Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)



Imam Bukhari : 3424

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ حُصَيْنٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ قَالَ رَأَيْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُقَبْلَ أَنْ يُصَابَ بِأَيَّامٍ بِالْمَدِينَةِ وَقَفَ عَلَى حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ وَعُثْمَانَ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ كَيْفَ فَعَلْتُمَا أَتَخَافَانِ أَنْ تَكُونَا قَدْ حَمَّلْتُمَا الْأَرْضَ مَا لَا تُطِيقُ قَالَا حَمَّلْنَاهَا أَمْرًا هِيَ لَهُ مُطِيقَةٌ مَا فِيهَا كَبِيرُ فَضْلٍ قَالَ انْظُرَا أَنْ تَكُونَا حَمَّلْتُمَا الْأَرْضَ مَا لَا تُطِيقُ قَالَ قَالَا لَا فَقَالَ عُمَرُ لَئِنْ سَلَّمَنِي اللَّهُ لَأَدَعَنَّ أَرَامِلَ أَهْلِ الْعِرَاقِ لَا يَحْتَجْنَ إِلَى رَجُلٍ بَعْدِي أَبَدًا قَالَ فَمَا أَتَتْ عَلَيْهِ إِلَّا رَابِعَةٌ حَتَّى أُصِيبَ قَالَ إِنِّي لَقَائِمٌ مَا بَيْنِي وَبَيْنَهُ إِلَّا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ غَدَاةَ أُصِيبَ وَكَانَ إِذَا مَرَّ بَيْنَ الصَّفَّيْنِ قَالَ اسْتَوُوا حَتَّى إِذَا لَمْ يَرَ فِيهِنَّ خَلَلًا تَقَدَّمَ فَكَبَّرَ وَرُبَّمَا قَرَأَ سُورَةَ يُوسُفَ أَوْ النَّحْلَ أَوْ نَحْوَ ذَلِكَ فِي الرَّكْعَةِ الْأُولَى حَتَّى يَجْتَمِعَ النَّاسُ فَمَا هُوَ إِلَّا أَنْ كَبَّرَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ قَتَلَنِي أَوْ أَكَلَنِي الْكَلْبُ حِينَ طَعَنَهُ فَطَارَ الْعِلْجُ بِسِكِّينٍ ذَاتِ طَرَفَيْنِ لَا يَمُرُّ عَلَى أَحَدٍ يَمِينًا وَلَا شِمَالًا إِلَّا طَعَنَهُ حَتَّى طَعَنَ ثَلَاثَةَ عَشَرَ رَجُلًا مَاتَ مِنْهُمْ سَبْعَةٌ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَجُلٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ طَرَحَ عَلَيْهِ بُرْنُسًا فَلَمَّا ظَنَّ الْعِلْجُ أَنَّهُ مَأْخُوذٌ نَحَرَ نَفْسَهُ وَتَنَاوَلَ عُمَرُ يَدَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ فَقَدَّمَهُ فَمَنْ يَلِي عُمَرَ فَقَدْ رَأَى الَّذِي أَرَى وَأَمَّا نَوَاحِي الْمَسْجِدِ فَإِنَّهُمْ لَا يَدْرُونَ غَيْرَ أَنَّهُمْ قَدْ فَقَدُوا صَوْتَ عُمَرَ وَهُمْ يَقُولُونَ سُبْحَانَ اللَّهِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَصَلَّى بِهِمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ صَلَاةً خَفِيفَةً فَلَمَّا انْصَرَفُوا قَالَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ انْظُرْ مَنْ قَتَلَنِي فَجَالَ سَاعَةً ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ غُلَامُ الْمُغِيرَةِ قَالَ الصَّنَعُ قَالَ نَعَمْ قَالَ قَاتَلَهُ اللَّهُ لَقَدْ أَمَرْتُ بِهِ مَعْرُوفًا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَجْعَلْ مِيتَتِي بِيَدِ رَجُلٍ يَدَّعِي الْإِسْلَامَ قَدْ كُنْتَ أَنْتَ وَأَبُوكَ تُحِبَّانِ أَنْ تَكْثُرَ الْعُلُوجُ بِالْمَدِينَةِ وَكَانَ الْعَبَّاسُ أَكْثَرَهُمْ رَقِيقًا فَقَالَ إِنْ شِئْتَ فَعَلْتُ أَيْ إِنْ شِئْتَ قَتَلْنَا قَالَ كَذَبْتَ بَعْدَ مَا تَكَلَّمُوا بِلِسَانِكُمْ وَصَلَّوْا قِبْلَتَكُمْ وَحَجُّوا حَجَّكُمْ فَاحْتُمِلَ إِلَى بَيْتِهِ فَانْطَلَقْنَا مَعَهُ وَكَأَنَّ النَّاسَ لَمْ تُصِبْهُمْ مُصِيبَةٌ قَبْلَ يَوْمَئِذٍ فَقَائِلٌ يَقُولُ لَا بَأْسَ وَقَائِلٌ يَقُولُ أَخَافُ عَلَيْهِ فَأُتِيَ بِنَبِيذٍ فَشَرِبَهُ فَخَرَجَ مِنْ جَوْفِهِ ثُمَّ أُتِيَ بِلَبَنٍ فَشَرِبَهُ فَخَرَجَ مِنْ جُرْحِهِ فَعَلِمُوا أَنَّهُ مَيِّتٌ فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ وَجَاءَ النَّاسُ فَجَعَلُوا يُثْنُونَ عَلَيْهِ وَجَاءَ رَجُلٌ شَابٌّ فَقَالَ أَبْشِرْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ بِبُشْرَى اللَّهِ لَكَ مِنْ صُحْبَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدَمٍ فِي الْإِسْلَامِ مَا قَدْ عَلِمْتَ ثُمَّ وَلِيتَ فَعَدَلْتَ ثُمَّ شَهَادَةٌ قَالَ وَدِدْتُ أَنَّ ذَلِكَ كَفَافٌ لَا عَلَيَّ وَلَا لِي فَلَمَّا أَدْبَرَ إِذَا إِزَارُهُ يَمَسُّ الْأَرْضَ قَالَ رُدُّوا عَلَيَّ الْغُلَامَ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي ارْفَعْ ثَوْبَكَ فَإِنَّهُ أَبْقَى لِثَوْبِكَ وَأَتْقَى لِرَبِّكَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ انْظُرْ مَا عَلَيَّ مِنْ الدَّيْنِ فَحَسَبُوهُ فَوَجَدُوهُ سِتَّةً وَثَمَانِينَ أَلْفًا أَوْ نَحْوَهُ قَالَ إِنْ وَفَى لَهُ مَالُ آلِ عُمَرَ فَأَدِّهِ مِنْ أَمْوَالِهِمْ وَإِلَّا فَسَلْ فِي بَنِي عَدِيِّ بْنِ كَعْبٍ فَإِنْ لَمْ تَفِ أَمْوَالُهُمْ فَسَلْ فِي قُرَيْشٍ وَلَا تَعْدُهُمْ إِلَى غَيْرِهِمْ فَأَدِّ عَنِّي هَذَا الْمَالَ انْطَلِقْ إِلَى عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ فَقُلْ يَقْرَأُ عَلَيْكِ عُمَرُ السَّلَامَ وَلَا تَقُلْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فَإِنِّي لَسْتُ الْيَوْمَ لِلْمُؤْمِنِينَ أَمِيرًا وَقُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَنْ يُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَيْهِ فَسَلَّمَ وَاسْتَأْذَنَ ثُمَّ دَخَلَ عَلَيْهَا فَوَجَدَهَا قَاعِدَةً تَبْكِي فَقَالَ يَقْرَأُ عَلَيْكِ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ السَّلَامَ وَيَسْتَأْذِنُ أَنْ يُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَيْهِ فَقَالَتْ كُنْتُ أُرِيدُهُ لِنَفْسِي وَلَأُوثِرَنَّ بِهِ الْيَوْمَ عَلَى نَفْسِي فَلَمَّا أَقْبَلَ قِيلَ هَذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَدْ جَاءَ قَالَ ارْفَعُونِي فَأَسْنَدَهُ رَجُلٌ إِلَيْهِ فَقَالَ مَا لَدَيْكَ قَالَ الَّذِي تُحِبُّ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَذِنَتْ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ مَا كَانَ مِنْ شَيْءٍ أَهَمُّ إِلَيَّ مِنْ ذَلِكَ فَإِذَا أَنَا قَضَيْتُ فَاحْمِلُونِي ثُمَّ سَلِّمْ فَقُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَإِنْ أَذِنَتْ لِي فَأَدْخِلُونِي وَإِنْ رَدَّتْنِي رُدُّونِي إِلَى مَقَابِرِ الْمُسْلِمِينَ وَجَاءَتْ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ حَفْصَةُ وَالنِّسَاءُ تَسِيرُ مَعَهَا فَلَمَّا رَأَيْنَاهَا قُمْنَا فَوَلَجَتْ عَلَيْهِ فَبَكَتْ عِنْدَهُ سَاعَةً وَاسْتَأْذَنَ الرِّجَالُ فَوَلَجَتْ دَاخِلًا لَهُمْ فَسَمِعْنَا بُكَاءَهَا مِنْ الدَّاخِلِ فَقَالُوا أَوْصِ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اسْتَخْلِفْ قَالَ مَا أَجِدُ أَحَدًا أَحَقَّ بِهَذَا الْأَمْرِ مِنْ هَؤُلَاءِ النَّفَرِ أَوْ الرَّهْطِ الَّذِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَنْهُمْ رَاضٍ فَسَمَّى عَلِيًّا وَعُثْمَانَ وَالزُّبَيْرَ وَطَلْحَةَ وَسَعْدًا وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ وَقَالَ يَشْهَدُكُمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَلَيْسَ لَهُ مِنْ الْأَمْرِ شَيْءٌ كَهَيْئَةِ التَّعْزِيَةِ لَهُ فَإِنْ أَصَابَتْ الْإِمْرَةُ سَعْدًا فَهُوَ ذَاكَ وَإِلَّا فَلْيَسْتَعِنْ بِهِ أَيُّكُمْ مَا أُمِّرَ فَإِنِّي لَمْ أَعْزِلْهُ عَنْ عَجْزٍ وَلَا خِيَانَةٍ وَقَالَ أُوصِي الْخَلِيفَةَ مِنْ بَعْدِي بِالْمُهَاجِرِينَ الْأَوَّلِينَ أَنْ يَعْرِفَ لَهُمْ حَقَّهُمْ وَيَحْفَظَ لَهُمْ حُرْمَتَهُمْ وَأُوصِيهِ بِالْأَنْصَارِ خَيْرًا{ الَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ }أَنْ يُقْبَلَ مِنْ مُحْسِنِهِمْ وَأَنْ يُعْفَى عَنْ مُسِيئِهِمْ وَأُوصِيهِ بِأَهْلِ الْأَمْصَارِ خَيْرًا فَإِنَّهُمْ رِدْءُ الْإِسْلَامِ وَجُبَاةُ الْمَالِ وَغَيْظُ الْعَدُوِّ وَأَنْ لَا يُؤْخَذَ مِنْهُمْ إِلَّا فَضْلُهُمْ عَنْ رِضَاهُمْ وَأُوصِيهِ بِالْأَعْرَابِ خَيْرًا فَإِنَّهُمْ أَصْلُ الْعَرَبِ وَمَادَّةُ الْإِسْلَامِ أَنْ يُؤْخَذَ مِنْ حَوَاشِي أَمْوَالِهِمْ وَيُرَدَّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ وَأُوصِيهِ بِذِمَّةِ اللَّهِ وَذِمَّةِ رَسُولِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُوفَى لَهُمْ بِعَهْدِهِمْ وَأَنْ يُقَاتَلَ مِنْ وَرَائِهِمْ وَلَا يُكَلَّفُوا إِلَّا طَاقَتَهُمْ فَلَمَّا قُبِضَ خَرَجْنَا بِهِ فَانْطَلَقْنَا نَمْشِي فَسَلَّمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَالَ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَتْ أَدْخِلُوهُ فَأُدْخِلَ فَوُضِعَ هُنَالِكَ مَعَ صَاحِبَيْهِ فَلَمَّا فُرِغَ مِنْ دَفْنِهِ اجْتَمَعَ هَؤُلَاءِ الرَّهْطُ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ اجْعَلُوا أَمْرَكُمْ إِلَى ثَلَاثَةٍ مِنْكُمْ فَقَالَ الزُّبَيْرُ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عَلِيٍّ فَقَالَ طَلْحَةُ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عُثْمَانَ وَقَالَ سَعْدٌ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَيُّكُمَا تَبَرَّأَ مِنْ هَذَا الْأَمْرِ فَنَجْعَلُهُ إِلَيْهِ وَاللَّهُ عَلَيْهِ وَالْإِسْلَامُ لَيَنْظُرَنَّ أَفْضَلَهُمْ فِي نَفْسِهِ فَأُسْكِتَ الشَّيْخَانِ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَفَتَجْعَلُونَهُ إِلَيَّ وَاللَّهُ عَلَيَّ أَنْ لَا آلُ عَنْ أَفْضَلِكُمْ قَالَا نَعَمْ فَأَخَذَ بِيَدِ أَحَدِهِمَا فَقَالَ لَكَ قَرَابَةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْقَدَمُ فِي الْإِسْلَامِ مَا قَدْ عَلِمْتَ فَاللَّهُ عَلَيْكَ لَئِنْ أَمَّرْتُكَ لَتَعْدِلَنَّ وَلَئِنْ أَمَّرْتُ عُثْمَانَ لَتَسْمَعَنَّ وَلَتُطِيعَنَّ ثُمَّ خَلَا بِالْآخَرِ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ فَلَمَّا أَخَذَ الْمِيثَاقَ قَالَ ارْفَعْ يَدَكَ يَا عُثْمَانُ فَبَايَعَهُ فَبَايَعَ لَهُ عَلِيٌّ وَوَلَجَ أَهْلُ الدَّارِ فَبَايَعُوهُ

Ekɛɛ wɔ akɛ [Musa bin Isma’il] ekɛɛ wɔ akɛ [Abu Awanah] ni jɛ [Hushain] kɛjɛ [Amru bin Maimun] lɛ kɛɛ; Mina [‘Umar bin Al Khaththab ni Allah aná ehe miishɛɛ] yɛ Medina gbii fioo komɛi dani atswa lɛ tsɔne. Edamɔ Hudzaifah bin Al Yaman kɛ ‘Uthman bin Hunaif hiɛ. ‘Umar bi akɛ; ‘Te nyɛyi enyɔ lɛ nyɛyɔɔ tɛŋŋ? Ani nyɛyi enyɔ lɛ nyɛmiihao akɛ nyɛkɛ nɔ ko ni fe amɛnyɛmɔ baawo Sawad maŋbii lɛ - ni amɛwoɔ amɛtoo lɛ - nɔ? Mɛi enyɔ lɛ fɛɛ ha hetoo akɛ; 'Wɔkɛ mlai ni yɔɔ enyɛmɔi amli lɛ wo enɔ fe nine, jatsui wuji komɛi bɛ'. ‘Umar kɛɛ; 'Kɛ́ Allah Subhaanahu wa Ta'ala here miyiwala lɛ, no lɛ, mikɛ Iraq maŋbii lɛ akulafoi lɛ ahe ehiaaa nuu ko yɛ misɛɛ kɛya naanɔ'. Sanegbalɔ lɛ kɛɛ; ‘Yɛ nakai sanegbaa lɛ sɛɛ lɛ, ‘Umar tsɔko gbi kroko nɔ ja gbi ni ji ejwɛ lɛ kɛjɛ be mli ni oshara ko ni gbeɔ mɔ lɛ ba enɔ lɛ. Sanegbalɔ -'Amru- kɛɛ; ‘Midamɔ shi ni mɔ ko mɔ ko bɛ mi kɛ lɛ teŋ ja ‘Abdullah bin ‘Abbas yɛ Fajr yɛ gbi ni oshara ko ba ‘Umar nɔ lɛ nɔ. Beni je tsɛre lɛ, ‘Umar miisumɔ ni enyiɛ sɔlemɔ lɛ hiɛ kɛtsɔ ŋwɛi ŋtayaai lɛ amli ni etsɔɔ mli lɛ nɔ, ni no sɛɛ lɛ ekɛɛ akɛ; 'Tsɔɔmɔ shaft lɛ'. Beni enaaa asafo lɛ dɔŋŋ lɛ, ŋmeii yɛ ŋmeii lɛ ateŋ lɛ, ‘Umar tee hiɛ ni ekɛ takbir wie. Etamɔ nɔ ni ekane Surah Yusuf loo an-Nahl loo nɔ ko ni tamɔ nakai yɛ klɛŋklɛŋ rak’ah lɛ mli koni eha mɔ fɛɛ mɔ kɛ ehe awo sɔlemɔ lɛ mli. Beni minuuu nɔ ko nɔ ko kɛjɛɛɛ edɛŋ ja takbir lɛ, trukaa lɛ minu ni ebolɔ; ‘Moko gbe mi, loo nakai ekɛɛ; ‘tsɛ ko etswa mi’, etamɔ nɔ ni mɔ ko kɛ tsɔne ni hiɛ ŋwɛi enyɔ tswa lɛ. Mɔ ni tswa lɛ lɛ tsɔko gbɔmɛi ni yɔɔ eninejurɔ loo ebɛku lɛ ateŋ, shi moŋ etswa amɛ hu aahu kɛyashi etswa mɛi nyɔŋma kɛ etɛ, ni no ha amɛteŋ mɛi kpawo gboi. Beni mɔ ko ni jɛ Muslimbii lɛ ateŋ lɛ na nɔ ni ba nɛɛ, ekɛ ekotoku lɛ shwie shi ni etswa gbɔmɔgbelɔ lɛ. Ni beni eyɔse akɛ esa akɛ amɔ lɛ -enyɛŋ ejo foi dɔŋŋ- lɛ, egbe ehe. Umar mɔ Abdur Rahman bin Auf nine ni egbala lɛ kɛtee hiɛ. Mɔ fɛɛ mɔ ni bɛŋkɛ ‘Umar lɛ baanyɛ ana nɔ ni mina lɛ diɛŋtsɛ. Shi gbɔmɛi ni yɔɔ sɔlemɔtsu lɛ koŋ lɛ, amɛleee nɔ ni ba, ja amɛnuuu ‘Umar gbee. Amɛkɛɛ akɛ; 'Subhaanalah, Subhaanalah -anunyam aha Allah-'. No hewɔ lɛ, ‘Abdur Rahman tsa asafo lɛ sɔlemɔ lɛ nɔ mlɛo. Beni agbe sɔlemɔ lɛ naa lɛ, ‘Umar bi akɛ; 'O Ibn 'Abbas, kwɛmɔ mɔ ni gbe mi'. Ibn ‘Abbas nyiɛ kɛkpe be fioo ni eku esɛɛ eba ni ekɛɛ; 'Al Mughirah nyɔŋ'. ‘Umar bi akɛ; ‘Oo, nakai nyɔŋ ni he esa yɛ ŋmeii afeemɔ mli lɛ? Ibn Abbas ha hetoo akɛ; 'Hɛɛ, ja'. ‘Umar kɛɛ; ‘Allah agbe lɛ, lɛɛlɛŋ mifã lɛ akɛ efee nibii kpakpai. Yijiemɔ aha Allah ni kɛ mi gbele baaa mɛi ni kɛɔ akɛ amɛji Muslimbii lɛ adɛŋ lɛ. Yɛ anɔkwale mli lɛ, bo kɛ otsɛ sumɔɔ waa kɛ́ mɛi ni jeee Arabbii ni heee yeee lɛ nyiɛ Medina he fɛɛ he. ‘Abbas ji mɔ ni yɔɔ nyɔji babaoo fe fɛɛ. Ibn Abbas kɛɛ akɛ; ‘Kɛ́ oosumɔ lɛ, mafee nɔ fɛɛ nɔ. Mitsɔɔ akɛ, kɛji oosumɔ lɛ wɔbaagbe lɛ’. ‘Umar kɛɛ; 'Omale, - te ooofee tɛŋŋ ogbe amɛ - eyɛ mli akɛ amɛwieɔ owiemɔ momo, amɛsɔleɔ ni amɛkwɛɔ oqiblah lɛ hiɛ ni amɛyaa gbɛfaa lɛ nɔ tamɔ ogbɛfaa lɛ'. Kɛkɛ ni akɛ ‘Umar tee eshia ni wɔkɛ lɛ tee. Nakai beaŋ lɛ, etamɔ nɔ ni oshara ko tamɔ nakai gbi lɛ eshɛko mɛi ahe dã. Mɛi komɛi yɛ amɛteŋ ni kɛɔ akɛ; 'Eyɛ jogbaŋŋ'. Ni mɛi komɛi hu yɛ ni kɛɔ akɛ; 'Mihaoɔ waa yɛ esɛɛgbɛ he'. Kɛkɛ ni akɛ wain ha Umar ni eye shi niyenii lɛ je kpo kɛtsɔ emusuŋ. Kɛkɛ ni aha lɛ mliki ni no sɛɛ lɛ enu ekoŋŋ shi mliki lɛ je kpo kɛtsɔ pilamɔ lɛ nɔ. Naagbee lɛ, gbɔmɛi yɔse akɛ etsɛŋ ni ‘Umar baagbo. Enɛ ɔ he ɔ, wa sɛ mi nɛ wa ya slaa lɛ, nɛ nihi ba nyɛɛ wa se nɛ a ba je e yi. Trukaa lɛ, oblanyo ko ba ni ekɛɛ akɛ; 'Ajɔɔ bo, O Amirul Mu'minin kɛ sanekpakpa ni jɛ Allah ŋɔɔ kɛha bo ejaakɛ ohi shi kɛtsɔ - naanyo ni oji - Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam kɛ tsutsu Islam ni ekpɛlɛ nɔ yɛ nilee ni ole lɛ gbɛ nɔ lɛ nɔ. No sɛɛ lɛ, akɛ hiɛnyiɛlɔ ni otsu he nii lɛ ewo odɛŋ ni otsu he nii yɛ jalɛ gbɛ nɔ ni no sɛɛ lɛ ogbo akɛ martyr’. ‘Umar kɛɛ; 'Kulɛ minuɔ miishɛɛ he kɛji mi-kalifa lɛ ba naagbee yɛ gbɛ ni ejaaa nɔ lɛ, mikɛ mihe wooo esha shishi ni minine shɛɛɛ nyɔmɔwoo ko nɔ'. Beni oblanyo lɛ ho lɛ, etamɔ nɔ ni etadei lɛ ta shikpɔŋ, kɛkɛ ni Umar kɛɛ; ‘Okɛ oblanyo lɛ aku sɛɛ aba miŋɔɔ’. ‘Umar kɛɛ lɛ akɛ; ‘O minyɛmi nuu bi, jiemɔ otadei lɛ ejaakɛ enɛ baaha otadei lɛ ahi shi jogbaŋŋ ni ebaaha okɛ ohe awo o-Rabb lɛ mli babaoo. O Abdullah bin Umar, kwɛmɔ bɔ ni nyɔmɔ ni mihiɛ lɛ fa ha. No hewɔ lɛ amɛbu he akɔntaa ni amɛna akɛ nyɔmɔwoo lɛ ji akpei nyɔŋmai kpaanyɔ kɛ enumɔ loo nɔ ko ni tamɔ nakai. ‘Umar kɛɛ; ‘Kɛ́ ‘Umar weku lɛ nibii lɛ fa lɛ, amɛkɛ amɛnibii lɛ baawo nyɔmɔ lɛ. Shi, kɛji akɛ eshɛɛɛ he lɛ, no lɛ bi Bani ‘Adiy bin Ka’ab. Ni kɛji amɛ nii lɛ faaa lolo lɛ, no lɛ bi Quraishbii lɛ ni okajie amɛ kɛjɛ mli kɛtsɔ bimɔ ni jeee amɛ nɔ, no lɛ okɛ nibii nɛɛ awo mi nyɔmɔ lɛ. Kpeemɔ ‘Aisyah, Ummul Mu’minin radiallahu ‘anha, ni okɛ ŋamɔi ni jɛ ‘Umar ŋɔɔ lɛ aha ni okɛɛ akɛ Amirul Muminin ŋɔɔ ejaakɛ ŋmɛnɛ kɛha Mu’minin lɛ, mijeee hiɛnyiɛlɔ dɔŋŋ ni okɛɛ akɛ ‘Umar bin Al Khaththab bi gbɛ koni afu lɛ yɛ enanemɛi enyɔ lɛ ahe’. No hewɔ lɛ, Abdullah bin Umar ŋa lɛ, ebi gbɛ ni no sɛɛ lɛ ebote mli ni ekɛ Aisyah, ni Allah aná ehe miishɛɛ lɛ kpe. E ba pee kaa Abdullah bin Umar na Aisyah radiallahu anha nɛ e ngɛ ya foe. Kɛkɛ ni ekɛɛ; ''Umar bin Al Khathtab kɛ ŋamɔi haa bo ni ebiɔ gbɛ koni afu lɛ yɛ enanemɛi enyɔ lɛ amasɛi - Rasulullah slallaahu 'alaihi wasallam kɛ Abu Bakr radiallahu 'anhu-'. 'Aisyah radiallah 'anha kɛɛ akɛ; 'Anɔkwale mli lɛ, mi hu misumɔɔ nakai kɛha mi diɛŋtsɛ mihe shi ŋmɛnɛ lɛ mikɛ mi diɛŋtsɛ mihe wooo hiɛ'. Beni Abdullah bin Umar ku esɛɛ eba lɛ, akɛɛ Umar akɛ; 'Naa lɛ, 'Abdullah bin 'Umar eba'. No hewɔ lɛ, Umar kɛɛ; 'Wó mi ​​nɔ'. No hewɔ lɛ, nuu ko ba koni ebafi esɛɛ. 'Umar bi akɛ: 'Mɛni adafitswaa okɛbaa?'. Ibn Umar ha hetoo akɛ; ‘Saji ni osumɔɔ, O Amirul Mu’minin. 'Ayesha eŋmɛ bo gbɛ'. ‘Umar kɛɛ; ‘Shidaa aha Nyɔŋmɔ. Nɔ ko bɛ ni he hiaa mi fe nakai. Kɛji migbo lɛ, okɛ migbɔmɔtso lɛ aya eŋɔɔ ni okɛ miŋamɔi lɛ aha lɛ ni no sɛɛ lɛ okɛɛ akɛ ‘Umar bin Al Khaththab bi gbɛ. Kɛji eŋmɛ gbɛ lɛ, no lɛ okɛ mi awo mli - fu - shi kɛji ekpoo lɛ, no lɛ okɛ migbonyo lɛ aku sɛɛ kɛya Muslimbii agbonyobu lɛ mli. Kɛkɛ ni Hafshah, Ummul Mu’minin ba ni yei babaoo kɛ lɛ ba. Be ni wɔna lɛ, wɔte shi amrɔ nɔŋŋ. Kɛkɛ ni Hafshah tsi ebɛŋkɛ ‘Umar ni efo fioo. Kɛkɛ ni hii babaoo bi gbɛ koni amɛbote mli, no hewɔ lɛ Hafshah bote tsu lɛ mli ejaakɛ mɔ ko miisumɔ ni ebote mli. No hewɔ lɛ, wɔnuɔ Hafshah yaafo kɛjɛɔ tsu lɛ sɛɛ. Gbɔmɛi lɛ kɛɛ; ‘Ha gboshinii, O Amirul Mu’minin. Tsɔɔmɔ mɔ ni baaye onajiaŋ'. ‘Umar kɛɛ; 'Minako mɔ ko ni sa yɛ sane nɛɛ he fe mɛi loo amɛteŋ kuu ko ni, beni Allah bɔfo sallallaahu 'alaihi wasallam gbo lɛ, amɛmii shɛ amɛhe lɛ. No hewɔ lɛ, etsĩ gbɛi ni ji Ali, Uthman, Az Zubair, Talha, Saad kɛ Abdur Rahman tã. Nɔ ni nyiɛ sɛɛ lɛ ekɛɛ; ''Abdullah bin Umar baafee odasefonyo ni teɔ shi woɔ bo. Shi kɛlɛ, ebɛ gbɛfaŋnɔ ko yɛ sane nɛɛ mli, ni nitsumɔ lɛ ji hiɛtserɛjiemɔ gbɛ ko kɛkɛ ba . e gi. Kɛji hiɛnyiɛmɔ gbee Sa’ad nɔ lɛ, no lɛ lɛ ebaafee sane nɛɛ hiɛnyiɛlɔ. Shi kɛ jeee lɛ lɛ, no lɛ bi lɛ yelikɛbuamɔ. Ni mɔ fɛɛ mɔ ni akɛ sane nɛɛ ewo edɛŋ akɛ hiɛnyiɛlɔ yɛ nyɛteŋ lɛ, mishwieŋ lɛ yɛ bɔjɔmɔ loo sɛɛgbɛtsɔɔmɔ hewɔ’. Nɔ ni nyiɛ sɛɛ ji ‘Umar kɛɛ; ‘Mikɛ gboshinii ha kalifai ni nyiɛ misɛɛ lɛ koni amɛnu Muhajirinbii lɛ ahegbɛi lɛ ashishi ni amɛbu amɛhiɛ nyam he. Miwo lɛ shi hu akɛ ebaafee Ansarbii ni hi maŋ nɛɛ mli lɛ ekpakpa be fɛɛ be - Medina - ni amɛhe amɛye dani amɛba - Muhajirinbii lɛ - akɛ amɛbaakpɛlɛ gbɔmɛi kpakpai anɔ, ni amɛkɛ mɛi ni tɔ̃ kɛjɛ amɛteŋ lɛ ake amɛ. Ni miwo lɛ shi hu akɛ mafee maŋ nɛɛ mli bii fɛɛ ekpakpa ejaakɛ amɛji Islam he fãlɔi ni amɛkɛ ninamɔi eha - kɛha Islam - ni amɛfee henyɛlɔi lɛ ahe wa. Ni nyɛkaheɔ yɛ amɛdɛŋ akɛ ja nɔ ni fa fe nɔ ni amɛsumɔɔ ni amɛfee lɛ pɛ. Miwo shi hu akɛ mafee Bedouin Arabbii lɛ ekpakpa ejaakɛ amɛji Arabbii lɛ ablematsɛmɛi kɛ Islam gbɛgbalɔi, ni maŋɔ ni jeee amɛ ninamɔ titri ni amɛhalaa akɛ zakat lɛ kɛjɛ amɛdɛŋ ni no sɛɛ lɛ mikɛbaaku sɛɛ kɛba ni mikɛbaajara ohiafoi ni yɔɔ amɛteŋ lɛ. Ni mi hu mifee lɛ kpaŋmɔ koni ekɛ ahlu Dzimmah lɛ atsu kpaŋmɔ lɛ he nii - maŋbii ni jeee Muslimbii ni esa akɛ awo amɛ too lɛ -, ni ji gbɔmɛi ni yɔɔ Allah kɛ E-bɔfo lɛ hebuu shishi sallallaahu 'alaihi wasallam - be fɛɛ be ni amɛwoɔ too lɛ - kɛ mɛi ni - ahl dzimmah - esa akɛ amɛ hu amɛsusu akɛ amɛkawo too lɛ fe f fight, bɔ ni amɛnyɛmɔ lɛ yaa hiɛ ehaa’. Beni Umar jie emumɔ lɛ, wɔjie lɛ ni no sɛɛ lɛ wɔje gbɛ wɔnyiɛ. Abdullah bin Umar kɛɛ hɛlo -kɛha Aisyah radiallahu anha- kɛkɛ ni ekɛɛ akɛ; "Umar bin Al Khaththab bi gbɛ." 'Aisyah radiallah 'anha kɛɛ akɛ; 'Kɛwo mli'. No hewɔ lɛ, akɛ Umar gbonyo lɛ wo gbonyobu lɛ mli ni akɛ enanemɛi enyɔ lɛ to amɛhe. Beni amɛfu Umar gbonyo lɛ amɛgbe naa lɛ, gbɔmɛi lɛ - ni ahala amɛ koni amɛtao mɔ ni baaye kalifa lɛ najiaŋ lɛ - bua amɛhe naa. Abdur Rahman bin Auf kɛɛ akɛ; ‘Nyɛfea enɛ sane nyɛteŋ mɛi etɛ. No hewɔ lɛ, Az Zubair kɛɛ; ‘Mishiɔ mi saji lɛ mihaa ‘Ali. Be mli ni Talha kɛɛ; ‘Mikɛ minibii lɛ wo ‘Uthman dɛŋ. Yɛ nakai beaŋ lɛ Sa’ad kɛɛ; ‘Mikɛ minibii lɛ wo ‘Abdur Rahman bin ‘Auf dɛŋ. Kɛkɛ ni Abdur Rahman bin Auf kɛɛ; ‘Nyɛteŋ mɔ ni sumɔɔ ni eŋmɛɛ sane nɛɛ he lɛ, wɔkɛbaahã mɔ kroko lɛ, Allah kɛ Islam baakwɛ nɔ. Lɛɛlɛŋ, mɔ ko baanyɛ ana mɔ ni hi fe fɛɛ yɛ amɛteŋ yɛ lɛ diɛŋtsɛ ehiɛ. Mɛi enyɔ ni he gbɛi lɛ -'Uthman kɛ 'Ali- fee dioo. Kɛkɛ ni Abdur Rahman kɛɛ akɛ; ‘Ani nyɛshiɔ sane nɛɛ nyɛhaa mi. Allah miikwɛ minɔ diɛŋtsɛ ni mikɛ mihe wooo mli yɛ mɔ ni hi fe fɛɛ yɛ nyɛteŋ lɛ halamɔ mli’. Mɛi enyɔ lɛ fɛɛ kɛɛ; 'Yóo'. No hewɔ lɛ, ‘Abdur Rahman mɔ mɛi enyɔ lɛ ateŋ mɔ kome nine ni ekɛɛ; 'Oji Allah bɔfo lɛ wekunyo sallallaahu 'alaihi wasallam ni ojɛ mɛi ni tsɔ hiɛ yɛ Islam mli lɛ ateŋ - onukpa - taakɛ ole lɛ ni Allah baakwɛ onɔ. Kɛ mikɛ sane nɛɛ wo odɛŋ lɛ, lɛɛlɛŋ obaaye jalɛ sane ni kɛji mikɛ sane nɛɛ wo ‘Uthman dɛŋ lɛ, lɛɛlɛŋ obaabo toi ni obo toi’. Kɛkɛ ni ekɛ Uthman pɛ wie ni ekɛɛ tamɔ bɔ ni ekɛɛ Ali lɛ. Beni ekã anɔkwayeli kitã lɛ, ‘Abdur Rahman kɛɛ; ‘Wó onine nɔ, O ‘Uthman’. No hewɔ lɛ, Abdur Rahman ka anɔkwayeli eha 'Uthman' kɛkɛ ni 'Ali kɛ ehe bafata ehe kɛkɛ ni maŋbii lɛ ba koni amɛbawo 'Uthman' anɔkwayeli shi.