Rasulullah mengadakan perjanjian damai dengan penduduk Hudaibiyah dan bersedia menghapus kata ‘Muhammad Rasulullah’

Imam Bukhari : 2529

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ عَنْ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ وَمَرْوَانَ يُصَدِّقُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا حَدِيثَ صَاحِبِهِ قَالَاخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ بِالْغَمِيمِ فِي خَيْلٍ لِقُرَيْشٍ طَلِيعَةٌ فَخُذُوا ذَاتَ الْيَمِينِ فَوَاللَّهِ مَا شَعَرَ بِهِمْ خَالِدٌ حَتَّى إِذَا هُمْ بِقَتَرَةِ الْجَيْشِ فَانْطَلَقَ يَرْكُضُ نَذِيرًا لِقُرَيْشٍ وَسَارَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالثَّنِيَّةِ الَّتِي يُهْبَطُ عَلَيْهِمْ مِنْهَا بَرَكَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ فَقَالَ النَّاسُ حَلْ حَلْ فَأَلَحَّتْ فَقَالُوا خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ وَمَا ذَاكَ لَهَا بِخُلُقٍ وَلَكِنْ حَبَسَهَا حَابِسُ الْفِيلِ ثُمَّ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلَّا أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا ثُمَّ زَجَرَهَا فَوَثَبَتْ قَالَ فَعَدَلَ عَنْهُمْ حَتَّى نَزَلَ بِأَقْصَى الْحُدَيْبِيَةِ عَلَى ثَمَدٍ قَلِيلِ الْمَاءِ يَتَبَرَّضُهُ النَّاسُ تَبَرُّضًا فَلَمْ يُلَبِّثْهُ النَّاسُ حَتَّى نَزَحُوهُ وَشُكِيَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَطَشُ فَانْتَزَعَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ ثُمَّ أَمَرَهُمْ أَنْ يَجْعَلُوهُ فِيهِ فَوَاللَّهِ مَا زَالَ يَجِيشُ لَهُمْ بِالرِّيِّ حَتَّى صَدَرُوا عَنْهُ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ جَاءَ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ الْخُزَاعِيُّ فِي نَفَرٍ مِنْ قَوْمِهِ مِنْ خُزَاعَةَ وَكَانُوا عَيْبَةَ نُصْحِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَهْلِ تِهَامَةَ فَقَالَ إِنِّي تَرَكْتُ كَعْبَ بْنَ لُؤَيٍّ وَعَامِرَ بْنَ لُؤَيٍّ نَزَلُوا أَعْدَادَ مِيَاهِ الْحُدَيْبِيَةِ وَمَعَهُمْ الْعُوذُ الْمَطَافِيلُ وَهُمْ مُقَاتِلُوكَ وَصَادُّوكَ عَنْ الْبَيْتِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّا لَمْ نَجِئْ لِقِتَالِ أَحَدٍ وَلَكِنَّا جِئْنَا مُعْتَمِرِينَ وَإِنَّ قُرَيْشًا قَدْ نَهِكَتْهُمْ الْحَرْبُ وَأَضَرَّتْ بِهِمْ فَإِنْ شَاءُوا مَادَدْتُهُمْ مُدَّةً وَيُخَلُّوا بَيْنِي وَبَيْنَ النَّاسِ فَإِنْ أَظْهَرْ فَإِنْ شَاءُوا أَنْ يَدْخُلُوا فِيمَا دَخَلَ فِيهِ النَّاسُ فَعَلُوا وَإِلَّا فَقَدْ جَمُّوا وَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَأُقَاتِلَنَّهُمْ عَلَى أَمْرِي هَذَا حَتَّى تَنْفَرِدَ سَالِفَتِي وَلَيُنْفِذَنَّ اللَّهُ أَمْرَهُ فَقَالَ بُدَيْلٌ سَأُبَلِّغُهُمْ مَا تَقُولُ قَالَ فَانْطَلَقَ حَتَّى أَتَى قُرَيْشًا قَالَ إِنَّا قَدْ جِئْنَاكُمْ مِنْ هَذَا الرَّجُلِ وَسَمِعْنَاهُ يَقُولُ قَوْلًا فَإِنْ شِئْتُمْ أَنْ نَعْرِضَهُ عَلَيْكُمْ فَعَلْنَا فَقَالَ سُفَهَاؤُهُمْ لَا حَاجَةَ لَنَا أَنْ تُخْبِرَنَا عَنْهُ بِشَيْءٍ وَقَالَ ذَوُو الرَّأْيِ مِنْهُمْ هَاتِ مَا سَمِعْتَهُ يَقُولُ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا فَحَدَّثَهُمْ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَامَ عُرْوَةُ بْنُ مَسْعُودٍ فَقَالَ أَيْ قَوْمِ أَلَسْتُمْ بِالْوَالِدِ قَالُوا بَلَى قَالَ أَوَلَسْتُ بِالْوَلَدِ قَالُوا بَلَى قَالَ فَهَلْ تَتَّهِمُونِي قَالُوا لَا قَالَ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنِّي اسْتَنْفَرْتُ أَهْلَ عُكَاظَ فَلَمَّا بَلَّحُوا عَلَيَّ جِئْتُكُمْ بِأَهْلِي وَوَلَدِي وَمَنْ أَطَاعَنِي قَالُوا بَلَى قَالَ فَإِنَّ هَذَا قَدْ عَرَضَ لَكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ اقْبَلُوهَا وَدَعُونِي آتِيهِ قَالُوا ائْتِهِ فَأَتَاهُ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوًا مِنْ قَوْلِهِ لِبُدَيْلٍ فَقَالَ عُرْوَةُ عِنْدَ ذَلِكَ أَيْ مُحَمَّدُ أَرَأَيْتَ إِنْ اسْتَأْصَلْتَ أَمْرَ قَوْمِكَ هَلْ سَمِعْتَ بِأَحَدٍ مِنْ الْعَرَبِ اجْتَاحَ أَهْلَهُ قَبْلَكَ وَإِنْ تَكُنِ الْأُخْرَى فَإِنِّي وَاللَّهِ لَأَرَى وُجُوهًا وَإِنِّي لَأَرَى أَوْشَابًا مِنْ النَّاسِ خَلِيقًا أَنْ يَفِرُّوا وَيَدَعُوكَ فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ امْصُصْ بِبَظْرِ اللَّاتِ أَنَحْنُ نَفِرُّ عَنْهُ وَنَدَعُهُ فَقَالَ مَنْ ذَا قَالُوا أَبُو بَكْرٍ قَالَ أَمَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْلَا يَدٌ كَانَتْ لَكَ عِنْدِي لَمْ أَجْزِكَ بِهَا لَأَجَبْتُكَ قَالَ وَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكُلَّمَا تَكَلَّمَ أَخَذَ بِلِحْيَتِهِ وَالْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَائِمٌ عَلَى رَأْسِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ السَّيْفُ وَعَلَيْهِ الْمِغْفَرُ فَكُلَّمَا أَهْوَى عُرْوَةُ بِيَدِهِ إِلَى لِحْيَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَرَبَ يَدَهُ بِنَعْلِ السَّيْفِ وَقَالَ لَهُ أَخِّرْ يَدَكَ عَنْ لِحْيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَفَعَ عُرْوَةُ رَأْسَهُ فَقَالَ مَنْ هَذَا قَالُوا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ فَقَالَ أَيْ غُدَرُ أَلَسْتُ أَسْعَى فِي غَدْرَتِكَ وَكَانَ الْمُغِيرَةُ صَحِبَ قَوْمًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَتَلَهُمْ وَأَخَذَ أَمْوَالَهُمْ ثُمَّ جَاءَ فَأَسْلَمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا الْإِسْلَامَ فَأَقْبَلُ وَأَمَّا الْمَالَ فَلَسْتُ مِنْهُ فِي شَيْءٍ ثُمَّ إِنَّ عُرْوَةَ جَعَلَ يَرْمُقُ أَصْحَابَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَيْنَيْهِ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا تَنَخَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نُخَامَةً إِلَّا وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ وَإِذَا أَمَرَهُمْ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ وَإِذَا تَكَلَّمَ خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ فَرَجَعَ عُرْوَةُ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَيْ قَوْمِ وَاللَّهِ لَقَدْ وَفَدْتُ عَلَى الْمُلُوكِ وَوَفَدْتُ عَلَى قَيْصَرَ وَكِسْرَى وَالنَّجَاشِيِّ وَاللَّهِ إِنْ رَأَيْتُ مَلِكًا قَطُّ يُعَظِّمُهُ أَصْحَابُهُ مَا يُعَظِّمُ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَمَّدًا وَاللَّهِ إِنْ تَنَخَّمَ نُخَامَةً إِلَّا وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ وَإِذَا أَمَرَهُمْ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ وَإِذَا تَكَلَّمَ خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ وَإِنَّهُ قَدْ عَرَضَ عَلَيْكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ فَاقْبَلُوهَا فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي كِنَانَةَ دَعُونِي آتِيهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا فُلَانٌ وَهُوَ مِنْ قَوْمٍ يُعَظِّمُونَ الْبُدْنَ فَابْعَثُوهَا لَهُ فَبُعِثَتْ لَهُ وَاسْتَقْبَلَهُ النَّاسُ يُلَبُّونَ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَا يَنْبَغِي لِهَؤُلَاءِ أَنْ يُصَدُّوا عَنْ الْبَيْتِ فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ قَالَ رَأَيْتُ الْبُدْنَ قَدْ قُلِّدَتْ وَأُشْعِرَتْ فَمَا أَرَى أَنْ يُصَدُّوا عَنْ الْبَيْتِ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ مِكْرَزُ بْنُ حَفْصٍ فَقَالَ دَعُونِي آتِيهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا مِكْرَزٌ وَهُوَ رَجُلٌ فَاجِرٌ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَمَا هُوَ يُكَلِّمُهُ إِذْ جَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ مَعْمَرٌ فَأَخْبَرَنِي أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ أَنَّهُ لَمَّا جَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَقَدْ سَهُلَ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ قَالَ مَعْمَرٌ قَالَ الزُّهْرِيُّ فِي حَدِيثِهِ فَجَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فَقَالَ هَاتِ اكْتُبْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ كِتَابًا فَدَعَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْكَاتِبَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ قَالَ سُهَيْلٌ أَمَّا الرَّحْمَنُ فَوَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا هُوَ وَلَكِنْ اكْتُبْ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ كَمَا كُنْتَ تَكْتُبُ فَقَالَ الْمُسْلِمُونَ وَاللَّهِ لَا نَكْتُبُهَا إِلَّا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اكْتُبْ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ ثُمَّ قَالَ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَاللَّهِ لَوْ كُنَّا نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ مَا صَدَدْنَاكَ عَنْ الْبَيْتِ وَلَا قَاتَلْنَاكَ وَلَكِنْ اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ إِنِّي لَرَسُولُ اللَّهِ وَإِنْ كَذَّبْتُمُونِي اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَذَلِكَ لِقَوْلِهِ لَا يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلَّا أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أَنْ تُخَلُّوا بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَنَطُوفَ بِهِ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَاللَّهِ لَا تَتَحَدَّثُ الْعَرَبُ أَنَّا أُخِذْنَا ضُغْطَةً وَلَكِنْ ذَلِكَ مِنْ الْعَامِ الْمُقْبِلِ فَكَتَبَ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَعَلَى أَنَّهُ لَا يَأْتِيكَ مِنَّا رَجُلٌ وَإِنْ كَانَ عَلَى دِينِكَ إِلَّا رَدَدْتَهُ إِلَيْنَا قَالَ الْمُسْلِمُونَ سُبْ

Maňa [Abdullah bin Muhammad] bize [Abdur Rozzak] bize [Ma'mar] maňa [Az Zuhriý] maňa [Urwa bin Az Zubeýr] [Al Miswar bin Makrama] we [Merwan] şäherlerinden gürrüň berdi, şol ýerde her bir rowaýatçy beýleki rowaýatçynyň sözlerini tassyklady, ikisi hem şeýle diýdiler: Pygamber sallallahu aleýhi wesellem Hudaýbiýa ylalaşygy wagtynda gitdiler, ýöne olar ýolunyň ortasynda bolanda, Pygamber sallallahu aleýhi wesellem şeýle diýdi: "Hakykatdan-da, Halid bin Al Walid el-Gomim sebitinde goşunyň öň tarapynda Kuraýş atlylaryna gözegçilik edýärdi, şonuň üçin sag tarapdaky ýoldan - Halid goşunyna alyp barýan ýoldan gidiň -" diýdi. Allaha and bolsun, Halid olaryň - Kuraýşlaryň - bardygyny bilmeýärdi, olar goşunyň merkezine baranda, Halid Kuraýşlary gorkuzmak üçin ylgaýardy. Pygamber sallallahu aleýhi wesellem aşak düşüp barýan bir depä ýetýänçä, düýesi durup, mür-mür etdi. Şeýdip, adamlar: "Turuň, turuň, gideliň" diýdiler. Emma düýe henizem gygyrdy. Soňra olar: "Al-Kuşwanyň düýesi uruldy, al-Kuşwanyň düýesi uruldy" diýdiler. Şeýdip, Pygamber sallallahu aleýhi wesellem: "al-Kuşwa" urmady, sebäbi bu onuň häsiýeti däldi, ýöne ony pilleriň goşunyny saklaýan Zat saklady" diýdi. Soňra Ol: "Janymyň elinde bolan Zata kasam edýärin, olar menden Allanyň hormatyny şöhratlandyrjak bir hereket soramaýarlar, ýöne men ony hökman ýerine ýetirerin" diýdi. Soňra Ol ony depdi we düýe turdy. Gürrüňçi şeýle diýdi: Şeýdip, ol olary - öňe ýöräp - Hudaýbiýanyň ahyrynda, adamlaryň onuň töweregine ýygnanýan suwy az bolan guýynyň gyrasynda saklanýança goýup gitdi. Adamlar onuň töweregine ýygnanandan köp wagt geçmänkä, suw gutardy we olar suwsuzlyklaryny Pygamber sallallahu aleýhi wesellem habar berdiler. Şeýdip, ol okuň gynyndan bir ok çykaryp, olara ony şol ýere sançmagy buýurdy. Şeýdip, Alla ant içýärin, şondan soň guýudan olar suw içýänçäler arassa suw akyp durdy. Olar şeýle ýagdaýda bolanda, Budaýl bin Warko Al-Huzaý öz kowmundan bir topar adam, ýagny Huzaa taýpasy bilen birden geldi. Öň olar Pygamberiň (sallallahu aleýhi wesellem) Tihama halkyndan bolan ygtybarly adamlarydy. Ol şeýle diýdi: "Hakykatdanam, men Ka'ab bin Lu'aý bilen Amir bin Lu'aýyň Hudaýbiýa ýurdunda suw almaga durmagyna rugsat berdim. Olaryň ýanynda ýaňy doglan, henizem balalaryny emdirýän we balalar bilen birlikde ene bolan birnäçe düýe bardy. Olar söweşerler we Beýtullahyň hökümdaryna päsgel bererler. Şonuň üçin Ol şeýle diýdi: "Hakykatdanam, biz hiç kim bilen söweşmäge gelmedik, ýöne umra zyýaratyny ýerine ýetirmek üçin geldik. Elbetde, Kuraýş halky uruş netijesinde ejizläp, ýitgi çekdi." Eger olar isleseler, men olara meniň bilen adamlaryň arasynda hiç hili päsgelçilik döretmezden erkin geçmek üçin wagt bererin. Eger men ýeňsem, eger olar isleseler, köp adamyň kabul eden dini bolan yslama geçip bilerler. Eger islemeseler, söweşiň ýadawlygyndan dynç alyp bilerler. Emma, eger olar bu teklipden çekinseler, janym elinde bolan Zata ant içýärin, men olar bilen bu din adyndan hakyky söweşerin, kim ilki ýeňse we hakykatdanam Allatagala öz işlerini amala aşyrýança. Şeýdip, Budaýl: "Men olara öňki aýdanlaryňyzy aýdaryn" diýdi. Aýdyjy: "Şeýlelikde, ol kureýşleriň ýanyna baryp: "Hakykatdanam, biz bu adam bilen duşuşandan soň siziň ýanyňyza geldik, ol ýerde onuň aýdanlaryny eşitdik. Eger siz biziň bu sözleri düşündirmegimizi isleseňiz, biz ony ederis" diýdi. Olaryň arasyndaky akylsyzlar: "Bize onuň barada sizden hiç hili habar gerek däl" diýdiler. Olaryň arasyndaky akyllylar: "Ondan eşidenleriňizi ýetiriň" diýdiler. Ol - Budaýl - şeýle diýdi: "Men onuň şeýle-şeýle diýenini eşitdim, soňra olara Pygamberiň sallallahu aleýhi wesellemiň aýdanlaryny ýetirdi. Şeýdip, Urwa bin Mesud ýerinden turup: "Eý, adamlar, siz ene-ata dälmi?" diýdi. Olar: "Hawa, hakykatdanam" diýdiler. Ol ýene-de: "Ýa-da men siziň ogluňyz dälmi?" diýdiler. Olar: "Hawa, hakykatdanam" diýdiler. Soňra ol ýene-de sorady: "Siz maňa şübhelenýärsiňizmi?" Olar: "Ýok" diýdiler. Ol ýene-de: "Meniň Ukaž halkyndan kömek soraýandygymy we olar ýüz öwürenlerinde maşgalam, çagalarym we maňa gulak asýanlar bilen siziň ýanyňyza gelendigimi bilmeýärsiňizmi?" diýdiler. Olar: "Hawa, hakykatdanam" diýdiler. Ol: "Hakykatdanam, bu adam size akylly teklip berdi, şonuň üçin ony kabul ediň we meni onuň ýanyna goýberiň" diýdiler. Olar: "Git ony tapyň" diýdiler. Şeýdip, ol onuň bilen duşuşdy we soňra Pygamber sallallahu aleýhi wesellem bilen gürleşdi, soňra Pygamber sallallahu aleýhi wesellem Budaýla aýdyşy ýaly diýdi. Şol wagt Urwa şeýle diýdi: "Eý Muhammet, eger sen öz kowmuňyň işlerini gutarsaň näme pikir edersiň? Senden öň araplardan kimdir biriniň şeýle edendigini eşitdiňmi? Eger başga bir zat bolsa, Allatagala, men hakykatdanam birnäçe adamy, şeýle hem yzyňda birnäçe adamy gördüm, olar senden gaça durup, seni terk ederler". Şeýdip, Abu Bekr oňa: "Agzyňy ýap! Biz ony yzyňda galdyryp gaçyp giderismi?" diýdi. Ol: "Bu adam kim?" diýip sorady. Sahabalar: "Ol Abu Bekr" diýip jogap berdiler. Abu Bekr: "Janym elinde bolan Zata ant içýärin, eger sen maňa hiç hili hyzmat etmedik bolsaň we men seniň hakyňy bermesem, saňa jogap bererdim" diýdi. Gürrüňçi şeýle diýdi: Soňra Urwa ýene-de Pygamber sallallahu aleýhi wesellem bilen gürleşdi we ol her gezek gepleýän wagty sakgalyny tutdy, Mugira bin Sýu'ba bolsa Pygamber sallallahu aleýhi wesellemiň kellesiniň golaýynda durdy we gylyç tutup, sowut geýýärdi. Urwa her gezek Pygamber sallallahu aleýhi wesellemiň sakgalyna elini degirende, Mugira onuň eline gylyç gynynyň aşagy bilen urdy we: "Eliňi Pygamber sallallahu aleýhi wesellemiň sakgalyndan aýyr" diýdi. Şonda Urwa başyny galdyryp: "Bu adam kim?" diýdi. Sahabalar: "Ol Mugira bin Sýu'ba" diýip jogap berdiler. Soňra Urwa: "Eý dönük, seniň dönükligiň meni biynjalyk etmedimi?" diýdi. Geçmişde, jahylyýet döwründe, Al Mugira bir kowum bilen bile gidip, olary öldürip, mallaryny alypdy. Soňra gelip yslam dinini kabul etdi. Şeýlelik bilen, Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem şol wagt şeýle diýdi: "Yslama gelende, men ony kabul edýärin. Baýlyga gelende, meniň oňa hiç hili gatnaşygym ýok". Soňra Urwa iki gözini Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellemiň ýoldaşlaryna dikdi. Rowaýatçy şeýle diýdi: "Allaha ant içýärin, Allahyň Resuly (sallallahu aleýhi wesellem) çilim çykarmazdy we ol çilim onuň ýoldaşlarynyň biriniň eline düşerdi, ýöne ol adam ony ýüzüne we derisine sürterdi. Ol olara buýranda, olar derrew Onuň buýrugyny ýerine ýetirmek üçin howlukdylar. Ol täret almak isleýän wagty, olar hemişe söweşmek isleýärdiler, sebäbi olar onuň täreti üçin suw taýýarlamak üçin söweşýärdiler. Ol gepleýän wagty, olar Onuň öňünde seslerini peseltdiler we Ony şöhratlandyranda Oňa gözlerini ýitileşdirmediler. Şeýdip, Urwa dostlarynyň ýanyna gaýdyp gelip: «Eý adamlar, Alla kasam bolsun, men patyşalara, şeýle hem Rum patyşasy Kaýsar we Pars patyşasy Kisra, şeýle hem an-Nejasiý patyşasyna iberilen ilçi boldum. Alla kasam bolsun, men Muhammediň (sallallahu aleýhi we sellem) ýoldaşlarynyň Muhammedi şöhratlandyrmagy ýaly şöhratly patyşany hiç haçan görmedim. Ol çilim çykarmaýar we soňra olaryň biriniň eline düşýär, eger ol ýüzündäki we derindäki çilimleri ýuwmasa, ol olara buýruk berse, olar derrew ony ýerine ýetirmek üçin ylgaşýarlar we ol täret alanda, täretinden galan suw üçin söweşýändikleri üçin, diýen ýaly söweşýärler we ol gepleýän wagty seslerini peseldýärler - üns bilen diňleýärler - we oňa şeýle hormat goýandyklary üçin gözlerini oňa gönükdirmeýärler. Hakykatdan-da, ol size ýagşylyga eltjek teklip hödürledi, şonuň üçin ony kabul ediň» diýdi. Soňra Bani Kinanadan biri: «Meni onuň bilen duşuşmaga rugsat beriň» diýdi. Olar: «Duşuşyň» diýdiler. Ol adam Pygamber sallallahu aleýhi wesellemiň we onuň ýoldaşlarynyň ýanyna gelende, Resul sallallahu aleýhi wesellem: "Bu şeýle-şeýle. Ol düýeleri şöhratlandyrýan bir kowumdan gelipdi, şonuň üçin olary oňa iberdi" diýdi. Şeýdip, oňa bir düýe iberildi. Soňra adamlar ony telbiýa aýdyp garşyladylar. Adam muny görüp: "Allaha şükür. Bu adamlaryň Beýtullaha gelmegine päsgel berilmeli däl" diýdi. Dostlarynyň ýanyna gaýdyp geleninden soň: "Düýeleriň boýuna daňylandygyny we nyşanlanandygyny gördüm, şonuň üçin olary Beýtullahdan saklamagyň dogry däldigini pikir etdim" diýdi. Birden olaryň arasyndan adatça Mikraz bin Hafş diýilýän bir adam turup: "Meni onuň bilen duşuşmaga rugsat beriň" diýdi. Soňra olar: "Onuň bilen duşuşyň" diýdiler. Ol adam olaryň ýanyna gelende, Pygamber sallallahu aleýhi wesellem: "Bu Mikraz, ol erbet adam" diýdi. Şeýdip, Mikraz Pygamber sallallahu aleýhi wesellem bilen gürleşmäge başlady. Ol onuň bilen gürleşip durka, birden Suhaýl bin Amru geldi. [Ma'mar] şeýle diýdi: Ol maňa [Eýýuba] [Ikrimadan] şeýle diýdi: Suhaýl bin Amru gelende, Pygamber sallallahu aleýhi wesellem: "Hakykatdanam, işleriňiz aňsatlaşdy" diýdi. [Ma'mar] şeýle diýdi: [Az Zuhri] bu hadysyň rowaýatynda şeýle diýdi: "Soňra Suhaýl bin Amru gelip: "Bu ýere kagyz getiriň we biziň bilen siziň araňyzda ylalaşyk hatyny ýazyň" diýdi. Pygamber sallallahu aleýhi wesellem bir ýazyjyny çagyrdy we Pygamber sallallahu aleýhi wesellem: "Bismillahir rahmanir uterus ýazyň" diýdi. Şonda Suhaýl şeýle diýdi: "Rahman ady barada, Allanyň adyndan, men ony tanamaýaryn. Emma "Bismika Allahumma" - Eý Allanyň, öň ýazýan adyňyz bilen ýazyň". Şeýdip musulmanlar: "Allaha kasam bolsun, muny diňe "bismillahir rahmanir rahmanir" diýip ýazmaň" diýdiler. Şeýlelik bilen, Pygamber sallallahu aleýhi wesellem: "Ýaz; "Bismika Allahumma" diýdi. Soňra ol: "Bu Muhammed Resulullah tarapyndan baglaşylan ylalaşykdyr" diýdi. Derrew Suhaýl: "Allaha kasam bolsun, eger seniň Allanyň ilçisidigiňi bilsek, seniň Beýtullahdan çykmagyňyň öňüni almazdyk we seniň bilen söweşmezdik. Emma: "Muhammed bin 'Abdullah" diýip ýazyň. Pygamber sallallahu aleýhi wesellem: "Allaga kasam bolsun, sen meni inkär etseň-de, men hakykatdanam Allanyň ilçisidirin. Muhammed bin 'Abdullah" diýip ýazyň" diýdi. Az Zuhriý: "Bu onuň sözleri bilen baglanyşykly: "Olar menden Allanyň hormatyny şöhratlandyrmak üçin haýyş soramaýarlar, ýöne men ony hökman olara bererin" diýdi. Soňra Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem oňa: "Şert bilen, bize Beýtullaha gidip, ol ýerde tawaf etmäge rugsat beriň" diýdi. Suhaýl: "Allaha ant içýärin, araplar bizi zor bilen ele saldylar diýmesin. Emma biz bu mümkinçiligi indiki ýyl üçin bereris. Indiki şert, hatda ol siziň diniňize eýerse-de, biziň tarapymyzdan hiç kim size gelmesin, ýöne siz ony bize gaýtaryp bermelisiňiz" diýdi. Soňra musulmanlar: "Subhanallahu, musulman bolup gelen müşriklere nädip gaýtaryp bolýar?" diýdiler. Olar dartgynly ýagdaýda bolanda, birdenkä Abu Jandal bin Suhaýl bin Amr Mekkäniň düzlüklerinden musulmanlara goşulmak üçin gaçyp gelen bagly ýagdaýda geldi. Şeýdip, Suhaýl: "Eý Muhammet, bu seniň ylalaşygyň boýunça maňa tabşyrmaly ilkinji adamyň" diýdi. Şeýdip, Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem: "Hakykatdan-da, biz heniz ylalaşyk baglaşmadyk" diýdi. Suhaýl: "Allaha and bolsun, onda men siziň bilen ebedi parahatçylyk şertnamasyny baglaşmaryn" diýdi. Pygamber sallallahu aleýhi wesellem: "Ony maňa kadadan çykma hökmünde beriň" diýdi. Suhaýl: "Men ony size hiç haçan bermerin" diýdi. Ol ýene-de: "Şeýle bolmaň, maňa beriň" diýdi. Suhaýl: "Men muny etmerin" diýdi. Mikraz: "Biz size mümkinçilik berdik" diýdi. Abu Jandal: "Eý musulmanlar, musulman bolup gelsem-de, müşriklere gaýtarylyp berlermi? Meniň nämeleri başdan geçirenimi görmeýärsiňizmi?" diýdi. Hakykatdan-da, Abu Jandal Allanyň ýoluny saýlany üçin örän rehimsiz jebirler bilen jebirlendi. Rowaýatçy şeýle diýdi: "Şeýlelikde, Omar bin Al-Hattab şeýle diýdi: "Men Allanyň Pygamberi sallallahu aleýhi wesellem bilen duşuşdym we soňra: "Sen hakykatdanam Allanyň Pygamberi dälmi?" diýip soradym. Ol: "Hawa, şeýle" diýip jogap berdi. Men: "Biz hakykatdan ýokarda dälmi, duşmanlarymyz bolsa ýalandan ýokarda" diýdim. Ol: "Hawa, şeýle" diýip jogap berdi. Men: "Onda näme üçin dinimize edilýän bu kemsitmäni kabul edýäris?" diýdim. Ol: "Hakykatdanam men Allanyň pygamberi we oňa garşy çykmaýaryn, Ol meniň kömekçim" diýdi. Men: "Sen biziň hökman Beýtullaha gidip, soňra ol ýerde tawaf etjekdigimizi aýtmadyňmy?" diýdim. Ol: "Dogry. Ýöne men saňa şu ýyl onuň ýanyna barjakdygymyzy aýtdymmy?" diýdi. Omar: "Men: "Ýok" diýip jogap berdim. Ol ýene: "Hakykatdanam, sen hökman onuň ýanyna baryp, ol ýerde tawaf edersiň" diýdi. Omar: "Soňra men Abu Bekr bilen duşuşdym we: "Eý, Abu Bekr, ol hakykatdanam Allanyň pygamberi dälmi?" diýip soradym. Abu Bekr: "Hawa, şeýle" diýip jogap berdi. Men: "Duşmanlarymyz bolsa hakykatdan ýokarda dälmi, duşmanlarymyz bolsa ýalandan ýokarda" diýdim. Ol: "Hawa, şeýle" diýip jogap berdi. Men ýene-de: "Onda näme üçin biz dinimize edilýän bu kemsitmäni kabul edýäris?" diýdi. Abu Bekr: "Eý, esger, hakykatdanam Ol Allahyň Resulydyr we Ol Rebine garşy çykmaz we Onuň kömekçisidir. Şonuň üçin Onuň buýruklaryna eýer we olara garşy çykma. Allaha kasam edýärin, hakykatdanam Ol hakykatdan ýokardadyr" diýdim. Men: "Ol bir gezek biziň hökman Beýtullaha gidjekdigimizi we soňra ol ýerde tawaf etjekdigimizi aýtmadymy?" diýdim. Abu Bekr: "Dogry. Emma Ol biziň şu ýyl Onuň ýanyna geljekdigimizi aýtdymy?" diýip jogap berdim. Men: "Ýok" diýip jogap berdim. Abu Bekr: "Hakykatdanam, sen hökman onuň ýanyna gidip, ol ýerde tawaf edersiň" diýdi. [Az Zuhriý] şeýle diýdi; Omar şeýle diýdi: "Men hereketlerim sebäpli birnäçe ýagşy işleri etdim - ýerliksiz sözleriň keffaretnamasy hökmünde-". Ylalaşygy tamamlandan soň, Resulullah sallallahu aleýhi wesellem ýoldaşlaryna: "Turuň we gurbanlyk mallaryňyzy soýuň, soňra saçlaryňyzy gyryň" diýdi. Rowaýatçy şeýle diýdi: "Allaha kasam bolsun, hiç kim Onuň buýrugyny ýerine ýetirmek üçin turmady, tä Ol üç gezek buýrança. Olaryň hiç biri onuň buýrugyny ýerine ýetirmek üçin turmadyk mahaly, ahyrsoňy Ummu Seleme bilen duşuşmaga girdi we musulmanlaryň arasynda başyna gelenleri gürrüň berdi. Şeýdip, Ummu Seleme: "Eý, Allanyň pygamberi, olaryň şeýle etmegini halaýarmyň? Çyk we gurbanlyk düýeňizi soýuýançaňyz olaryň hiç biri bilen bir söz aýtmaň. Soňra saçyňyzy gyrmak üçin