وَالْخِرِّيتُ الْمَاهِرُ بِالْهِدَايَةِ قَدْ غَمَسَ حِلْفًا فِي آلِ الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ السَّهْمِيِّ وَهُوَ عَلَى دِينِ كُفَّارِ قُرَيْشٍ فَأَمِنَاهُ فَدَفَعَا إِلَيْهِ رَاحِلَتَيْهِمَا وَوَاعَدَاهُ غَارَ ثَوْرٍ بَعْدَ ثَلَاثِ لَيَالٍ بِرَاحِلَتَيْهِمَا صُبْحَ ثَلَاثٍ وَانْطَلَقَ مَعَهُمَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ وَالدَّلِيلُ فَأَخَذَ بِهِمْ طَرِيقَ السَّوَاحِلِقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَالِكٍ الْمُدْلِجِيُّ وَهُوَ ابْنُ أَخِي سُرَاقَةَ بْنِ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ أَنَّ أَبَاهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ سُرَاقَةَ بْنَ جُعْشُمٍيَقُولُ جَاءَنَا رُسُلُ كُفَّارِ قُرَيْشٍ يَجْعَلُونَ فِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبِي بَكْرٍ دِيَةَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مَنْ قَتَلَهُ أَوْ أَسَرَهُ فَبَيْنَمَا أَنَا جَالِسٌ فِي مَجْلِسٍ مِنْ مَجَالِسِ قَوْمِي بَنِي مُدْلِجٍ أَقْبَلَ رَجُلٌ مِنْهُمْ حَتَّى قَامَ عَلَيْنَا وَنَحْنُ جُلُوسٌ فَقَالَ يَا سُرَاقَةُ إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ آنِفًا أَسْوِدَةً بِالسَّاحِلِ أُرَاهَا مُحَمَّدًا وَأَصْحَابَهُ قَالَ سُرَاقَةُ فَعَرَفْتُ أَنَّهُمْ هُمْ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّهُمْ لَيْسُوا بِهِمْ وَلَكِنَّكَ رَأَيْتَ فُلَانًا وَفُلَانًا انْطَلَقُوا بِأَعْيُنِنَا ثُمَّ لَبِثْتُ فِي الْمَجْلِسِ سَاعَةً ثُمَّ قُمْتُ فَدَخَلْتُ فَأَمَرْتُ جَارِيَتِي أَنْ تَخْرُجَ بِفَرَسِي وَهِيَ مِنْ وَرَاءِ أَكَمَةٍ فَتَحْبِسَهَا عَلَيَّ وَأَخَذْتُ رُمْحِي فَخَرَجْتُ بِهِ مِنْ ظَهْرِ الْبَيْتِ فَحَطَطْتُ بِزُجِّهِ الْأَرْضَ وَخَفَضْتُ عَالِيَهُ حَتَّى أَتَيْتُ فَرَسِي فَرَكِبْتُهَا فَرَفَعْتُهَا تُقَرِّبُ بِي حَتَّى دَنَوْتُ مِنْهُمْ فَعَثَرَتْ بِي فَرَسِي فَخَرَرْتُ عَنْهَا فَقُمْتُ فَأَهْوَيْتُ يَدِي إِلَى كِنَانَتِي فَاسْتَخْرَجْتُ مِنْهَا الْأَزْلَامَ فَاسْتَقْسَمْتُ بِهَا أَضُرُّهُمْ أَمْ لَا فَخَرَجَ الَّذِي أَكْرَهُ فَرَكِبْتُ فَرَسِي وَعَصَيْتُ الْأَزْلَامَ تُقَرِّبُ بِي حَتَّى إِذَا سَمِعْتُ قِرَاءَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ لَا يَلْتَفِتُ وَأَبُو بَكْرٍ يُكْثِرُ الِالْتِفَاتَ سَاخَتْ يَدَا فَرَسِي فِي الْأَرْضِ حَتَّى بَلَغَتَا الرُّكْبَتَيْنِ فَخَرَرْتُ عَنْهَا ثُمَّ زَجَرْتُهَا فَنَهَضَتْ فَلَمْ تَكَدْ تُخْرِجُ يَدَيْهَا فَلَمَّا اسْتَوَتْ قَائِمَةً إِذَا لِأَثَرِ يَدَيْهَا عُثَانٌ سَاطِعٌ فِي السَّمَاءِ مِثْلُ الدُّخَانِ فَاسْتَقْسَمْتُ بِالْأَزْلَامِ فَخَرَجَ الَّذِي أَكْرَهُ فَنَادَيْتُهُمْ بِالْأَمَانِ فَوَقَفُوا فَرَكِبْتُ فَرَسِي حَتَّى جِئْتُهُمْ وَوَقَعَ فِي نَفْسِي حِينَ لَقِيتُ مَا لَقِيتُ مِنْ الْحَبْسِ عَنْهُمْ أَنْ سَيَظْهَرُ أَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ قَوْمَكَ قَدْ جَعَلُوا فِيكَ الدِّيَةَ وَأَخْبَرْتُهُمْ أَخْبَارَ مَا يُرِيدُ النَّاسُ بِهِمْ وَعَرَضْتُ عَلَيْهِمْ الزَّادَ وَالْمَتَاعَ فَلَمْ يَرْزَآنِي وَلَمْ يَسْأَلَانِي إ

Atugambye [Yahya bin Bukair] atubuulidde [Al Laits] okuva ku ['Uqail] yagamba [Ibn Shihab], agambye ['Urwan bin Az Zubair] nti ['Aisyah] radiallahu 'anha, mukyala wa Nabbi sallallaahu 'alaihi wasallam yagamba; Nali sinnatuuka mu myaka gy’obuvubuka nga bazadde bange bombi bakyusizza obusiraamu, okuva olwo tewaali lunaku lumu lwe twayitako wabula Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam yajja okutulaba olunaku lwonna, ku makya n’akawungeezi. Abasiraamu bwe baakeberebwa, Abu Bakr yavaawo n’asenguka e Habasyah -Ethiopia-, bwe yatuuka e Barkal Ghimad yakyalirwa Ibn Ad Daghinah, omukulu w’ebika, ng’agamba nti; ‘Ogenda wa ggwe Abu Bakr? ' Abu Bakr yaddamu nti: 'Abantu bange bangobye, kale njagala okutambula ensi yonna nsobole okusinza Katonda wange'. Ibn Ad Daghinah yagamba nti: ‘Abantu nga ggwe tebalina kuvaawo era tebalina kugobwa, kubanga oli omu ku abo abakolera abo abatalina, okuzimba enkolagana, okuwagira abanafu, okusanyusa abagenyi era bulijjo okuyamba ku kkubo ly’amazima. Nja kuba mukuumi wo. Kale ddayo osinze Katonda wo mu nsi yo'. Bwatyo Abu Bakr yakomawo era Ibn Ad Daghinah n’agenda naye. Awo Ibn Ad Daghinah emisana n’atambula mu maaso g’abakungu ba Quraish n’abagamba nti; 'Mazima abantu nga Abu Bakr tebasaana kuvaawo era tebasaana kugobwa. Ogoba abantu abaagala okukolera abo abatalina, okuzimba emikwano, okulabirira abanafu, okusanyusa abagenyi era bulijjo okuyamba ku kkubo ly'amazima? '. Mu nkomerero abantu ba Quraish tebaagaana bukuumi bwa Ibn ad Daghimah eri Abu Bakr, era ne bagamba Ibn Ad Daghinah nti; 'Lagira Abu Bakr okusinza Mukama we mu nnyumba ye yokka n'asaala n'okusoma Qur'an nga bw'ayagala, era aleme kututaataaganya na mirimu gye era tayogera nnyo kubanga tutya nti kijja kuleeta fitnah ku bakyala baffe n'abaana baffe.' Kino Ibn Ad Daghinah yakituusa eri Abu Bakr. Bwatyo Abu Bakr yatandika okusaala mu nnyumba ye era nga tayogera nnyo era nga tasoma Qur’an wabweru okujjako mu nnyumba ye. Olwo ekirowoozo ne kituuka ku Abu Bakr okuzimba ekifo eky’okusaaliramu mu luggya lwe ekyagaziwa, kye yali asobola okukozesa okusaala eyo n’okusoma Qur’an. Naye abakyala n’abaana b’abashiriku baakuŋŋaanira eyo nga beewuunya ne balinda Abu Bakr okumala okusaala. Era nga bwekimanyiddwa, Abu Bakr yali musajja ayagala nnyo okukaaba era nga tasobola kuziyiza maziga ge ng’asoma Qur’an. Kale abakulembeze ba Quraysh okuva mu bashirika baawuniikirira era okukkakkana nga bayise Ibn Ad Daghinah mu maaso gaabwe ne bamugamba nti: ‘Mazima ddala, tuwadde Abu Bakr omusingo n’omusingo gwo okusinza mu nnyumba ye, naye yakimenya ng’azimba ekifo eky’okusaaliramu mu luggya lwe n’akola essaala n’okusoma okw’amaanyi, newankubadde nga twatya nti kiyinza okukosa abakyala baffe n’abaana baffe, era ddala kyaliwo. Kale mumugaana. Bwaba ayagala okusinza Mukama we mu nnyumba ye, aleke. Naye bw’agaana n’agenda mu maaso n’okusitula eddoboozi, musabe akuddize obukuumi bwo, kubanga tetwagala nga mumenya endagaano era tetukkiriziganya kukola ndagaano ne Abu Bakr.’ Yagamba ‘Aisha radliallahu ‘anha: Kale Ibn Ad Daghinah yagenda eri Abu Bakr n’agamba nti: ‘endagaano gye wakola ogimanyi, kale ojja kugikuuma oba okunzizaayo obukuumi bwange, kubanga saagala Bawalabu kuwulira nti endagaano ngimenya olw’omuntu gwe nsibye naye.’ Bwatyo Abu Bakr n’addamu nti; ‘Nkuddizaayo omusingo gw’obukuumi bwo, era nsanyuse n’omusingo gw’obukuumi bwa Allah ‘azza wajalla’. Era Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam mu kiseera ekyo yali mu Makka, yagamba Abasiraamu nti: ‘Mazima ensi gye mwasenguka endagiddwa erina enkindu z’enkima wakati w’obusozi bubiri obw’amayinja amaddugavu’. Kale abo abaali baagala okusenguka e Madiina. Mu ngeri y’emu, okutwaliza awamu n’abo abaasenguka e Habasiya nabo baasenguka ne bagenda e Madiina. Olwo Abu Bakr naye n’ateekateeka okusitula okugenda e Madiina. Naye Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yamugamba nti: ‘Sigala gy’oli, mu butuufu nsuubira nti nja kufuna olukusa -okusenguka-’. Abu Bakr yagamba nti: ‘Ddala ku lwa kitange ng’ekinunulo, kituufu ekyo mukisuubira? '. Yagamba nti: ‘Yee, ekyo kituufu’. Kale Abu Bakr yasuubira munda mu ye nti ddala asobola okuwerekera Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam mu kusenguka kwe. Bwatyo n’aliisa ebisolo ebibiri ebyebagadde bye yalina n’ebikoola bya Samur okumala emyezi ena. Ibn Shihab yagamba nti, ‘Urwah yagamba nti, ‘Aisyah radiallahu ‘anha yagamba; Olunaku lumu wakati mu ttuntu bwe twali tutudde mu maka ga Abu Bakar, amangu ago waliwo eyagamba Abu Bakar nti; ‘Wuno Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam ajja mu kiseera nga yali tajjangako gye tuli mu kiseera nga kino’. Bwatyo Abu Bakr n’agamba nti; ‘Taata wa maama yamufuuka ekinunulo. Allah, teyandizze mu kiseera nga kino naye wateekwa okubaawo ekintu ekikulu eky’okukola’. ‘Aisyah radiallahu 'anha yagamba nti; Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yajja nasaba olukusa era nayitibwa okuyingira. Yayingira n’agamba Abu Bakr nti; 'Lagira abantu abali mu nnyumba yo baveeyo'. Abu Bakr yagambye nti; ‘Nabo bava mu maka go, kitange ye kinunulo kyo, ggwe omubaka wa Allah’. Olwo n’agamba nti; 'Mazima ddala, nfunye olukusa okuvaayo okugenda okusenguka'. Abu Bakr yabuuzizza nti; ‘Ndiba mubeezi, ku lw’obulungi bwa kitange ng’ekinunulo kyo, ggwe Omubaka wa Allah?’. Omubaka wa Allah shallallahu ‘alaihi wasallam yaddamu nti: ‘Yee, ddala’. Abu Bakr yagambye nti; 'Ku lw'obulungi bwa kitange okuba ekinunulo kyo, ddira emu ku ngamiya zange'. Omubaka wa Allah shallallahu 'alaihi wasallam yagamba nti; '-Must- n'omuwendo' 'Aisha radliallahu 'anha yagamba; Bwatyo bombi twabategekera bulungi era ne tubakolera eby’okulya bye twatereka mu nsawo ey’amaliba. Mu kiseera kino, Asma’ bint Abu Bakr yasala ekiwato mu bitundu bibiri n’akozesa ekitundu kimu okusiba ensawo y’amaliba. Okuva ku nsonga eno, oluvannyuma yamanyibwa nga Dzatin Nithaqain - Omukazi alina ebitundu bibiri eby'omusipi -. -'Aisha radillahu 'anha yagenda mu maaso; - Olwo Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam ne Abu Bakr nebatuuka ku mpuku ku lusozi Tsur. Beekweka awo okumala ekiro ssatu. ‘Abdullah bin Abu Bakr, omuvubuka omugezi era ow’amangu, yabawerekerako okusulayo. Ku makya - enkomerero y’ekiro - yabavaako era ku makya n’atabula n’Abaquraysh ng’omuntu eyasula e Makka. Teyawulira kyama ekiyinza okubalimba wabula ng’akijjukira okutuusa lwe yabajja n’amawulire ng’obudde buzibye. Era ‘Amir bin Fuhairah, eyali omuddu wa Abu Bakr, yalunda embuzi okukama n’aziwa nga wayiseewo akaseera katono ng’ekiseera kya ‘Isha’ kiwedde. Kale baali basobola okusula mu mirembe, n’amata amabisi, kwe kugamba amata agava mu mbuzi okutuusa Amir bin Fuhairah lwe yakulembera embuzi okuliibwa ku makya. Kino yakikolanga buli kiro mu kiro essatu kye yamala nga yeekwese. Olwo Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ne Abu Bakr ne bapangisa omuntu okuva mu kika kya Bani ad Diil, kwe kugamba ekika ekyava mu Bani ‘Abdu ‘Adi ng’omulagirizi. Omuntu oyo muntu ategeera ekkubo ly’okutambula. Omuntu ono alayidde ne famire ya Al 'Ash bin Wa'il nga Sahmiy era nga naye muntu wa ddiini n'eddiini ya ba Quraish Kafirs. Wabula Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam ne Abu Bakr baamukkiriza era nebakwasa eŋŋamira ze ebbiri ezaali zeebagadde ne bakola endagaano naye okuzza eŋŋamira ezeebagadde mu mpuku ya Tsur oluvannyuma lw’okumala ekiro ssatu ku makya mu kiro eky’okusatu. Olwo ‘Amir bin Fuhairah n’agenda ne bombi n’omulagirizi. Omulagirizi yakwata ekkubo eryali ku lubalama lw’ennyanja. [Ibn Shihab] yagamba nti; Era kintegeezeddwa [‘Abdur Rahman bin Malik Al Mudliji], muganda wa Suraqah bin Malik bin Ju’syam, nti [kitaawe] yamugamba, nti yawulira [Suraqah bin Ju’syam] ng’agamba nti; Waaliwo ababaka abawerako okuva mu bakaafiiri ba Quraish, abaafuula Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ne Abu Bakr okuvuganya n’ebirabo eri omuntu eyatta oba eyawamba omu ku bo. Era bwe nnali ntudde mu lukiiko wakati mu kibiina ky’abantu bange, Bani Mudlij, amangu ago n’ajja eri omu ku bo n’ayimirira mu maaso gaffe abaali batudde mu lukiiko ne bagamba nti; ‘Ayi Suraqah, ddala kati nnalaba omuddugavu ku lubalama lw’ennyanja. Nalowooza nti baali Muhammad ne banne. Suraqah yagamba nti; Namanya nti be boogerako naye ne mmugamba nti; ‘Mazima si kibinja kya Mubaka wa Allah, naye mulabye omulabi, ng’atambula n’abakessi baffe.’ Nasigala mu lukuŋŋaana okumala akaseera, oluvannyuma ne nzira eka ne nnyingira mu nnyumba. Awo ne ndagira omukozi wange afulume embalaasi yange okuva emabega w’olusozi agikwate okutuusa lwe nnajja. Nakwata effumu lyange ne nfuluma emabega w’ennyumba. Nakweka effumu lyange nga nteka wansi ku ttaka ne nkka waggulu. Bwe nnatuuka ku mbalaasi yange, amangu ago nnagilinnya. Nnasitula sipiidi y’embalaasi yange nsobole okubasemberera. Bwe nnali kumpi nabo, embalaasi yange n’egwa wansi ne ngwa wansi. Nasituka ne ntuuka ku mukono gwange ku kiwujjo kyange ne nzigyayo obusaale obumu okukozesa ng’ekintu eky’okukuba akalulu. Nanoonya okunnyonnyolwa okusinziira ku ngeri obusaale gye bwakubiddwamu, oba nnandibatuusizzaako obulabe oba nedda. Akalulu akajja kye nnali saagala. Oluvannyuma nnaddamu okulinnya embalaasi yange nga sikkiririza mu bivudde mu kalulu nsobole okuddamu okubasemberera. Bwe nasemberera ekimala okuwulira Nabbi (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) ng’asoma, era nga takyusa mutwe gwe, nga Abu Bakr asigala atunula emabega n’emabega, amagulu g’embalaasi yange ag’omu maaso gaddamu okubbira mu ttaka, ne gatuuka ku maviivi gaayo, era nange ne basuula okuva ku yo. Nasika embalaasi yange n’egenda, n’esituka, ng’esobola bulungi kuggyamu magulu. Embalaasi yange bwe yayimirira nga yeegolodde, omukka gwava mangu okuva mu bigere byayo, so si mu muliro, ne gusituka ne gugenda mu bbanga ng’ekire. Olwo ne nddamu okunoonya okunnyonnyolwa nga nkuba akalulu, era nate akalulu akajja nga ke nnali siyagala. Oluvannyuma nnabakubira essimu nga nkakasa nti tebalina bukuumi. Bwe batyo ne bayimirira. Olwo ne nvuga embalaasi yange okutuusa lwe nnabatuukako. Bwe nalemererwa okubatta, kyanzijira nti ensonga ya Nabbi (okusaasira n’emirembe bibeere ku ye) ejja kuba ya buwanguzi. Namugamba nti, ‘Mazima abantu bo bakukoledde ekirabo.’ Awo ne mbabuulira abantu bye baali bamunoonya. Awo ne mbawa emmere yange n’ebintu byange, naye tewali n’omu ku bo eyakendeeza n’asaba bye nnalina. Naye yagamba nti: ‘Okubeerawo kwaffe mukuume nga kyama’. Olwo ne mmusaba awandiike ebbaluwa ekakasa obukuumi, kwe kulagira ‘Amir bin Fuhairah agiwandiike ku ddiba erya langi ya tanned. Olwo Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’agenda mu maaso n’olugendo lwe. Ibn Shihab yagamba nti; ‘Urwah bin Az Zubair antegeezezza nti Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yasisinkana Az Zubair mu kibinja ky’abasiraamu abaali bakola ku by’obusuubuzi. Baali basuubuzi abaali baakadda okuva mu nsi ya Syria, Az Zubair yayambaza Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ne Abu Bakar engoye enjeru. Abasiraamu mu Madiina baali bawulidde ku kuva kwa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam okuva e Makka, era nga bagenda e Harrah buli ku makya okwaniriza okutuuka kwe okutuusa empewo eyokya ey’emisana lwe yabawaliriza okudda eka. Olunaku lumu, bwe baali bazzeeyo mu maka gaabwe, oluvannyuma lw’okulinda ebbanga eddene, omusajja Omuyudaaya n’alinnya waggulu ku kimu ku bigo byabwe olw’ekintu kye yali ayagala okulaba, naye n’alaba Omubaka wa Allah (okusaasira n’emirembe bibeere ku ye) ne banne nga bambadde engoye enjeru ne babula mu kifaananyi - ebbugumu eryokya -. Omuyudaaya teyasobola kwefuga era n’aleekaana waggulu mu ddoboozi lye nti: “Abawalabu, ono ye mukulembeze wammwe gwe mubadde mulindirira.” Amangu ago abasiraamu bafubutuka okutwala ebyokulwanyisa byabwe ne balamusa okutuuka kw’Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) ku mugongo gwa Harrah. Yayimirira mu lunyiriri nabo ku ddyo okutuusa lwe yayimirira ku Bani ‘Amr bin ‘Awf. Olunaku olwo lwali Mmande mu mwezi gwa Rabi’ al-Awwal. Abu Bakr yayimirira nga bw’atudde mu kasirise. Kale abantu b’e Ansar abaali tebalabako Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam baatandika okuyozaayoza Abu Bakr okutuusa omusana lwe gwagwa butereevu ku Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam. Bwatyo Abu Bakr n’amusemberera n’amubikka ekitambaala kye. Wano abantu we baakizuula nti Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam yali ani. Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yasula mu nnyumba ya Bani ‘Amru bin ‘Auf ekiro nga kkumi era n’azimba omuzikiti ogwazimbibwa ku musingi gw’okutya Katonda, olwo Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam n’asaala mu muzikiti ogwo. Ekiddako yeebagadde engamiya ye okutambula n’abantu okutuusa engamiya ye lwe yawuluguma ku muzikiti gwa Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam e Madina, omuzikiti abasiraamu mwe basaalira. Emabegako omuzikiti guno gwali kifo kya kukala date eza Suhail ne Sahal, bamulekwa babiri nga bakuumibwa As’ad bin Zurarah. Olwo engamiya ye bwe yawuluguma, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’agamba nti: ‘Katonda bw’aba ayagadde, wano we mbeera’. Olwo Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’ayita bamulekwa bano ababiri bagule ekifo we bakalira ensukusa zikozesebwa ng’omuzikiti. Bamulekwa bano bombi ne bagamba nti; 'Nedda. Twatuuka n’okugikuwa. Ayi Omubaka wa Allah'. Naye Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam teyayagala kukkiriza kirabo kyakubiri okutuusa ku nkomerero yakigula ku baana bombi. Ekiddako yagizimba nga omuzikiti era Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ne banne nebatandika okutambuza amayinja okugizimba. Bwe yali atambuza amayinja, yagamba nti: ‘Ebintu ebyaleetebwa wano - amayinja - si bintu okuva e Khaibar. Bino bisinga, Ayi Rabb waffe, era birongoofu'. Era n’agamba nti: ‘Ayi Allah, mazima empeera y’empeera y’obulamu obw’oluvannyuma lw’okufa. Kale muwe omukisa aba Ansar ne Muhajirin’. Omunyumya yaleeta ebitontome by’omuntu okuva mu basiraamu naye nga tanjogerako. Ibn Syihab yagamba nti: Mu hadith eziriwo, tewali hadith emu enyonyola nti Omubaka wa Allah shallallahu ‘alaihi wasallam yaleeta ebitontome ebituukiridde okuggyako hadith eno.