Al Waliyy

Imam Bukhari : 3137

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَأَرَأَيْتِ قَوْلَهُ{ حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِّبُوا }أَوْ{ كُذِبُوا }قَالَتْ بَلْ كَذَّبَهُمْ قَوْمُهُمْ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لَقَدْ اسْتَيْقَنُوا أَنَّ قَوْمَهُمْ كَذَّبُوهُمْ وَمَا هُوَ بِالظَّنِّ فَقَالَتْ يَا عُرَيَّةُ لَقَدْ اسْتَيْقَنُوا بِذَلِكَ قُلْتُ فَلَعَلَّهَا أَوْ{ كُذِبُوا }قَالَتْ مَعَاذَ اللَّهِ لَمْ تَكُنِ الرُّسُلُ تَظُنُّ ذَلِكَ بِرَبِّهَا وَأَمَّا هَذِهِ الْآيَةُ قَالَتْ هُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ الَّذِينَ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَصَدَّقُوهُمْ وَطَالَ عَلَيْهِمْ الْبَلَاءُ وَاسْتَأْخَرَ عَنْهُمْ النَّصْرُ حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَتْ مِمَّنْ كَذَّبَهُمْ مِنْ قَوْمِهِمْ وَظَنُّوا أَنَّ أَتْبَاعَهُمْ كَذَّبُوهُمْ جَاءَهُمْ نَصْرُ اللَّهِقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ{ اسْتَيْأَسُوا }اسْتَفْعَلُوا مِنْ يَئِسْتُ{ مِنْهُ }مِنْ يُوسُفَ{ لَا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ }مَعْنَاهُ الرَّجَاءُ

اسان کي ٻڌايو آهي [يحيى بن بُڪِير] اسان کي ٻڌايو آهي [الليث] ['عقيل'] کان [ابن شهاب] چيو آهي ته هن مون کي [عروه] ٻڌايو آهي ته هن هڪ ڀيرو [عيسيه رضي الله عنها]، رسول الله صلي الله عليه وسلم جي زال کان پڇيو؛ 'توهان جو ڇا خيال آهي الله جي ڪلام بابت جيڪو سوره يوسف جي آيت 110 ۾ آهي جنهن جو مطلب آهي - 'ته جيئن جيڪڏهن رسولن کي هاڻي ڪا اميد نه رهي - پنهنجي قوم جي ايمان بابت - ۽ اهي شڪ ڪن ته انهن تي ڪوڙ ڳالهائڻ جو الزام لڳايو ويو آهي - ڪدززبُو، حرف دزال برتسيد- يا -دليد، کدزبُو، دزال نه برتسيد-. عيسيه رضي الله عنها چيو؛ 'حقيقت ۾، سچ اهو آهي ته رسولن کي واقعي انهن جي قوم طرفان ڪوڙو چيو ويو هو'. مان چوان ٿو؛ 'الله جو قسم، اهي واقعي يقين رکن ٿا ته انهن جا ماڻهو انهن تي ڪوڙ جو الزام لڳائي رهيا آهن، تنهنڪري ان آيت ۾ تعصب جو ڇا مطلب آهي؟'. عائشه رضي الله عنها چيو؛ 'اي عروه، بيشڪ رسولن کي پڪ هئي ته انهن سان ڪوڙ ڳالهايو ويندو'. مان چوان ٿو؛ 'اچو ته اميد ڪريون. يا ڇا اهي صرف اهو شڪ ڪن ٿا ته انهن سان ڪوڙ ڳالهايو ويو آهي؟'. عائشه رضي الله عنها چيو؛ 'الله سڀ کان وڌيڪ حفاظت ڪندڙ آهي. بيشڪ، رسولن کي پنهنجي رب جي خلاف ڪو به تعصب نه هو. هن آيت ۾، هن چيو؛ 'هي انهن جي پيروڪارن سان لاڳاپيل آهي جيڪي ڪافي عرصي کان آزمائشن ۾ مبتلا هئا، ۽ اڃا تائين مدد نه آئي هئي، تنهن ڪري جڏهن انهن مان ڪجهه ان شخص کان نااميد ٿيا جنهن انهن سان ڪوڙ ڳالهايو ۽ اهو نه ٿيو ته سندس پيروڪارن سندس نبوت جو به انڪار ڪيو، تڏهن خدا جي مدد آئي.' ابو عبدالله البخاري چيو؛ 'لفظ اسطععو جملي جي نموني اسطععلو جي پيروي ڪري ٿو جيڪو لفظ ياست مان آيو آهي. سوره يوسف ۾ لا طاععو مير روهلله - الله جي رحمت کان نااميد نه ٿيو - مطلب ته هميشه بادشاهه کي 'اميد' کي اوليت ڏيو.'