Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)



Imam Bukhari : 3424

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ حُصَيْنٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ قَالَ رَأَيْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُقَبْلَ أَنْ يُصَابَ بِأَيَّامٍ بِالْمَدِينَةِ وَقَفَ عَلَى حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ وَعُثْمَانَ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ كَيْفَ فَعَلْتُمَا أَتَخَافَانِ أَنْ تَكُونَا قَدْ حَمَّلْتُمَا الْأَرْضَ مَا لَا تُطِيقُ قَالَا حَمَّلْنَاهَا أَمْرًا هِيَ لَهُ مُطِيقَةٌ مَا فِيهَا كَبِيرُ فَضْلٍ قَالَ انْظُرَا أَنْ تَكُونَا حَمَّلْتُمَا الْأَرْضَ مَا لَا تُطِيقُ قَالَ قَالَا لَا فَقَالَ عُمَرُ لَئِنْ سَلَّمَنِي اللَّهُ لَأَدَعَنَّ أَرَامِلَ أَهْلِ الْعِرَاقِ لَا يَحْتَجْنَ إِلَى رَجُلٍ بَعْدِي أَبَدًا قَالَ فَمَا أَتَتْ عَلَيْهِ إِلَّا رَابِعَةٌ حَتَّى أُصِيبَ قَالَ إِنِّي لَقَائِمٌ مَا بَيْنِي وَبَيْنَهُ إِلَّا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ غَدَاةَ أُصِيبَ وَكَانَ إِذَا مَرَّ بَيْنَ الصَّفَّيْنِ قَالَ اسْتَوُوا حَتَّى إِذَا لَمْ يَرَ فِيهِنَّ خَلَلًا تَقَدَّمَ فَكَبَّرَ وَرُبَّمَا قَرَأَ سُورَةَ يُوسُفَ أَوْ النَّحْلَ أَوْ نَحْوَ ذَلِكَ فِي الرَّكْعَةِ الْأُولَى حَتَّى يَجْتَمِعَ النَّاسُ فَمَا هُوَ إِلَّا أَنْ كَبَّرَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ قَتَلَنِي أَوْ أَكَلَنِي الْكَلْبُ حِينَ طَعَنَهُ فَطَارَ الْعِلْجُ بِسِكِّينٍ ذَاتِ طَرَفَيْنِ لَا يَمُرُّ عَلَى أَحَدٍ يَمِينًا وَلَا شِمَالًا إِلَّا طَعَنَهُ حَتَّى طَعَنَ ثَلَاثَةَ عَشَرَ رَجُلًا مَاتَ مِنْهُمْ سَبْعَةٌ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَجُلٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ طَرَحَ عَلَيْهِ بُرْنُسًا فَلَمَّا ظَنَّ الْعِلْجُ أَنَّهُ مَأْخُوذٌ نَحَرَ نَفْسَهُ وَتَنَاوَلَ عُمَرُ يَدَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ فَقَدَّمَهُ فَمَنْ يَلِي عُمَرَ فَقَدْ رَأَى الَّذِي أَرَى وَأَمَّا نَوَاحِي الْمَسْجِدِ فَإِنَّهُمْ لَا يَدْرُونَ غَيْرَ أَنَّهُمْ قَدْ فَقَدُوا صَوْتَ عُمَرَ وَهُمْ يَقُولُونَ سُبْحَانَ اللَّهِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَصَلَّى بِهِمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ صَلَاةً خَفِيفَةً فَلَمَّا انْصَرَفُوا قَالَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ انْظُرْ مَنْ قَتَلَنِي فَجَالَ سَاعَةً ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ غُلَامُ الْمُغِيرَةِ قَالَ الصَّنَعُ قَالَ نَعَمْ قَالَ قَاتَلَهُ اللَّهُ لَقَدْ أَمَرْتُ بِهِ مَعْرُوفًا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَجْعَلْ مِيتَتِي بِيَدِ رَجُلٍ يَدَّعِي الْإِسْلَامَ قَدْ كُنْتَ أَنْتَ وَأَبُوكَ تُحِبَّانِ أَنْ تَكْثُرَ الْعُلُوجُ بِالْمَدِينَةِ وَكَانَ الْعَبَّاسُ أَكْثَرَهُمْ رَقِيقًا فَقَالَ إِنْ شِئْتَ فَعَلْتُ أَيْ إِنْ شِئْتَ قَتَلْنَا قَالَ كَذَبْتَ بَعْدَ مَا تَكَلَّمُوا بِلِسَانِكُمْ وَصَلَّوْا قِبْلَتَكُمْ وَحَجُّوا حَجَّكُمْ فَاحْتُمِلَ إِلَى بَيْتِهِ فَانْطَلَقْنَا مَعَهُ وَكَأَنَّ النَّاسَ لَمْ تُصِبْهُمْ مُصِيبَةٌ قَبْلَ يَوْمَئِذٍ فَقَائِلٌ يَقُولُ لَا بَأْسَ وَقَائِلٌ يَقُولُ أَخَافُ عَلَيْهِ فَأُتِيَ بِنَبِيذٍ فَشَرِبَهُ فَخَرَجَ مِنْ جَوْفِهِ ثُمَّ أُتِيَ بِلَبَنٍ فَشَرِبَهُ فَخَرَجَ مِنْ جُرْحِهِ فَعَلِمُوا أَنَّهُ مَيِّتٌ فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ وَجَاءَ النَّاسُ فَجَعَلُوا يُثْنُونَ عَلَيْهِ وَجَاءَ رَجُلٌ شَابٌّ فَقَالَ أَبْشِرْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ بِبُشْرَى اللَّهِ لَكَ مِنْ صُحْبَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدَمٍ فِي الْإِسْلَامِ مَا قَدْ عَلِمْتَ ثُمَّ وَلِيتَ فَعَدَلْتَ ثُمَّ شَهَادَةٌ قَالَ وَدِدْتُ أَنَّ ذَلِكَ كَفَافٌ لَا عَلَيَّ وَلَا لِي فَلَمَّا أَدْبَرَ إِذَا إِزَارُهُ يَمَسُّ الْأَرْضَ قَالَ رُدُّوا عَلَيَّ الْغُلَامَ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي ارْفَعْ ثَوْبَكَ فَإِنَّهُ أَبْقَى لِثَوْبِكَ وَأَتْقَى لِرَبِّكَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ انْظُرْ مَا عَلَيَّ مِنْ الدَّيْنِ فَحَسَبُوهُ فَوَجَدُوهُ سِتَّةً وَثَمَانِينَ أَلْفًا أَوْ نَحْوَهُ قَالَ إِنْ وَفَى لَهُ مَالُ آلِ عُمَرَ فَأَدِّهِ مِنْ أَمْوَالِهِمْ وَإِلَّا فَسَلْ فِي بَنِي عَدِيِّ بْنِ كَعْبٍ فَإِنْ لَمْ تَفِ أَمْوَالُهُمْ فَسَلْ فِي قُرَيْشٍ وَلَا تَعْدُهُمْ إِلَى غَيْرِهِمْ فَأَدِّ عَنِّي هَذَا الْمَالَ انْطَلِقْ إِلَى عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ فَقُلْ يَقْرَأُ عَلَيْكِ عُمَرُ السَّلَامَ وَلَا تَقُلْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فَإِنِّي لَسْتُ الْيَوْمَ لِلْمُؤْمِنِينَ أَمِيرًا وَقُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَنْ يُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَيْهِ فَسَلَّمَ وَاسْتَأْذَنَ ثُمَّ دَخَلَ عَلَيْهَا فَوَجَدَهَا قَاعِدَةً تَبْكِي فَقَالَ يَقْرَأُ عَلَيْكِ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ السَّلَامَ وَيَسْتَأْذِنُ أَنْ يُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَيْهِ فَقَالَتْ كُنْتُ أُرِيدُهُ لِنَفْسِي وَلَأُوثِرَنَّ بِهِ الْيَوْمَ عَلَى نَفْسِي فَلَمَّا أَقْبَلَ قِيلَ هَذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَدْ جَاءَ قَالَ ارْفَعُونِي فَأَسْنَدَهُ رَجُلٌ إِلَيْهِ فَقَالَ مَا لَدَيْكَ قَالَ الَّذِي تُحِبُّ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَذِنَتْ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ مَا كَانَ مِنْ شَيْءٍ أَهَمُّ إِلَيَّ مِنْ ذَلِكَ فَإِذَا أَنَا قَضَيْتُ فَاحْمِلُونِي ثُمَّ سَلِّمْ فَقُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَإِنْ أَذِنَتْ لِي فَأَدْخِلُونِي وَإِنْ رَدَّتْنِي رُدُّونِي إِلَى مَقَابِرِ الْمُسْلِمِينَ وَجَاءَتْ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ حَفْصَةُ وَالنِّسَاءُ تَسِيرُ مَعَهَا فَلَمَّا رَأَيْنَاهَا قُمْنَا فَوَلَجَتْ عَلَيْهِ فَبَكَتْ عِنْدَهُ سَاعَةً وَاسْتَأْذَنَ الرِّجَالُ فَوَلَجَتْ دَاخِلًا لَهُمْ فَسَمِعْنَا بُكَاءَهَا مِنْ الدَّاخِلِ فَقَالُوا أَوْصِ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اسْتَخْلِفْ قَالَ مَا أَجِدُ أَحَدًا أَحَقَّ بِهَذَا الْأَمْرِ مِنْ هَؤُلَاءِ النَّفَرِ أَوْ الرَّهْطِ الَّذِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَنْهُمْ رَاضٍ فَسَمَّى عَلِيًّا وَعُثْمَانَ وَالزُّبَيْرَ وَطَلْحَةَ وَسَعْدًا وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ وَقَالَ يَشْهَدُكُمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَلَيْسَ لَهُ مِنْ الْأَمْرِ شَيْءٌ كَهَيْئَةِ التَّعْزِيَةِ لَهُ فَإِنْ أَصَابَتْ الْإِمْرَةُ سَعْدًا فَهُوَ ذَاكَ وَإِلَّا فَلْيَسْتَعِنْ بِهِ أَيُّكُمْ مَا أُمِّرَ فَإِنِّي لَمْ أَعْزِلْهُ عَنْ عَجْزٍ وَلَا خِيَانَةٍ وَقَالَ أُوصِي الْخَلِيفَةَ مِنْ بَعْدِي بِالْمُهَاجِرِينَ الْأَوَّلِينَ أَنْ يَعْرِفَ لَهُمْ حَقَّهُمْ وَيَحْفَظَ لَهُمْ حُرْمَتَهُمْ وَأُوصِيهِ بِالْأَنْصَارِ خَيْرًا{ الَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ }أَنْ يُقْبَلَ مِنْ مُحْسِنِهِمْ وَأَنْ يُعْفَى عَنْ مُسِيئِهِمْ وَأُوصِيهِ بِأَهْلِ الْأَمْصَارِ خَيْرًا فَإِنَّهُمْ رِدْءُ الْإِسْلَامِ وَجُبَاةُ الْمَالِ وَغَيْظُ الْعَدُوِّ وَأَنْ لَا يُؤْخَذَ مِنْهُمْ إِلَّا فَضْلُهُمْ عَنْ رِضَاهُمْ وَأُوصِيهِ بِالْأَعْرَابِ خَيْرًا فَإِنَّهُمْ أَصْلُ الْعَرَبِ وَمَادَّةُ الْإِسْلَامِ أَنْ يُؤْخَذَ مِنْ حَوَاشِي أَمْوَالِهِمْ وَيُرَدَّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ وَأُوصِيهِ بِذِمَّةِ اللَّهِ وَذِمَّةِ رَسُولِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُوفَى لَهُمْ بِعَهْدِهِمْ وَأَنْ يُقَاتَلَ مِنْ وَرَائِهِمْ وَلَا يُكَلَّفُوا إِلَّا طَاقَتَهُمْ فَلَمَّا قُبِضَ خَرَجْنَا بِهِ فَانْطَلَقْنَا نَمْشِي فَسَلَّمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَالَ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَتْ أَدْخِلُوهُ فَأُدْخِلَ فَوُضِعَ هُنَالِكَ مَعَ صَاحِبَيْهِ فَلَمَّا فُرِغَ مِنْ دَفْنِهِ اجْتَمَعَ هَؤُلَاءِ الرَّهْطُ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ اجْعَلُوا أَمْرَكُمْ إِلَى ثَلَاثَةٍ مِنْكُمْ فَقَالَ الزُّبَيْرُ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عَلِيٍّ فَقَالَ طَلْحَةُ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عُثْمَانَ وَقَالَ سَعْدٌ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَيُّكُمَا تَبَرَّأَ مِنْ هَذَا الْأَمْرِ فَنَجْعَلُهُ إِلَيْهِ وَاللَّهُ عَلَيْهِ وَالْإِسْلَامُ لَيَنْظُرَنَّ أَفْضَلَهُمْ فِي نَفْسِهِ فَأُسْكِتَ الشَّيْخَانِ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَفَتَجْعَلُونَهُ إِلَيَّ وَاللَّهُ عَلَيَّ أَنْ لَا آلُ عَنْ أَفْضَلِكُمْ قَالَا نَعَمْ فَأَخَذَ بِيَدِ أَحَدِهِمَا فَقَالَ لَكَ قَرَابَةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْقَدَمُ فِي الْإِسْلَامِ مَا قَدْ عَلِمْتَ فَاللَّهُ عَلَيْكَ لَئِنْ أَمَّرْتُكَ لَتَعْدِلَنَّ وَلَئِنْ أَمَّرْتُ عُثْمَانَ لَتَسْمَعَنَّ وَلَتُطِيعَنَّ ثُمَّ خَلَا بِالْآخَرِ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ فَلَمَّا أَخَذَ الْمِيثَاقَ قَالَ ارْفَعْ يَدَكَ يَا عُثْمَانُ فَبَايَعَهُ فَبَايَعَ لَهُ عَلِيٌّ وَوَلَجَ أَهْلُ الدَّارِ فَبَايَعُوهُ

[Musa bin Isma’il] yatunyumiza [Abu ‘Awanah] okuva ku [Hushayn] okuva ku [Amr bin Maimun] eyagamba nti: Nalaba [’Umar bin Al Khaththab radliallahu ‘anhu] mu Madiina ng’ebula ennaku ntono afumitiddwa. Yali ayimiridde mu maaso ga Hudhayfah bin Al Yaman ne ‘Uthman bin Hunaif. ‘Umar yabuuza nti: ‘Mmwembi muli mutya? Mwembi mutya okutikka abantu b’e Sawad - abasoloozebwa omusolo - ekintu ekisukka ku busobozi bwabwe?’. Bombi ne baddamu nti: ‘Tubazitoowerera enkola okusinziira ku busobozi bwabwe, tewali kisukkiridde kinene’. ‘Umar yagamba nti: ‘Singa Allah Subhaanahu wa Ta’ala antaasa, mazima nja kuleka bannamwandu b’abantu ba ‘Iraq obuteeetaaga musajja oluvannyuma lwange emirembe gyonna’. Omunyumya yagamba nti: ‘Oluvannyuma lw’emboozi eyo, ‘Umar teyayitamu nnaku okuggyako okutuusa ku lunaku olw’okuna oluvannyuma lw’okukubwa akabi - okufumita -. Omunyumya -'Amru- yagamba; ‘Nnayimirira nga tewali muntu yenna wakati wange naye okuggyako ‘Abdullah bin ‘Abbas e Fajr ku lunaku ‘Umar lwe yakubwa akatyabaga. Ku makya, Umar yayagala okukulembera esswala ng’ayita mu nnyiriri n’oluvannyuma n’agamba nti; 'Golola ekikondo'. Bwe yali takyasobola kulaba kibiina, waaliwo ebituli mu nnyiriri, ‘Umar n’agenda mu maaso n’agamba takbir. Kirabika yasoma Surah Yusuf oba an-Nahl oba ekintu ekiringa ekyo mu rak'ah esooka okukkiriza buli muntu okwegatta ku swala. Bwe saawulira kintu kyonna okuva gy’ali okuggyako takbir, omulundi gumu nawulira ng’aleekaana nti; ‘Waliwo eyanzita, oba bwatyo bwe yagamba; 'embwa enkubye', kirabika waliwo eyamufumita ekiso eky'amasasi abiri. Omutemu teyayita mu bantu ku ddyo ne ku kkono, wabula nabo yabafumita okutuusa lwe yafumita abantu kkumi na basatu, ekyavaamu musanvu ku bo okufa. Omu ku Basiraamu bwe yalabye ebibaddewo, n’asuula ekkooti ye n’akuba omutemu. Era bwe yakitegeera nti agenda kukwatibwa - nga takyasobola kudduka - yeetuga. ‘Umar yakwata ‘Abdur Rahman bin ‘Auf omukono n’amusika mu maaso. Omuntu yenna eyali ku lusegere ne ‘Umar mazima yali asobola okulaba bye nnalaba. Ate ku bantu abaali mu nsonda z’omuzikiti, tebaamanyi kyabaddewo, okuggyako nga tebawulira ddoboozi lya ‘Umar. Bagamba nti: ‘Subhaanalah, Subhaanalah - ekitiibwa kya Allah - '. Kale ‘Abdur Rahman yagenda mu maaso n’okusaba kw’ekibiina mu ngeri etali ya maanyi. Oluvannyuma lw’okusaala okuggwa, ‘Umar yabuuza nti: ‘Ayi Ibn ‘Abbas, laba ani anzisse.’ Ibn ‘Abbas yatambula okumala akaseera olwo n’akomawo n’agamba nti: ‘Omuddu wa Al Mughirah.’ ‘Umar yabuuza nti: ‘Owange omuddu omulungi mu kukola ebiso?’. Ibn ‘Abbas n’addamu nti: ‘Yee, ekyo kituufu. ‘Umar yagamba nti: ‘Allah amutte, mazima mmulagidde okukola ebirungi. Amatendo ga Allah atandeetedde kufa kwange mu mikono gy’omuntu eyeeyita Musiraamu. Mazima ggwe ne kitaawo mwayagalanga nnyo ng’abakaafiiri abatali Bawalabu bataayaaya mu Madiina. ‘Abbas ye yasinga okuba n’abaddu. Ibn ‘Abbas yagamba nti: ‘Bw’oba oyagala, nja kukola kyonna. Ntegeeza, bw’oba oyagala tujja kubatta.’ 'Umar yagamba nti: 'Mulimba, kubanga oyinza otya okubatta nga bamaze okwogera olulimi lwo, ne basaala nga batunudde mu Qibla yo era ne bakola Hijja nga Hijja yo.' Olwo ‘Umar n’atwalibwa ewuwe ne tumuwerekera. Mu kiseera ekyo abantu baali balinga abatakubwako katyabaga ng’olunaku olwo. Mu bo abamu baagamba nti: ‘Ali bulungi.’ N’abalala ne bagamba nti: ‘Nneeraliikirivu nnyo olw’enkomerero ye.’ Olwo Umar n’aweebwa omwenge n’alya kyokka emmere n’efuluma ng’eyita mu lubuto. Olwo ne bamuwa amata olwo n’addamu okuganywa kyokka ng’amata gafuluma nga gayita mu kiwundu. Oluvannyuma abantu baakiraba nti ‘Umar yali agenda kufa mangu. Bwe tutyo ne tuyingira okumukyalira ne tugobererwa abantu abajja ne bamuwaana. Amangu ago omuvubuka n’ajja n’agamba nti; 'Olina omukisa ggwe Ayi Amirul Mu'minin n'amawulire amalungi okuva eri Allah ku lulwo kubanga obadde obeera n'okuwerekera - okubeera mukwano - Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam n'abaali bakkiriza Obusiraamu mu ngeri y'okumanya kw'omanyi. Olwo n'okwasibwa okubeera omukulembeze n'okituukiriza mu bwenkanya olwo n'ofa ng'omujulizi'. ‘Umar yagamba nti; 'Nandiwulidde essanyu singa obukhalifa bwange bwakoma nga tebulina ludda lwonna, sandibadde wansi wa kibi era sandifunye mpeera yonna'. Omuvubuka bwe yayitawo, engoye ze zaali zirabika nga zikwata ku ttaka, olwo ‘Umar n’agamba nti; 'Muzzeeyo omuvubuka gyendi'. ‘Umar n’amugamba nti; ‘Ayi mwana wa muganda wange, ggyamu engoye zo kubanga kino kijja kukuuma bulungi engoye zo era kikuleete okwewaayo eri Rabb wo. Ayi Abdullah bin Umar, laba ebbanja lye nnina. Bwe batyo ne bakibalirira ne bakizuula nti ebbanja lyali emitwalo kinaana mu mukaaga oba ekintu ekiringa ekyo. ‘Umar yagamba nti; 'Singa eby'obugagga by'amaka ga 'Umar biba bimala, bajja kusasula ebbanja n'eby'obugagga byabwe. Wabula bwekiba tekimala olwo buuza Bani ‘Adiy bin Ka’ab. Era obugagga bwabwe bwe buba bukyali tebumala, olwo saba abantu ba Quraish era temubaggyako nga musaba abalala abatali bo, olwo nsasula ebbanja lyange n’eby’obugagga bino. Sisinkana 'Aisyah, Ummul Mu'minin radiallahu 'anha, era mutuuse okulamusa okuva ewa 'Umar era togamba nti kuva eri Amirul Muminin kubanga leero eri Mu'minin sikyali mukulembeze era ngamba nti 'Umar bin Al Khaththab yasaba olukusa okuziikibwa okumpi ne banne ababiri'. Kale ‘Abdullah bin Umar n’amulamusa, n’amusaba olukusa n’oluvannyuma n’ayingira okusisinkana ‘Aisyah Allah amusiimye. Kyazuuka nti Abdullah bin Umar yasanga Aisha (Allah amusiimye) ng’akaaba. Awo n’agamba nti; "Umar bin Al Khathtab akuweereza okulamusa era n'asaba olukusa okuziikibwa ku mabbali ga banne ababiri - Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n'emirembe bibeere ku ye) ne Abu Bakr (Allah amusiime) -." Aisha (Allah amusiimye) yagamba nti; "Mu butuufu ekyo nakyo njagala ku lwange, naye leero sijja kwekulembeza." Abdullah bin Umar bwe yakomawo, kyagambibwa nti Umar; "Wano, Abdullah bin Umar azze." Umar yagambye nti; "Nsitula." Omusajja yajja n’amuwagira. Umar yabuuzizza nti: "Mawulire ki g'oleeta?" Ibn Umar yaddamu nti: “Amawulire g’oyagala, ggwe Omuduumizi w’Abakkiriza.” Aisha akuwadde olukusa. Umar yagamba nti: “Alhamdulillah.” Tewali kintu kikulu gyendi okusinga ekyo. Bwemba nga nfudde, twala omulambo gwange gy’ali era otuuse okulamusa kwange n’oluvannyuma ogambe nti ‘Umar bin Al Khaththab yasaba olukusa. Bwaba akkirizza olwo nteeke mu - nziika - naye bw'agaana olwo omulambo gwange guzzeeyo mu ssabo ly'Abasiraamu. Awo Hafshah, Ummul Mu’minin n’ajja era abakazi abawerako ne bajja naye. Bwe twakiraba, amangu ago ne tuyimirira. Hafshah olwo n’asemberera ‘Umar n’akaaba okumala akaseera. Olwo abasajja abawerako ne basaba olukusa okuyingira, bwatyo Hafshah n’ayingira mu kisenge kubanga waliwo ayagala okuyingira. Kale twawulira Hafshah ng’akaaba ng’ali emabega w’ekisenge. Abantu ne bagamba nti; ‘Wa ekiraamo, ggwe Amirul Mu’minin. Salawo omuntu gw’ogenda okudda mu kifo kyo’. ‘Umar yagamba nti; ‘Sisangayo muntu yenna alina obuyinza ku nsonga eno okusinga abo oba ekibinja kyabwe, Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam bwe yafa, yabasanyukira. Kale yayogera amannya ‘Ali, ‘Uthman, Az Zubair, Talha, Sa’ad ne ‘Abdur Rahman. Ekiddako n’agamba nti; ''Abdullah bin 'Umar ajja kuba mujulizi ku ggwe. Kyokka mu nsonga eno teyalina kifo kyonna era omulimu ogwo gwali gwa kwesanyusaamu gwokka gy’ali. Obukulembeze bwe bugwa ku Sa’ad, olwo y’agenda okubeera omukulembeze w’ensonga eno. Naye bwe kiba nga si ye, olwo musabe obuyambi. Era oyo yenna mu mmwe akwasiddwa ensonga eno ng’omukulembeze, sijja kumugoba olw’obunafu oba olw’okulya mu nsi olukwe’. Ekiddako Umar yagamba nti; 'Nnasikira bakhalifa abaddirira okutegeera eddembe ly'Abamuhajirin n'okukuuma ekitiibwa kyabwe. Era namusuubiza bulijjo okukola ebirungi eri Abaansar abaali batudde mu nsi eno - Madina - era nga bakkiriza nga tebannatuuka - Abamuhajirin - okukkiriza abantu abalungi, n’okusonyiwa abo abaali bakyamu okuva mu bo. Era era namuwa amagezi abeere wa kisa eri abantu bonna ab’omu kibuga kino kubanga be balwanirizi b’Obusiraamu era bawaddeyo obugagga - olw’Obusiraamu - era babadde bakakanyavu eri omulabe. Era temubaggyako okuggyako obugagga bwabwe obusukkiridde n’okwagala kwabwe. Era namuwa amagezi abeere ekisa eri Abawalabu Ababedouin kubanga be bajjajja b’eggwanga ly’Abawalabu era abatandisi b’Obusiraamu, n’okubaggyako si kulonda kwabwe - ekikulu - obugagga - nga zakat - n’oluvannyuma n’akomawo - n’agabira - eri abaavu mu bo. Era era namuwa amagezi okutuukiriza endagaano ne Ahlu Dhimmah - bannansi abatali basiraamu abeetaagibwa okusoloozebwa omusolo - kwe kugamba, abantu abali wansi w’obukuumi bwa Allah n’omubaka we sallallaahu ‘alaihi wasallam - kasita basasula omusolo - n’abo - Ahlu Dhimmah - abagenderera okulwana balina okulwanyisibwa, era tebalina kuzitoowererwa okuggyako okutuuka ku busobozi bwabwe. Umar bwe yamala okussa, twafuluma naye ne tusitula n’ebigere. ‘Abdullah bin Umar yalamusa -eri ‘Aisyah radiallahu ‘anha- olwo n’agamba nti; "Umar bin Al Khaththab yasaba olukusa." ‘Aisyah radiallahu 'anha yagamba nti; 'Kiteekemu'. Kale omulambo gwa Umar gwateekebwa mu ntaana ne guteekebwa ku mabbali ne mikwano gye ababiri. Oluvannyuma lw’okumaliriza okuziika omulambo gwa ‘Umar, abantu - abaali balondeddwa okunoonya omusika wa khalifa - baakuŋŋaana. ‘Abdur Rahman bin ‘Auf yagamba nti; ‘Kino mufuule ensonga yammwe abasatu. Bwatyo Az Zubair n’agamba nti; ‘Ensonga zange nzirekera ‘Ali. Nga Talha agamba nti; ‘Ensonga zange nazikwasa ‘Uthman. Mu kiseera kino Sa’ad n’agamba nti; ‘Ensonga zange nazikwasa ‘Abdur Rahman bin ‘Auf. Awo ‘Abdur Rahman bin ‘Auf n’agamba nti; ‘Ani ku mmwe ababiri omwetegefu okuleka ensonga eno, tujja kugikwasa munne, Allah n’Obusiraamu bajja kugitunuulira. Mazima ddala omuntu asobola okulaba ani asinga mu bo mu maaso ge. Abakulu bombi -'Uthman ne 'Ali- baasirika. Awo ‘Abdur Rahman n’agamba nti; ‘Abasajja ensonga eno mugireka gyendi. Mazima Allah antunuulira era sijja kuba mufumbo mu kulonda ani asinga mu mmwe’. Bombi baagambye nti; 'Kaale'. Kale ‘Abdur Rahman n’akwata omukono gw’omu ku bombi n’agamba nti; 'Oli wa luganda lw'omubaka wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam era okuva mu bakulembeze mu Busiraamu - abakulu - nga bw'omanyi era Allah ajja kukutunuulira. Ensonga eno bwe ngikwasa, mazima mujja kukola obwenkanya era ensonga eno bwe ngikwasa ‘Uthman, mazima mujja kuwulira era mugondera’. Olwo n’ayogera yekka ne Usman n’ayogera nga bwe yali agambye ‘Ali. Bwe yalayira obwesigwa, ‘Abdur Rahman yagamba nti; ‘Yimusa omukono gwo, ggwe ‘Uthman’. Kale Abdur Rahman n’alayira obwesigwa eri ‘Uthman olwo ‘Ali n’amwegattako olwo abatuuze ne bayingira okweyama obwesige eri ‘Uthman’.