Nabi Idris berada di langit ke empat saat Mi’raj

Imam Bukhari : 2968

حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ قَتَادَةَ ح و قَالَ لِي خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ وَهِشَامٌ قَالَا حَدَّثَنَا قَتَادَةُ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَا أَنَا عِنْدَ الْبَيْتِ بَيْنَ النَّائِمِ وَالْيَقْظَانِ وَذَكَرَ يَعْنِي رَجُلًا بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ فَأُتِيتُ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُلِئَ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَشُقَّ مِنْ النَّحْرِ إِلَى مَرَاقِّ الْبَطْنِ ثُمَّ غُسِلَ الْبَطْنُ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ مُلِئَ حِكْمَةً وَإِيمَانًا وَأُتِيتُ بِدَابَّةٍ أَبْيَضَ دُونَ الْبَغْلِ وَفَوْقَ الْحِمَارِ الْبُرَاقُ فَانْطَلَقْتُ مَعَ جِبْرِيلَ حَتَّى أَتَيْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ مَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ أُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ قِيلَ مَرْحَبًا بِهِ وَلَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ فَأَتَيْتُ عَلَى آدَمَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ مِنْ ابْنٍ وَنَبِيٍّ فَأَتَيْنَا السَّمَاءَ الثَّانِيَةَ قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ مَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قِيلَ أُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ قِيلَ مَرْحَبًا بِهِ وَلَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ فَأَتَيْتُ عَلَى عِيسَى وَيَحْيَى فَقَالَا مَرْحَبًا بِكَ مِنْ أَخٍ وَنَبِيٍّ فَأَتَيْنَا السَّمَاءَ الثَّالِثَةَ قِيلَ مَنْ هَذَا قِيلَ جِبْرِيلُ قِيلَ مَنْ مَعَكَ قِيلَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ أُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ قِيلَ مَرْحَبًا بِهِ وَلَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ فَأَتَيْتُ عَلَى يُوسُفَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ قَالَ مَرْحَبًا بِكَ مِنْ أَخٍ وَنَبِيٍّ فَأَتَيْنَا السَّمَاءَ الرَّابِعَةَ قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ مَنْ مَعَكَ قِيلَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ أُرْسِلَ إِلَيْهِ قِيلَ نَعَمْ قِيلَ مَرْحَبًا بِهِ وَلَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ فَأَتَيْتُ عَلَى إِدْرِيسَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ مِنْ أَخٍ وَنَبِيٍّ فَأَتَيْنَا السَّمَاءَ الْخَامِسَةَ قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قِيلَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ أُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ قِيلَ مَرْحَبًا بِهِ وَلَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ فَأَتَيْنَا عَلَى هَارُونَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ مِنْ أَخٍ وَنَبِيٍّ فَأَتَيْنَا عَلَى السَّمَاءِ السَّادِسَةِ قِيلَ مَنْ هَذَا قِيلَ جِبْرِيلُ قِيلَ مَنْ مَعَكَ قِيلَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ أُرْسِلَ إِلَيْهِ مَرْحَبًا بِهِ وَلَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ فَأَتَيْتُ عَلَى مُوسَى فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ مِنْ أَخٍ وَنَبِيٍّ فَلَمَّا جَاوَزْتُ بَكَى فَقِيلَ مَا أَبْكَاكَ قَالَ يَا رَبِّ هَذَا الْغُلَامُ الَّذِي بُعِثَ بَعْدِي يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِهِ أَفْضَلُ مِمَّا يَدْخُلُ مِنْ أُمَّتِي فَأَتَيْنَا السَّمَاءَ السَّابِعَةَ قِيلَ مَنْ هَذَا قِيلَ جِبْرِيلُ قِيلَ مَنْ مَعَكَ قِيلَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ أُرْسِلَ إِلَيْهِ مَرْحَبًا بِهِ وَلَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ فَأَتَيْتُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ مِنْ ابْنٍ وَنَبِيٍّ فَرُفِعَ لِي الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ فَسَأَلْتُ جِبْرِيلَ فَقَالَ هَذَا الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ يُصَلِّي فِيهِ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ إِذَا خَرَجُوا لَمْ يَعُودُوا إِلَيْهِ آخِرَ مَا عَلَيْهِمْ وَرُفِعَتْ لِي سِدْرَةُ الْمُنْتَهَى فَإِذَا نَبِقُهَا كَأَنَّهُ قِلَالُ هَجَرَ وَوَرَقُهَا كَأَنَّهُ آذَانُ الْفُيُولِ فِي أَصْلِهَا أَرْبَعَةُ أَنْهَارٍ نَهْرَانِ بَاطِنَانِ وَنَهْرَانِ ظَاهِرَانِ فَسَأَلْتُ جِبْرِيلَ فَقَالَ أَمَّا الْبَاطِنَانِ فَفِي الْجَنَّةِ وَأَمَّا الظَّاهِرَانِ النِّيلُ وَالْفُرَاتُ ثُمَّ فُرِضَتْ عَلَيَّ خَمْسُونَ صَلَاةً فَأَقْبَلْتُ حَتَّى جِئْتُ مُوسَى فَقَالَ مَا صَنَعْتَ قُلْتُ فُرِضَتْ عَلَيَّ خَمْسُونَ صَلَاةً قَالَ أَنَا أَعْلَمُ بِالنَّاسِ مِنْكَ عَالَجْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَشَدَّ الْمُعَالَجَةِ وَإِنَّ أُمَّتَكَ لَا تُطِيقُ فَارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَسَلْهُ فَرَجَعْتُ فَسَأَلْتُهُ فَجَعَلَهَا أَرْبَعِينَ ثُمَّ مِثْلَهُ ثُمَّ ثَلَاثِينَ ثُمَّ مِثْلَهُ فَجَعَلَ عِشْرِينَ ثُمَّ مِثْلَهُ فَجَعَلَ عَشْرًا فَأَتَيْتُ مُوسَى فَقَالَ مِثْلَهُ فَجَعَلَهَا خَمْسًا فَأَتَيْتُ مُوسَى فَقَالَ مَا صَنَعْتَ قُلْتُ جَعَلَهَا خَمْسًا فَقَالَ مِثْلَهُ قُلْتُ سَلَّمْتُ بِخَيْرٍ فَنُودِيَ إِنِّي قَدْ أَمْضَيْتُ فَرِيضَتِي وَخَفَّفْتُ عَنْ عِبَادِي وَأَجْزِي الْحَسَنَةَ عَشْرًاوَقَالَ هَمَّامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْبَيْتِ الْمَعْمُورِ

اسان کي [حُدبه بن خالد] ٻڌايو آهي، اسان کي [حمّام] [قتاده] کان ٻڌايو آهي. ۽ اهو پڻ روايت ڪيو ويو آهي، [خليفي] مون کي چيو آهي، اسان کي [يزيد بن زريع] اسان کي [سعيد] ۽ [هشام] ٻنهي چيو ته انهن اسان کي [قتاده] اسان کي [انس بن مالڪ] [مالڪ بن شعشاء رضي الله عنهما] کان ٻڌايو آهي ته: رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'جڏهن مان ننڊ ۽ هوش جي وچ ۾ بيت الله جي پاسي ۾ هوس'. پوءِ پاڻ فرمايائون، يعني: 'ٻن ماڻهن مان هڪ ماڻهو هو جيڪو سون جو ٺهيل ٿانو کڻي آيو جيڪو حڪمت ۽ ايمان سان ڀريل هو، پوءِ هن منهنجي جسم کي سيني جي مٿان کان پيٽ جي هيٺان تائين کوليو، پوءِ هن منهنجي پيٽ کي زمزم جي پاڻي سان ڌوئي ڇڏيو ۽ پوءِ ان کي حڪمت ۽ ايمان سان ڀريو. پوءِ مون کي هڪ اڇو سواري ڏني وئي جيڪا بغل کان ننڍو هئي پر البرق نالي گڏهه کان وڏو هئي.' پوءِ مان جبرائيل عليه السلام سان گڏ هليو ويس، جيستائين مان دنيا جي آسمان تي پهچي ويس. پوءِ پڇيو؛ 'هي ڪير آهي'. جبرائيل عليه السلام جواب ڏنو؛ 'جبرائيل'. وري پڇيو؛ 'توهان سان گڏ ماڻهو ڪير آهي؟'. جبرائيل عليه السلام جواب ڏنو؛ 'محمد'. وري پڇيو؛ 'ڇا هو موڪليو ويو آهي؟'. جبرائيل عليه السلام جواب ڏنو؛ 'ها'. پوءِ چيو ويندو آهي؛ 'خوش آمديد، ايندڙن مان بهترين ماڻهو پهچي ويا آهن'. پوءِ مان آدم عليه السلام سان مليس ۽ کيس سلام ڪيو ۽ هن چيو؛ '-سلام- اولاد ۽ نبين مان توهان کي ڀليڪار'. پوءِ اسان ٻئي آسمان تي چڙهياسين ۽ پڇيو ويو؛ 'هي ڪير آهي'. جبرائيل عليه السلام جواب ڏنو؛ 'جبرائيل عليه السلام'. وري پڇيو؛ 'توهان سان گڏ ماڻهو ڪير آهي؟'. جبرائيل عليه السلام جواب ڏنو؛ 'محمد'. وري پڇيو؛ 'ڇا هو موڪليو ويو آهي؟'. جبرائيل عليه السلام جواب ڏنو؛ 'ها'. پوءِ چيو ويندو آهي؛ 'هن کي ڀليڪار ۽ اهو ڪنهن به ايندڙ وانگر سٺو آهي'. پوءِ مان عيسيٰ ۽ يحييٰ عليه السلام سان مليس ۽ انهن ٻنهي چيو ته: 'ڀائرن ۽ نبي جي طرفان توهان کي ڀليڪار'. پوءِ اسان ٽئين آسمان تي ويا ۽ پڇيو ويو ته: 'هي ڪير آهي'. جبرائيل جواب ڏنو؛ 'جبرائيل'. ٻيهر پڇيو ويو؛ 'توهان سان گڏ ماڻهو ڪير آهي؟'. جبرائيل جواب ڏنو؛ 'محمد'. ٻيهر پڇيو ويو؛ 'ڇا هو موڪليو ويو آهي؟'. جبرائيل جواب ڏنو؛ 'ها'. پوءِ چيو ويو آهي؛ 'هن کي ڀليڪار ۽ هي ڪنهن به ايندڙ وانگر سٺو آهي'. پوءِ مان يوسف عليه السلام سان مليس ۽ کيس سلام ڪيو ۽ هن چيو: 'ڀائرن ۽ نبي جي طرفان توهان کي ڀليڪار'. پوءِ اسان چوٿين آسمان تي ويا ۽ پڇيو ويو ته: 'هي ڪير آهي'. جبرائيل جواب ڏنو؛ 'جبرائيل'. ٻيهر پڇيو ويو ته: 'توهان سان گڏ ماڻهو ڪير آهي؟'. جبرائيل جواب ڏنو؛ 'محمد'. ٻيهر پڇيو ويو ته: 'ڇا هو موڪليو ويو آهي؟'. جبرائيل جواب ڏنو؛ 'ها'. پوءِ چيو ويو آهي؛ 'هن کي ڀليڪار ۽ هي اهڙو سٺو آهي جيئن ڪو به اچي رهيو آهي'. 'هن کي ڀليڪار ۽ هي ايترو سٺو آهي جيترو ڪو به اچي سگهي ٿو'. پوءِ مان ادريس عليه السلام سان مليس ۽ کيس سلام ڪيو ۽ هن چيو: 'ڀائرن ۽ نبي جي طرفان توهان کي ڀليڪار'. پوءِ اسان پنجين آسمان تي چڙهياسين ۽ پڇيو ويو: 'هي ڪير آهي'. جبرائيل جواب ڏنو؛ 'جبرائيل'. ٻيهر پڇيو ويو؛ 'توهان سان گڏ ماڻهو ڪير آهي؟'. جبرائيل جواب ڏنو؛ 'محمد'. ٻيهر پڇيو ويو؛ 'ڇا هو موڪليو ويو آهي؟'. جبرائيل جواب ڏنو؛ 'ها'. پوءِ چيو ويو آهي؛ 'هن کي ڀليڪار ۽ هي اهڙو سٺو آهي جيترو ڪو به اچي رهيو آهي'. پوءِ مان هارون عليه السلام سان مليس ۽ کيس سلام ڪيو ۽ هن چيو: 'ڀائرن ۽ نبي جي طرفان توهان کي ڀليڪار'. پوءِ اسان ڇهين آسمان تي چڙهياسين ۽ پڇيو ويو: 'هي ڪير آهي'. جبرائيل جواب ڏنو؛ 'جبرييل'. ٻيهر پڇيو ويو؛ 'توهان سان گڏ ماڻهو ڪير آهي؟'. جبرائيل جواب ڏنو؛ 'محمد'. ٻيهر پڇيو ويو؛ 'ڇا هو موڪليو ويو آهي؟'. جبرائيل جواب ڏنو؛ 'ها'. تنهن ڪري چيو ويندو آهي؛ 'هن کي ڀليڪار ۽ هي ڪنهن به ايندڙ وانگر سٺو آهي'. پوءِ مان موسيٰ عليه السلام سان مليس ۽ کيس سلام ڪيو ۽ هن چيو: 'ڀائرن ۽ نبي جي طرفان توهان کي ڀليڪار'. جڏهن مان فارغ ٿيس، ته اوچتو روئي پيو. پوءِ پڇيو: 'تون ڇو روئي رهيو آهين؟'. موسيٰ عليه السلام جواب ڏنو؛ 'اي رب، هي ٻار جيڪو منهنجي پٺيان موڪليو ويو آهي، ان جي قوم منهنجي قوم مان ڪنهن به جنت ۾ داخل ٿيڻ واري کان وڌيڪ اهم حيثيت سان جنت ۾ داخل ٿيندي'. پوءِ اسان ستين آسمان تي چڙهياسين ۽ پڇيو ويو؛ 'هي ڪير آهي'. جبرائيل جواب ڏنو؛ 'جبرائيل'. ٻيهر پڇيو ويو؛ 'توهان سان گڏ ماڻهو ڪير آهي؟'. جبرائيل جواب ڏنو؛ 'محمد'. ٻيهر پڇيو ويو؛ 'ڇا هن کي موڪليو ويو آهي؟'. جبرائيل جواب ڏنو؛ 'ها'. پوءِ چيو ويندو آهي؛ 'هن کي ڀليڪار ۽ اهو ڪنهن به ايندڙ وانگر سٺو آهي'. پوءِ مان ابراهيم عليه السلام سان مليس ۽ کيس سلام ڪيو ۽ هن چيو: 'ڀائرن ۽ نبي جي طرفان توهان کي ڀليڪار'. پوءِ مون کي بيت المعمور ڏيکاريو ويو. مون جبرائيل کان پڇيو، ته هن جواب ڏنو؛ 'هي بيت المعمور آهي، هر روز ستر هزار ملائڪ اتي نماز پڙهندا آهن. جيڪڏهن اهي ٻاهر وڃن ٿا - نماز لاءِ وڃن ٿا - ته انهن مان ڪو به واپس نه ايندو'. پوءِ مون کي سدرة المنتهيٰ ڏيکاري وئي جيڪا گنبد جي شڪل ۾ نڪتي جنهن جا بند هاٿي جي ڪنن وانگر آهن. ان جي بنياد تي چار درياءَ آهن جيڪي اندر آهن - بطينان - ۽ ٻاهر - ظاهران -. مون جبرائيل کان پڇيو، ته هن جواب ڏنو؛ 'بطينان جي حوالي سان، اهو جنت ۾ آهي، جڏهن ته ظاهران نيل ۽ الفرات آهي - درگا ۾ دريائن جا ٻه نالا -. '. پوءِ مون کي پنجاهه ڀيرا دعا گهرڻ جو پابند ڪيو ويو. مون ان کي قبول ڪيو جيستائين موسيٰ عليه السلام مون وٽ آيو ۽ پڇيو؛ 'توهان ڇا ڪيو آهي؟'. مون جواب ڏنو؛ 'مون تي پنجاهه ڀيرا دعا گهرڻ جو پابند آهي'. موسيٰ عليه السلام چيو؛ 'مان اهو آهيان جيڪو توهان کان وڌيڪ انسانن بابت ڄاڻان ٿو. مون بني اسرائيل سان سنجيدگي سان معاملو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. ۽ توهان جي امت نماز جي فرض کي ادا نه ڪري سگهندي. تنهنڪري پنهنجي رب ڏانهن واپس وڃو ۽ ڇوٽڪارو گهرو. پوءِ مون ڇوٽڪارو گهريو ته پوءِ الله مون کي چاليهه نمازون ڏنيون - مون ان کي قبول ڪيو ۽ موسيٰ مون کي ٻيهر ڇوٽڪارو ڏيارڻ جي صلاح ڏني - پوءِ اهو واقعو اهڙي طرح ورجايو - موسيٰ جي صلاح - جيستائين ٽيهه ڀيرا ٿي ويو پوءِ اهو واقعو ٻيهر ورجايو ويو جيستائين ويهه ڀيرا ٿي ويو پوءِ اهو واقعو ٻيهر ورجايو ويو جيستائين ڏهه ڀيرا ٿي ويو پوءِ مان موسيٰ سان مليس ۽ هن وري ساڳيو چيو جيستائين پنج ڀيرا ٿي ويو پوءِ ٻيهر مان موسيٰ سان مليس ۽ هن پڇيو؛ 'توکي ڇا مليو؟'. مون جواب ڏنو؛ 'پنج ڀيرا مقرر ڪيا ويا آهن'. هن اڳ وانگر ٻيهر چيو. مان چوان ٿو؛ 'مون کي چڱي طرح مليو آهي'. اوچتو هڪ آواز آيو؛ 'بيشڪ، مون پنهنجي طرفان هي فرض طئي ڪيو آهي ۽ مون پنهنجن ٻانهن لاءِ آسان ڪيو آهي ۽ مان هر نيڪ ڪم - نماز - کي ڏهه انعامن سان - بدلو ڏيندس'. ۽ چيو [حمم] [قتاده] کان [الحسن] کان [ابو هريره رضي الله عنه] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان؛ 'البیت المعمور بابت'.