Imam Bukhari : 2897

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي أُسَامَةَ أَحَدَّثَكُمْ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَلَمَّا وَقَفَ الزُّبَيْرُ يَوْمَ الْجَمَلِ دَعَانِي فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَقَالَ يَا بُنَيِّ إِنَّهُ لَا يُقْتَلُ الْيَوْمَ إِلَّا ظَالِمٌ أَوْ مَظْلُومٌ وَإِنِّي لَا أُرَانِي إِلَّا سَأُقْتَلُ الْيَوْمَ مَظْلُومًا وَإِنَّ مِنْ أَكْبَرِ هَمِّي لَدَيْنِي أَفَتُرَى يُبْقِي دَيْنُنَا مِنْ مَالِنَا شَيْئًا فَقَالَ يَا بُنَيِّ بِعْ مَالَنَا فَاقْضِ دَيْنِي وَأَوْصَى بِالثُّلُثِ وَثُلُثِهِ لِبَنِيهِ يَعْنِي بَنِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ يَقُولُ ثُلُثُ الثُّلُثِ فَإِنْ فَضَلَ مِنْ مَالِنَا فَضْلٌ بَعْدَ قَضَاءِ الدَّيْنِ شَيْءٌ فَثُلُثُهُ لِوَلَدِكَ قَالَ هِشَامٌ وَكَانَ بَعْضُ وَلَدِ عَبْدِ اللَّهِ قَدْ وَازَى بَعْضَ بَنِي الزُّبَيْرِ خُبَيْبٌ وَعَبَّادٌ وَلَهُ يَوْمَئِذٍ تِسْعَةُ بَنِينَ وَتِسْعُ بَنَاتٍ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَجَعَلَ يُوصِينِي بِدَيْنِهِ وَيَقُولُ يَا بُنَيِّ إِنْ عَجَزْتَ عَنْهُ فِي شَيْءٍ فَاسْتَعِنْ عَلَيْهِ مَوْلَايَ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا دَرَيْتُ مَا أَرَادَ حَتَّى قُلْتُ يَا أَبَةِ مَنْ مَوْلَاكَ قَالَ اللَّهُ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا وَقَعْتُ فِي كُرْبَةٍ مِنْ دَيْنِهِ إِلَّا قُلْتُ يَا مَوْلَى الزُّبَيْرِ اقْضِ عَنْهُ دَيْنَهُ فَيَقْضِيهِ فَقُتِلَ الزُّبَيْرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَلَمْ يَدَعْ دِينَارًا وَلَا دِرْهَمًا إِلَّا أَرَضِينَ مِنْهَا الْغَابَةُ وَإِحْدَى عَشْرَةَ دَارًا بِالْمَدِينَةِ وَدَارَيْنِ بِالْبَصْرَةِ وَدَارًا بِالْكُوفَةِ وَدَارًا بِمِصْرَ قَالَ وَإِنَّمَا كَانَ دَيْنُهُ الَّذِي عَلَيْهِ أَنَّ الرَّجُلَ كَانَ يَأْتِيهِ بِالْمَالِ فَيَسْتَوْدِعُهُ إِيَّاهُ فَيَقُولُ الزُّبَيْرُ لَا وَلَكِنَّهُ سَلَفٌ فَإِنِّي أَخْشَى عَلَيْهِ الضَّيْعَةَ وَمَا وَلِيَ إِمَارَةً قَطُّ وَلَا جِبَايَةَ خَرَاجٍ وَلَا شَيْئًا إِلَّا أَنْ يَكُونَ فِي غَزْوَةٍ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مَعَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ فَحَسَبْتُ مَا عَلَيْهِ مِنْ الدَّيْنِ فَوَجَدْتُهُ أَلْفَيْ أَلْفٍ وَمِائَتَيْ أَلْفٍ قَالَ فَلَقِيَ حَكِيمُ بْنُ حِزَامٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي كَمْ عَلَى أَخِي مِنْ الدَّيْنِ فَكَتَمَهُ فَقَالَ مِائَةُ أَلْفٍ فَقَالَ حَكِيمٌ وَاللَّهِ مَا أُرَى أَمْوَالَكُمْ تَسَعُ لِهَذِهِ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ أَفَرَأَيْتَكَ إِنْ كَانَتْ أَلْفَيْ أَلْفٍ وَمِائَتَيْ أَلْفٍ قَالَ مَا أُرَاكُمْ تُطِيقُونَ هَذَا فَإِنْ عَجَزْتُمْ عَنْ شَيْءٍ مِنْهُ فَاسْتَعِينُوا بِي قَالَ وَكَانَ الزُّبَيْرُ اشْتَرَى الْغَابَةَ بِسَبْعِينَ وَمِائَةِ أَلْفٍ فَبَاعَهَا عَبْدُ اللَّهِ بِأَلْفِ أَلْفٍ وَسِتِّ مِائَةِ أَلْفٍ ثُمَّ قَامَ فَقَالَ مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ حَقٌّ فَلْيُوَافِنَا بِالْغَابَةِ فَأَتَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ وَكَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ أَرْبَعُ مِائَةِ أَلْفٍ فَقَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ إِنْ شِئْتُمْ تَرَكْتُهَا لَكُمْ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَا قَالَ فَإِنْ شِئْتُمْ جَعَلْتُمُوهَا فِيمَا تُؤَخِّرُونَ إِنْ أَخَّرْتُمْ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَا قَالَ قَالَ فَاقْطَعُوا لِي قِطْعَةً فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَكَ مِنْ هَاهُنَا إِلَى هَاهُنَا قَالَ فَبَاعَ مِنْهَا فَقَضَى دَيْنَهُ فَأَوْفَاهُ وَبَقِيَ مِنْهَا أَرْبَعَةُ أَسْهُمٍ وَنِصْفٌ فَقَدِمَ عَلَى مُعَاوِيَةَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ وَالْمُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيْرِ وَابْنُ زَمْعَةَ فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ كَمْ قُوِّمَتْ الْغَابَةُ قَالَ كُلُّ سَهْمٍ مِائَةَ أَلْفٍ قَالَ كَمْ بَقِيَ قَالَ أَرْبَعَةُ أَسْهُمٍ وَنِصْفٌ قَالَ الْمُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيْرِ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ قَالَ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ وَقَالَ ابْنُ زَمْعَةَ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ كَمْ بَقِيَ فَقَالَ سَهْمٌ وَنِصْفٌ قَالَ قَدْ أَخَذْتُهُ بِخَمْسِينَ وَمِائَةِ أَلْفٍ قَالَ وَبَاعَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ نَصِيبَهُ مِنْ مُعَاوِيَةَ بِسِتِّ مِائَةِ أَلْفٍ فَلَمَّا فَرَغَ ابْنُ الزُّبَيْرِ مِنْ قَضَاءِ دَيْنِهِ قَالَ بَنُو الزُّبَيْرِ اقْسِمْ بَيْنَنَا مِيرَاثَنَا قَالَ لَا وَاللَّهِ لَا أَقْسِمُ بَيْنَكُمْ حَتَّى أُنَادِيَ بِالْمَوْسِمِ أَرْبَعَ سِنِينَ أَلَا مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ دَيْنٌ فَلْيَأْتِنَا فَلْنَقْضِهِ قَالَ فَجَعَلَ كُلَّ سَنَةٍ يُنَادِي بِالْمَوْسِمِ فَلَمَّا مَضَى أَرْبَعُ سِنِينَ قَسَمَ بَيْنَهُمْ قَالَ فَكَانَ لِلزُّبَيْرِ أَرْبَعُ نِسْوَةٍ وَرَفَعَ الثُّلُثَ فَأَصَابَ كُلَّ امْرَأَةٍ أَلْفُ أَلْفٍ وَمِائَتَا أَلْفٍ فَجَمِيعُ مَالِهِ خَمْسُونَ أَلْفَ أَلْفٍ وَمِائَتَا أَلْفٍ

ʻI heʻene talamai kiate kimautolú naʻe pehē ʻe [ʻIsaka pini ʻIpalahame], naʻá ku ʻeke kia [ʻApu ʻUsamah]; ‘Na‘e tala atu ‘e [Hisyam bin ‘Urwah] ha talanoa mei [‘ene tamaí] meia [‘Atulā bin ‘Asi Subair], peá ne pehē mai; ‘I he taimi na‘e kau ai ‘a Az Zubair ‘i he tau ‘a e Kāmelí, na‘á ne ui au, ko ia na‘á ku tu‘u ‘i hono tafa‘akí. ʻOkú ne pehē; 'E hoku foha, ke ke 'ilo'i 'oku 'ikai ke tamate'i ha taha he 'aho ni ka ko e faihala pe ko e tokotaha kuo faihala. Pea mo'oni 'oku 'ikai keu sio au 'oku tamate'i au he 'aho ni ka ko e tokotaha faihala pea mo'oni ko e me'a 'oku ou hoha'a lahi taha ki ai ko e mo'ua 'oku ou ma'u, 'oku ke sio mei he mo'ua ko ia 'e kei 'i ai pe ha taha te ne tuku mai 'etau koloa?'. Naʻá ne hoko atu; 'E hoku foha, ko e 'uhinga ia, fakatau atu 'emau koloa pea toki totongi hoku ngaahi mo'ua'. Naʻe tuku ʻe ʻAsi Supei ha tohi fakamoʻoni ʻoku ʻi ai ʻa e vahe tolu ʻe taha ʻo ʻene koloá, pea vahe tolu ʻe taha maʻa ʻene fānaú, ʻa ia ko Bani ʻApitula pini ʻAsi Supei. Naʻá ne toe pehē mai; ‘Ko e vahe tolu ‘o e vahe tolu. Kapau 'oku lahi ange 'i he'etau koloa hili hono totongi 'o e ngaahi mo'ua, pea 'oku 'alu leva 'a e vahe tolu 'e taha ki ho'o tama'. Naʻe pehē ʻe Hisami; Pea ko e ni'ihi 'o e fanau 'a 'Abdullah na'a nau ta'u tatau mo e ni'ihi 'o e fanau 'a Az Zubair, 'a ia ko Khubaib mo 'Abbad. ʻI he taimi ko iá naʻe ʻi ai ha foha ʻe toko hiva ʻo ʻAsi Supei mo ha ʻofefine ʻe toko hiva. Naʻe pehē ʻe ʻAtulā; Ko ia - Az Zubair - kuo ne fai ha tohi fakamo'oni kiate au fekau'aki mo 'ene ngaahi mo'ua pea ne pehe; 'E hoku foha, kapau 'oku 'ikai ke ke lava 'o totongi hoku mo'ua pea ke kole tokoni ki hoku 'eiki'. Naʻe pehē ʻe ʻAtulā; 'I Allah, Na'e 'ikai ke u 'ilo'i 'a e me'a na'a ne 'uhinga ki ai kae 'oua kuo u 'eke, 'E 'eku tamai, ko hai ho 'eiki?'. ʻOkú ne pehē; ''Ala'. Naʻe pehē ʻe ʻAtulā; ‘Ia Allah na‘e ‘ikai te u ma‘u ha ki‘i faingata‘a ‘i hono totongi ‘o e mo‘uá hili ‘eku lotú; 'IO MAULA SUPAI, IQDHI 'ANHU DAINAHU' 'E 'Eiki 'Asi Zubair, totongi 'a e mo'ua'. Ko ia naʻe totongi ia ʻe Allah. -'Ikai ngata ai na'e pehe 'e 'Abdullah-; 'Pea na'e tamate'i 'a Az Zubair, 'ofa ke fiefia 'a Allah 'iate ia, pea na'e 'ikai ke ne tuku ha dinar pe dirham 'e taha tukukehe 'a e ongo konga kelekele, ko e taha 'o e ngaahi konga kelekele ko e vao mo e fale 'e hongofulu ma taha 'i Medina, fale 'e ua 'i Basra, fale 'e taha 'i Kufa mo e fale 'e taha 'i 'Isipite. Naʻe pehē ʻe ʻAtulā; 'Ko e mo'ua na'a ne fatongia'aki na'e hoko ia 'i he taimi na'e ha'u ai ha taha kiate ia mo ha koloa ke falala mo tokanga'i, ko e lau ia 'a Az Zubair; 'Ikai, ka ke ngaohi ia ko 'eku no - 'a ia te u totongi 'amui ange - he 'oku ou manavasi'i na'a mole neongo 'oku 'ikai ke u ma'u ha ki'i mafai pea 'oku 'ikai ko ha tokotaha tanaki ngoue - tukuhau - pe ko ha toe mafai kehe ka 'oku ou 'alu ma'u pe 'o tau mo e Palofita sallallaahu'alaihiwasallam, Abu Bakr, 'Umar pe 'Uthaman 'Utha. Naʻe pehē ʻe ʻAtulā pini ʻAsi Supei; 'Pea u fika'i leva 'a e mo'ua na'a ne fai pea 'asi mai na'a ku ma'u 'a e ua miliona uangeau uofulu afe.' Naʻe pehē ʻe ʻUlu; Naʻe fetaulaki ʻa ʻHakimi pini Hizam mo ʻAtulā pini ʻAsi Supei ʻo ne pehē; 'E foha 'o hoku tokoua, ko e ha e lahi 'o e mo'ua 'a hoku tokoua?'. Naʻe fakapulipuliʻi ia ʻe ʻApitula peá ne pehē; 'Uangeau afe'. Ko ia naʻe pehē ʻe he Fakamaaú; 'E Allah, na'a ku fakakaukau 'e 'ikai fe'unga ho'o koloa ke totongi 'aki 'a e ngaahi mo'ua ko 'eni'. Ko ia naʻe pehē ange ʻe ʻAtulā kiate ia; 'Ko e ha ho'o fakakaukau kapau ko ho'o koloa ko e ua miliona uangeau afe?'. Naʻe pehē ʻe he fakamāú; 'Na'a ku fakakaukau 'e kei 'ikai ke mou lava 'o totongi ia. Kapau ‘oku ‘ikai te ke lava ‘o totongi ia, kole mai ha tokoni kiate au.’ Naʻe pehē ʻe ʻUlu; 'Kimu'a na'e fakatau 'e Az Zubair 'a e vao 'aki 'a e teau fitungofulu afe pea fakatau atu ia 'e 'Abdullah 'aki 'a e taha miliona ma onongeau afe pea ne tu'u hake 'o pehe; 'Ki ha taha 'oku 'i ai 'ene totonu -receivables- kia Az Zubair, tuku ke ne kole 'ene totonu meiate kimautolu mei he vao ko 'eni'. Ko ia naʻe haʻu ʻa ʻApitula bin Jaʻfar kiate ia koeʻuhí he naʻe moʻua ʻa ʻAsi Subair kiate ia ʻi ha paʻanga ʻe fāngeau afe peá ne pehē kia ʻApitula; 'Kapau 'oku ke loto ki ai, te u tukuange 'a e mo'ua ma'au'. Naʻe pehē ʻe ʻAtulā; 'ʻIkai'. Naʻe toe pehē ʻe ʻAtulā pini Jaʻfa; 'Pe kapau 'oku ke loto ki ai, 'e lava ke ke totongi pe ia 'i he faka'osinga -toloi-'. ' Naʻe pehē ʻe ʻAtulā; 'ʻIkai'. Naʻe toe pehē ʻe ʻAtulā pini Jaʻfa; 'Pea fua hoku konga to'omata'u'. Naʻe pehē ʻe ʻAtulā; 'Ko ho'o totonu 'oku mei heni ki hena'. -'Ulua- na'a ne pehe; Ko ia na'e fakatau atu 'e 'Abdullah ha konga 'o e kelekele 'o e vaotā koe'uhi ke ne lava 'o totongi 'a e mo'ua pea na'e kei toe 'a e konga 'e fā mo e konga, peá ne toki fetaulaki mo Mu'awiyah, 'a ia 'i he taimi ko iá na'e 'iate ia 'a 'Amru bin 'Uthman, Al Mundzir bin Az Zubair mo Ibnu Zam'ah. Naʻe fehuʻi ange ʻe Muʻawiyah kiate ia; ‘Ko e hā ‘a e mahu‘inga ‘o e vaotaá? '. Naʻe tali ʻe ʻAtulā; 'Ko e konga takitaha 'oku mahu'inga 'aki 'a e teau afe'. Naʻe toe fehuʻi ange ʻe Muʻawiyah; 'Ko e hā e lahi 'oku toé?'. Naʻe pehē ʻe ʻAtulā; 'Ko e konga 'e fā mo e konga'. Naʻe pehē ʻe ʻAli Munisili pini ʻAsi Supei; 'Na'a ku to'o 'eku vahenga 'oku fe'unga mo e teau afe'. Naʻe pehē ʻe ʻAmilu pini ʻUsimani; 'Na'a ku to'o 'eku vahenga 'oku fe'unga mo e teau afe'. Pea naʻe pehē ʻe ʻIpini ʻSama; 'Oku ou to'o foki hoku vahenga 'o e teau afe'. Ko ia naʻe pehē ʻe Muʻawiyah; 'Ko ia ko e hā hono lahi ʻoku toé?'. Naʻe pehē ʻe ʻAtulā; 'Ko e konga 'e taha mo e konga'. Naʻe pehē ʻe Muʻawiyah; 'Na'a ku to'o ia 'aki 'eku totongi 'a e teau nimangofulu afe'. Naʻe pehē ʻe ʻUlu; 'Ko ia na'e fakatau atu 'e 'Abdullah bin Ja'far 'ene vahenga kia Mu'awiyah 'aki 'a e onongeau afe'. Hili e 'osi 'a e totongi 'e -'Abdullah- 'Ibn Az Zubair 'a e mo'ua 'ene tamai, na'e pehe 'e he fanau 'a Az Zubair -ko e ni'ihi kehe-; 'Vahevahe 'etau totonu tofi'a'. Naʻe pehē ʻe ʻAtulā; 'E Allah, 'E 'ikai te u vahevahe ia mo kimoutolu kae 'oua kuo u fakaha 'a e fa'ahita'u 'e fa 'o e fa'ahita'u Hajj, 'a ia ko hai 'oku 'i ai 'a e ngaahi totonu -receivables- meia Az Zubair, 'oku totonu ke ha'u kiate kimautolu ke mau lava 'o totongi ia'. Naʻe pehē ʻe ʻUlu; 'Ko e me'a ia na'e fakaha 'e Abdullah 'i he fa'ahita'u Hajj kotoa pe. Hili e 'osi 'a e fa'ahita'u 'e fa na'a ne tufaki atu ia kiate kinautolu -fanau 'a Az Zubair-'. Naʻe pehē ʻe ʻUlu; Na'e tuku 'e Az Zubair ha uaifi 'e toko fa, ko ia na'e tuku mavahe 'e 'Abdullah ha vahe tolu 'o e koloa 'ene tamai ko e tohi fakamo'oni 'a 'ene tamai koe'uhi ke takitaha ma'u 'e he ngaahi uaifi 'o Az Zubair 'a e miliona 'e taha miliona uangeau afe ka ko e koloa fakakatoa 'a Az Zubair 'oku fe'unga mo e nimangofulu miliona uangeau afe'.