Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)



Kesaksian Abu sufyan tentang akhlak dan kenabian Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam di hadapan kaisar heraclius

Imam Bukhari : 2723

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى قَيْصَرَ يَدْعُوهُ إِلَى الْإِسْلَامِ وَبَعَثَ بِكِتَابِهِ إِلَيْهِ مَعَ دِحْيَةَ الْكَلْبِيِّ وَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى لِيَدْفَعَهُ إِلَى قَيْصَرَ وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلِيَاءَ شُكْرًا لِمَا أَبْلَاهُ اللَّهُ فَلَمَّا جَاءَ قَيْصَرَ كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ حِينَ قَرَأَهُ الْتَمِسُوا لِي هَا هُنَا أَحَدًا مِنْ قَوْمِهِ لِأَسْأَلَهُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخْبَرَنِي أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍأَنَّهُ كَانَ بِالشَّأْمِ فِي رِجَالٍ مِنْ قُرَيْشٍ قَدِمُوا تِجَارًا فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كُفَّارِ قُرَيْشٍ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَوَجَدَنَا رَسُولُ قَيْصَرَ بِبَعْضِ الشَّأْمِ فَانْطُلِقَ بِي وَبِأَصْحَابِي حَتَّى قَدِمْنَا إِيلِيَاءَ فَأُدْخِلْنَا عَلَيْهِ فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ فِي مَجْلِسِ مُلْكِهِ وَعَلَيْهِ التَّاجُ وَإِذَا حَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُمْ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا إِلَى هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ إِلَيْهِ نَسَبًا قَالَ مَا قَرَابَةُ مَا بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ فَقُلْتُ هُوَ ابْنُ عَمِّي وَلَيْسَ فِي الرَّكْبِ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ غَيْرِي فَقَالَ قَيْصَرُ أَدْنُوهُ وَأَمَرَ بِأَصْحَابِي فَجُعِلُوا خَلْفَ ظَهْرِي عِنْدَ كَتِفِي ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لِأَصْحَابِهِ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا الرَّجُلَ عَنْ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَ فَكَذِّبُوهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ يَوْمَئِذٍ مِنْ أَنْ يَأْثُرَ أَصْحَابِي عَنِّي الْكَذِبَ لَكَذَبْتُهُ حِينَ سَأَلَنِي عَنْهُ وَلَكِنِّي اسْتَحْيَيْتُ أَنْ يَأْثُرُوا الْكَذِبَ عَنِّي فَصَدَقْتُهُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ كَيْفَ نَسَبُ هَذَا الرَّجُلِ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا فَقَالَ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ عَلَى الْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ فَيَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ الْآنَ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ نَحْنُ نَخَافُ أَنْ يَغْدِرَ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَلَمْ يُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا أَنْتَقِصُهُ بِهِ لَا أَخَافُ أَنْ تُؤْثَرَ عَنِّي غَيْرُهَا قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ أَوْ قَاتَلَكُمْ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَتْ حَرْبُهُ وَحَرْبُكُمْ قُلْتُ كَانَتْ دُوَلًا وَسِجَالًا يُدَالُ عَلَيْنَا الْمَرَّةَ وَنُدَالُ عَلَيْهِ الْأُخْرَى قَالَ فَمَاذَا يَأْمُرُكُمْ بِهِ قَالَ يَأْمُرُنَا أَنْ نَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ لَا نُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَانَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ حِينَ قُلْتُ ذَلِكَ لَهُ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فِيكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ ذُو نَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَمُّ بِقَوْلٍ قَدْ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تَخْلِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ لَا يَسْخَطُهُ أَحَدٌ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا يَغْدِرُونَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ وَقَاتَلَكُمْ فَزَعَمْتَ أَنْ قَدْ فَعَلَ وَأَنَّ حَرْبَكُمْ وَحَرْبَهُ تَكُونُ دُوَلًا وَيُدَالُ عَلَيْكُمْ الْمَرَّةَ وَتُدَالُونَ عَلَيْهِ الْأُخْرَى وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى وَتَكُونُ لَهَا الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ بِمَاذَا يَأْمُرُكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ قَالَ وَهَذِهِ صِفَةُ النَّبِيِّ قَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَكِنْ لَمْ أَظُنَّ أَنَّهُ مِنْكُمْ وَإِنْ يَكُ مَا قُلْتَ حَقًّا فَيُوشِكُ أَنْ يَمْلِكَ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَلَوْ أَرْجُو أَنْ أَخْلُصَ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لُقِيَّهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ قَدَمَيْهِ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُرِئَ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَعَلَيْكَ إِثْمُ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا أَنْ قَضَى مَقَالَتَهُ عَلَتْ أَصْوَاتُ الَّذِينَ حَوْلَهُ مِنْ عُظَمَاءِ الرُّومِ وَكَثُرَ لَغَطُهُمْ فَلَا أَدْرِي مَاذَا قَالُوا وَأُمِرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا فَلَمَّا أَنْ خَرَجْتُ مَعَ أَصْحَابِي وَخَلَوْتُ بِهِمْ قُلْتُ لَهُمْ لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ هَذَا مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ يَخَافُهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ مَا زِلْتُ ذَلِيلًا مُسْتَيْقِنًا بِأَنَّ أَمْرَهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ قَلْبِي الْإِسْلَامَ وَأَنَا كَارِهٌ

Wakatwaambila [Ibrahim bin Hamzah] wakatwaambila [Ibrahim bin Sa'ad] kuzwa kuli [Salih bin Kaisan] kuzwa kuli [Ibn Shihab] kuzwa kuli ['Ubaidullah bin 'Abdullah bin 'Utbah] kuzwa kuli ['Abdullah bin 'Abbas radliallahu 'anhuma] kuti wakaambila Rasululahhallah'. Wasallam wakalemba lugwalo kuli Qaishar -Mwami waba Loma- oolo lwakali kumutamba kuti atambule Buna-Islamu. Mpawo wakatuma Dihyah Al Kalbiy alugwalo lwakwe kuli nguwe mpawo Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam wakamulailila kuti asaangune kulupa kuli basilutwe ba Bushra mpawo alupe kuli Qaishar. Mpawo Qaishar, aawo Allah naakamuzunda kulwana basilumamba baku Persia, wakeenda aakati kadolopo lya Himsh kuya kumunzi wa Iyliya' mbuli kulumba akaambo kakuzunda nkwaakapegwa a Allah. Lugwalo lwa Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam nilwakasika kuli Qaishar wakati naakamana kulubala wakati: 'Leta muntu umwi kuzwa kubantu bakwe kunembo lyangu kuchitila kuti ndibabuzye aatala a Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam'. [Ibn 'Abbas] radliallahu 'anhu wakati; [Abu Sufyan bin Harb] wakandaambila kuti aachiindi eecho wakali munyika ya Syria abantu ba Quraysh aabo bakaswaya cisi eecho kuchitila makwebo muchiindi chaluumuno akati ka Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam aba Quraish batakombi, Abu Sufyan wakati: 'Aboobo mutumwa wa Qaishar nitwakaswaangana mu Syria mpawo wakaunka ku Mete yangu beenzuma kusikila nitwakasika munyika ya Iyliya.' Twakatambwa kuti tukaswaangane aQaishar walo achiindi eecho wakalikkede mumbungano yakwe yabwami mpawo wakasamide musini mpawo wakazingulukide kwakali bantu balemekwa babwami bwaLoma. Mpawo wakati kuli sikusandulula wakwe: 'Kobabuzya kuti nguni akati kabo uujisi chilongwe cha nasab -bulowa- amuntu uulyaamba kuti ngu Musinsimi'. Abu Sufyan wakati; aboobo ndakati: 'Ndime muntu uuli afwaafwi kapati mumulongo'. Wakabuzya kuti: 'Ino mulijisi chilongwe nzi anguwe?' Ndakaingula kuti: 'Ngu mwana wa malume bangu'. Mpawo aachiindi eecho kwakanyina naba omwe kuzwa kubana ba Bani 'Abdu Manaf kunze lyangu. Mpawo Qaishar wakati alimwi: 'Amumuswene afwaafwi andime'. Mpawo wakalailila beenzuma mpawo wakabaimika musule lyangu mumulongo afwaafwi amagwezyo aangu. Mpoonya wakaambila sikusandulula kuti: 'Kobaambila beenzinyina kuti ndakabuzya muntu ooyu kujatikizya mwaalumi uulyaamba kuti ngu Musinsimi. Kuti wabeja mpawo yebo ulamubeja'. Abu Sufyan wakati: 'Ali Allah, kuti achiindi eecho nikwatali nsoni eezyo zyakali kunga zyaba aampindu mbyaabi kuli beenzuma - ikuti nindakabeja - nindakabeja aawo naakabuzya aatala anguwe - Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam -. Nokuba boobo, inga ndafwa nsoni kuti ndabapa muzeezo mubyaabi wakubeja aboobo ndakasinizya. Mpawo wakabuzya alimwi kuli sikusandulula kuti: 'Amumwaambile, ino lunyungu lwamuntu ooyu luli buti akati kanu?' Ndakaingula kuti: 'Akati kesu, ngumuntu uulaamulongo mubotu'. Wakabuzya alimwi kuti: 'Sena kuli umwi akati kanu wakasaanguna kwaamba boobu - mbuli Musinsimi?' Ndakasandula kuti: 'Kunyina chakachitika pe'. Wakabuzya alimwi kuti: 'Sena mwakasaanguna kumutamikizya kuti wakabeja katanaamba kuzumina ooku?' Ndakasandula kuti: 'Kunyina pe'. Wakabuzya alimwi kuti: 'Sena kuli bamasyaanene bakwe ibakaba bami?' Ndakasandula kuti: 'Kunyina pe'. Wakabuzya alimwi kuti: 'Sena bantu bamutobela bazwa akati kabantu bali ampuwo naa bazwa akati kabantu batajisi nguzu?' Ndakaingula kuti: 'Nobaba aabo bamutobela mbantu batakwe nguzu'. Wakabuzya alimwi kuti: ‘Sena basikumutobela bayaabuvwula naa baceya? ''. Ndakaingula kuti: 'Mubwini chilimukuyungizya'. Wakabuzya alimwi kuti: ‘Sena kuli muntu wakasanduka alimwi akaambo kakusulaika njiisyo zyabukombi bwakwe nikwakamana kumukumbata?' Ndakasandula kuti: 'Kunyina pe'. Wakabuzya alimwi kuti: 'Sena kuli naakaaba?' Ndakasandula kuti: 'Kunyina pe. Alimwi lino tuli muchiindi chaluumuno mpawo tulikulibilika kuti ulakonzya kutwaaba. Abu Sufyan wakati: 'Mwami tanaakandipa mweenya wakubikka jwi noliba lyomwe kutegwa ndimutongooke - Musinsimi sallallaahu 'alaihi wasallam - ooko nkondatakayoowa kuti majwi aaya alakonzya kupa bamwi - muzeezo mubyaabi kujatikizya ndime'. Wakabuzya alimwi kuti: 'Sena uli mukulwana anguwe naa nguwe uulwana anduwe?' Ndakaingula kuti: 'Iyi'. Wakayinkila kunembo: 'Ino nkondo yako yakamana biyeni?' Ndakaingula kuti: 'Kuzunda akuzundwa zilachincha aakati kesu. Chimwi chiindi ulatuuma mpawo chimwi chiindi swebo tulamuuma'. Wakabuzya alimwi kuti: 'Ino wakakulailila kuti uchite nzi?' Ndakaingula kuti: 'Wakatulailila kuti tukombe Allah alikke mpawo tutaswaangani anguwe mpawo wakatukasya kukomba nzibakali kukomba bamasyaanene besu. Mpawo wakatulailila kuti tuchite mipailo, tupe shadaqah, tusyomeke, tuzuzikizye zisyomezyo akuzuzikizya malailile'. Wakati kuli sikusandulula wakwe nindakali kwiingula zyoonse eezi: 'Amumwaambile kuti nindakamubuzya kujatikizya luzubo lwakwe akati kanu, mwakaingula kuti wakali muntu waluzubo lubotu. Alimwi ooyo wakali ncobeni Mutumwa wakali kutumwa lyoonse akati kazyuulu zyakwe - lunyungu - lwabantu bakwe. Mpawo nindakamubuzya kuti naa kuli umwi akati kanu wakazumina milandu eeyi kunembo lyakwe, mwakaingula kuti taakwe naba omwe. Aboobo ndaamba kuti ikuti umwi akati kanu wakaamba katanasika, eecho chaamba kuti muntu ooyu ulikutobela nzyaakaamba muntu wakasaanguna. Mpawo nindakabuzya kuti naa kuli nomwakamutamikizya kuti wakabeja katanazumina, mwakaingula kuti kunyina nomwakachita oobo. Aboobo, ndilizi kuti tazikonzeki pe kuti aleke kwaambuula zyakubeja kubantu mpawo akubeja kuli Allah. Mpawo nindakakubuzya kuti naa kuli bamasyaanene bakwe wakaba mwami, mwakaingula kuti taakwe naba omwe. Ndakaamba kuti, ikuti naa umwi wabamausyi wakali mwami, inga ndaamba kuti muntu ooyu wakali kuyandaula - kubweza - bwami bwabamausyi. Mpawo nindakakubuzya kuti naa bantu bakali kumutobela bakali balemekwa naa bakali batakwe nguzu, wakaingula kuti bakali batakwe nguzu ibakali kumutobela. Alimwi masimpe bakali batobeli ba Mushinshimi. Mpawo nindakakubuzya kuti naa basikumutobela bakali kuyaabuvwula naa kuceya, wakaingula kuti bakali kuyaabuvwula. Mpawo oobo mbombubo lusyomo mboluyoozumanana kukomena kusika kukulondoka. Alimwi nindakakubuzya kuti naa kwakali bantu bakazanduka akaambo kakuti bakasulaika njiisyo zyabukombi bwabo nobakamana kuzitambula, yebo wakaingula kuti kunyina. Alimwi mbombubo lusyomo mbolubede, kuti lwanjila mukati kapati mumoyo, kunyina muntu uuyoolusula - kujatikizya njiisyo zyabukombi bwamuntu -. Mpawo nindakakubuzya kuti naa wakakwaaba kale, wakaingula kuti kunyina pe. Mpawo mbuboobo Batumwa mbobatakali kunga bayanda kwaaba. Mpawo nindakakubuzya kuti naa wakali kulwana anguwe mpawo awalo wakali kulwana nduwe, wakasandula kuti kwakali nkondo zyiingi akuti nkondo zyako azyakwe zyakasanduka. Chimwi chiindi ulakuuma mpawo chimwi chiindi ulakonzya kumuuma muziindi zimbi. Mbombubo mbobakasunkwa Batumwa mpawo kumamanino kuzunda kwakali kwabo. Mpawo nindakakubuzya nzyaakakulailila kuti uchite, wakasandula kuti wakakulailila kuti ukombe Allah kwiinda mukutaswaangana anguwe muzintu zyoonse akukasya kuzwa kuli ceeco bamatata ncobakali kukomba mpawo wakakulailila kuti ukombe, upe shadaqah, ube muntu uusyomeka, uzuzikizye zisyomezyo zyako akuzuzikizya mulawu wako'. Mwami ber wakati: 'Eezyo mbube bwaMusinsimi. Masimpe, ndakalizi kale kuti Musinsimi wamamanino wakalibonya, pesi teensi ndakali kuyeeya kuti ulakonzya kuzwa akati kanu - ba Quraysh -. Kuti nzyokwaamba zili masimpe, uyooyendelezya ncobeni nyika eeyo lino iili munsi lyamaulu aangu, mpo kuti nindali abulangilizi bwakuswaangana anguwe, inga ndayanda kuti ndiswaangane anguwe. Alimwi ikuti nindali kunembo lyakwe, nindali kumusanzya maulu aakwe.' Abu Sufyan wakati: 'Mpoonya wakalomba lugwalo kuzwa kuli Musinsimi sallallaahu 'alaihi wasallam mpawo wakalubala kulinguwe, eezyo zyakali mukati zyakali; 'Bismillahir rahmaanir rahim. Kuzwa kuli Muhammad, mubelesi wa Allah amutumwa wakwe, kuli Heraclius, Mwami waba Loma, Lukwabililo kuli baabo batobela malailile. Mpawo kuzwa kuli ceeco, ndilakwiita ncobeni alwiito lwa Buna-Islamu. Njila muIzilamu mpawo ulakwabililwa. Njila muIzilamu mpawo Allah ulakupa bulumbu tubili. Nokuba boobo, kuti koli aaluyandisisyo mpawo ulanyamuna zinyonyoono zya Arisiyyiin -Erapapa- cisi. Lubo; -Mulugwalo oolo, wakalemba majwi aa Allah, QS Alu 'Imran kapango 63- chaamba kuti: -'Obantu babbuku, atujatisye- kaambo -mulawu- wakuti taakwe kukazyania aakati kesu andinywe, kuti tatukombi pe kunze lya Allah alimwi tatukooyanzana alinguwe alimwi tatukooyoobweza cintu cili coonse kunze lya Allah. Kuti bajokela mpawo ubaambile kuti: 'Amubone, swebo tuli baabo balibombya kuli Allah-'. Abu Sufyan wakati: 'Mwami naakamanizya kwaambuula kwakaba lupyopyongano kuzwa kubantu bakamuzingulukide kuzwa kuli basilutwe baku Loma mpawo lupyopyongano lwabo lwakayungizyika mpawo teensi ndakamvwisisisya ncobakali kwaamba. Mpawo twakalaililwa kuti tuzwe. Nindakali kuyanda kweenda abeenzuma mpawo ndakazwa kumuswaangano wabo ndakaambila beenzuma kuti: 'Nchintu chipati loko mwana wa Abu Kabsyah ngwaakachita. Ooyu wakali mwami waba Bani Ashfar - bantu bajisi chikumba chisiya/bana Loma - ooyo ngwaakali kulibilika aawe'. Abu Sufyan wakati alimwi: 'A Allah, lyoonse ndakali kulimvwa kufwa nsoni alimwi ndakali kusyoma kuti zintu zyakwe - bukombi bwakwe - zyakali kuyoozwidilila kusikila kumamanino Allah wakajalula moyo wangu kuti ndizumine Buna-Islamu nikuba kuti ndakali kubuzonda'.

Hadith Corroboration :


Imam Ahmad : 2252
Imam Bukhari : 6, 2723, 2756, 4188
Imam Muslim : 3322