Rasulullah mengadakan perjanjian damai dengan penduduk Hudaibiyah dan bersedia menghapus kata ‘Muhammad Rasulullah’

Imam Bukhari : 2529

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ عَنْ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ وَمَرْوَانَ يُصَدِّقُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا حَدِيثَ صَاحِبِهِ قَالَاخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ بِالْغَمِيمِ فِي خَيْلٍ لِقُرَيْشٍ طَلِيعَةٌ فَخُذُوا ذَاتَ الْيَمِينِ فَوَاللَّهِ مَا شَعَرَ بِهِمْ خَالِدٌ حَتَّى إِذَا هُمْ بِقَتَرَةِ الْجَيْشِ فَانْطَلَقَ يَرْكُضُ نَذِيرًا لِقُرَيْشٍ وَسَارَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالثَّنِيَّةِ الَّتِي يُهْبَطُ عَلَيْهِمْ مِنْهَا بَرَكَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ فَقَالَ النَّاسُ حَلْ حَلْ فَأَلَحَّتْ فَقَالُوا خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ وَمَا ذَاكَ لَهَا بِخُلُقٍ وَلَكِنْ حَبَسَهَا حَابِسُ الْفِيلِ ثُمَّ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلَّا أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا ثُمَّ زَجَرَهَا فَوَثَبَتْ قَالَ فَعَدَلَ عَنْهُمْ حَتَّى نَزَلَ بِأَقْصَى الْحُدَيْبِيَةِ عَلَى ثَمَدٍ قَلِيلِ الْمَاءِ يَتَبَرَّضُهُ النَّاسُ تَبَرُّضًا فَلَمْ يُلَبِّثْهُ النَّاسُ حَتَّى نَزَحُوهُ وَشُكِيَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَطَشُ فَانْتَزَعَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ ثُمَّ أَمَرَهُمْ أَنْ يَجْعَلُوهُ فِيهِ فَوَاللَّهِ مَا زَالَ يَجِيشُ لَهُمْ بِالرِّيِّ حَتَّى صَدَرُوا عَنْهُ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ جَاءَ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ الْخُزَاعِيُّ فِي نَفَرٍ مِنْ قَوْمِهِ مِنْ خُزَاعَةَ وَكَانُوا عَيْبَةَ نُصْحِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَهْلِ تِهَامَةَ فَقَالَ إِنِّي تَرَكْتُ كَعْبَ بْنَ لُؤَيٍّ وَعَامِرَ بْنَ لُؤَيٍّ نَزَلُوا أَعْدَادَ مِيَاهِ الْحُدَيْبِيَةِ وَمَعَهُمْ الْعُوذُ الْمَطَافِيلُ وَهُمْ مُقَاتِلُوكَ وَصَادُّوكَ عَنْ الْبَيْتِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّا لَمْ نَجِئْ لِقِتَالِ أَحَدٍ وَلَكِنَّا جِئْنَا مُعْتَمِرِينَ وَإِنَّ قُرَيْشًا قَدْ نَهِكَتْهُمْ الْحَرْبُ وَأَضَرَّتْ بِهِمْ فَإِنْ شَاءُوا مَادَدْتُهُمْ مُدَّةً وَيُخَلُّوا بَيْنِي وَبَيْنَ النَّاسِ فَإِنْ أَظْهَرْ فَإِنْ شَاءُوا أَنْ يَدْخُلُوا فِيمَا دَخَلَ فِيهِ النَّاسُ فَعَلُوا وَإِلَّا فَقَدْ جَمُّوا وَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَأُقَاتِلَنَّهُمْ عَلَى أَمْرِي هَذَا حَتَّى تَنْفَرِدَ سَالِفَتِي وَلَيُنْفِذَنَّ اللَّهُ أَمْرَهُ فَقَالَ بُدَيْلٌ سَأُبَلِّغُهُمْ مَا تَقُولُ قَالَ فَانْطَلَقَ حَتَّى أَتَى قُرَيْشًا قَالَ إِنَّا قَدْ جِئْنَاكُمْ مِنْ هَذَا الرَّجُلِ وَسَمِعْنَاهُ يَقُولُ قَوْلًا فَإِنْ شِئْتُمْ أَنْ نَعْرِضَهُ عَلَيْكُمْ فَعَلْنَا فَقَالَ سُفَهَاؤُهُمْ لَا حَاجَةَ لَنَا أَنْ تُخْبِرَنَا عَنْهُ بِشَيْءٍ وَقَالَ ذَوُو الرَّأْيِ مِنْهُمْ هَاتِ مَا سَمِعْتَهُ يَقُولُ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا فَحَدَّثَهُمْ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَامَ عُرْوَةُ بْنُ مَسْعُودٍ فَقَالَ أَيْ قَوْمِ أَلَسْتُمْ بِالْوَالِدِ قَالُوا بَلَى قَالَ أَوَلَسْتُ بِالْوَلَدِ قَالُوا بَلَى قَالَ فَهَلْ تَتَّهِمُونِي قَالُوا لَا قَالَ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنِّي اسْتَنْفَرْتُ أَهْلَ عُكَاظَ فَلَمَّا بَلَّحُوا عَلَيَّ جِئْتُكُمْ بِأَهْلِي وَوَلَدِي وَمَنْ أَطَاعَنِي قَالُوا بَلَى قَالَ فَإِنَّ هَذَا قَدْ عَرَضَ لَكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ اقْبَلُوهَا وَدَعُونِي آتِيهِ قَالُوا ائْتِهِ فَأَتَاهُ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوًا مِنْ قَوْلِهِ لِبُدَيْلٍ فَقَالَ عُرْوَةُ عِنْدَ ذَلِكَ أَيْ مُحَمَّدُ أَرَأَيْتَ إِنْ اسْتَأْصَلْتَ أَمْرَ قَوْمِكَ هَلْ سَمِعْتَ بِأَحَدٍ مِنْ الْعَرَبِ اجْتَاحَ أَهْلَهُ قَبْلَكَ وَإِنْ تَكُنِ الْأُخْرَى فَإِنِّي وَاللَّهِ لَأَرَى وُجُوهًا وَإِنِّي لَأَرَى أَوْشَابًا مِنْ النَّاسِ خَلِيقًا أَنْ يَفِرُّوا وَيَدَعُوكَ فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ امْصُصْ بِبَظْرِ اللَّاتِ أَنَحْنُ نَفِرُّ عَنْهُ وَنَدَعُهُ فَقَالَ مَنْ ذَا قَالُوا أَبُو بَكْرٍ قَالَ أَمَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْلَا يَدٌ كَانَتْ لَكَ عِنْدِي لَمْ أَجْزِكَ بِهَا لَأَجَبْتُكَ قَالَ وَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكُلَّمَا تَكَلَّمَ أَخَذَ بِلِحْيَتِهِ وَالْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَائِمٌ عَلَى رَأْسِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ السَّيْفُ وَعَلَيْهِ الْمِغْفَرُ فَكُلَّمَا أَهْوَى عُرْوَةُ بِيَدِهِ إِلَى لِحْيَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَرَبَ يَدَهُ بِنَعْلِ السَّيْفِ وَقَالَ لَهُ أَخِّرْ يَدَكَ عَنْ لِحْيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَفَعَ عُرْوَةُ رَأْسَهُ فَقَالَ مَنْ هَذَا قَالُوا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ فَقَالَ أَيْ غُدَرُ أَلَسْتُ أَسْعَى فِي غَدْرَتِكَ وَكَانَ الْمُغِيرَةُ صَحِبَ قَوْمًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَتَلَهُمْ وَأَخَذَ أَمْوَالَهُمْ ثُمَّ جَاءَ فَأَسْلَمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا الْإِسْلَامَ فَأَقْبَلُ وَأَمَّا الْمَالَ فَلَسْتُ مِنْهُ فِي شَيْءٍ ثُمَّ إِنَّ عُرْوَةَ جَعَلَ يَرْمُقُ أَصْحَابَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَيْنَيْهِ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا تَنَخَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نُخَامَةً إِلَّا وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ وَإِذَا أَمَرَهُمْ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ وَإِذَا تَكَلَّمَ خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ فَرَجَعَ عُرْوَةُ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَيْ قَوْمِ وَاللَّهِ لَقَدْ وَفَدْتُ عَلَى الْمُلُوكِ وَوَفَدْتُ عَلَى قَيْصَرَ وَكِسْرَى وَالنَّجَاشِيِّ وَاللَّهِ إِنْ رَأَيْتُ مَلِكًا قَطُّ يُعَظِّمُهُ أَصْحَابُهُ مَا يُعَظِّمُ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَمَّدًا وَاللَّهِ إِنْ تَنَخَّمَ نُخَامَةً إِلَّا وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ وَإِذَا أَمَرَهُمْ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ وَإِذَا تَكَلَّمَ خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ وَإِنَّهُ قَدْ عَرَضَ عَلَيْكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ فَاقْبَلُوهَا فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي كِنَانَةَ دَعُونِي آتِيهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا فُلَانٌ وَهُوَ مِنْ قَوْمٍ يُعَظِّمُونَ الْبُدْنَ فَابْعَثُوهَا لَهُ فَبُعِثَتْ لَهُ وَاسْتَقْبَلَهُ النَّاسُ يُلَبُّونَ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَا يَنْبَغِي لِهَؤُلَاءِ أَنْ يُصَدُّوا عَنْ الْبَيْتِ فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ قَالَ رَأَيْتُ الْبُدْنَ قَدْ قُلِّدَتْ وَأُشْعِرَتْ فَمَا أَرَى أَنْ يُصَدُّوا عَنْ الْبَيْتِ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ مِكْرَزُ بْنُ حَفْصٍ فَقَالَ دَعُونِي آتِيهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا مِكْرَزٌ وَهُوَ رَجُلٌ فَاجِرٌ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَمَا هُوَ يُكَلِّمُهُ إِذْ جَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ مَعْمَرٌ فَأَخْبَرَنِي أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ أَنَّهُ لَمَّا جَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَقَدْ سَهُلَ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ قَالَ مَعْمَرٌ قَالَ الزُّهْرِيُّ فِي حَدِيثِهِ فَجَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فَقَالَ هَاتِ اكْتُبْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ كِتَابًا فَدَعَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْكَاتِبَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ قَالَ سُهَيْلٌ أَمَّا الرَّحْمَنُ فَوَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا هُوَ وَلَكِنْ اكْتُبْ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ كَمَا كُنْتَ تَكْتُبُ فَقَالَ الْمُسْلِمُونَ وَاللَّهِ لَا نَكْتُبُهَا إِلَّا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اكْتُبْ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ ثُمَّ قَالَ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَاللَّهِ لَوْ كُنَّا نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ مَا صَدَدْنَاكَ عَنْ الْبَيْتِ وَلَا قَاتَلْنَاكَ وَلَكِنْ اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ إِنِّي لَرَسُولُ اللَّهِ وَإِنْ كَذَّبْتُمُونِي اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَذَلِكَ لِقَوْلِهِ لَا يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلَّا أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أَنْ تُخَلُّوا بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَنَطُوفَ بِهِ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَاللَّهِ لَا تَتَحَدَّثُ الْعَرَبُ أَنَّا أُخِذْنَا ضُغْطَةً وَلَكِنْ ذَلِكَ مِنْ الْعَامِ الْمُقْبِلِ فَكَتَبَ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَعَلَى أَنَّهُ لَا يَأْتِيكَ مِنَّا رَجُلٌ وَإِنْ كَانَ عَلَى دِينِكَ إِلَّا رَدَدْتَهُ إِلَيْنَا قَالَ الْمُسْلِمُونَ سُبْ

Бицун бугищ дида [ГӀабдуллагь бин МухӀамадица] бицун бугищ нижеда [ГӀабдур Роззакъица] бицун бугищ нижеда [Маъмарица] бицун бугищ дида [Аз Зухрийица] абун бугищ дида [Урва бин Аз Зубайр] [Аль Мисвар бин МахӀрама] ва [Марван] щивав цогидав риваятчияс тасдикъ гьабураб бакӀалда; Аварагас саллаллагьу гӀалайгьи васаллям нахъе ана ХӀудайбиялъул къотӀи-къаялъул заманалда, гьел сапаралъул бакьулъ рукӀараб мехалъ, Аварагас саллаллагьу гӀалайгьи васаллам абуна: «ХӀакъикъаталдаги, Халид бин Аль Валид вукӀана ал-ГӀомимазул районалда, гьенив къурайшазул рекӀаразда хадуб халкколев, доб трофоялъул цебесеб рахъалда нухда - рачунел руго Халидал аскаразде -'. Аллагьасдалъун, Халидида лъалеб букӀинчӀо гьел - къурайшиял - рукӀин, гьел аскариязул штабалда рукӀараб мехалъ гурони, Халид гӀедегӀун, къурайшиял хӀинкъизаризе векерун ун вуго. Авараг саллаллагьу гӀалайгьи васаллам хьвадана, гъоркьехун унеб цо кьурулъе щведал, гьесул хӀама чӀун, ахӀдезегӀан. Гьединлъидал халкъалъ абуна: «Вахъа, вахъа, рилълъа», - ян. Амма хӀама жеги ахӀдолеб букӀана. Цинги гьез абуна: «Ал-Къушваялъул хӀама забастовкаялда бугин, Аль-Къушваялъул хӀама забастовкаялда бугин». Гьединлъидал Аварагас саллаллагьу гӀалайгьи ва саллам абуна: Къушваца кьаби щвезабичӀо, щай гурелъул гьеб гьесул гӀамал-хасият гуро, амма гьев кквезе лъугьана чол аскар кквезе лъугьарас». Цинги гьес абуна: «Дир рухӀ жиндир кодоб бугев чиясдалъун гьез дида гьаруларо Аллагьасул хӀурмат кӀодо гьабизе тӀамулеб цониги гӀамал, амма дица гьеб чӀванкъотӀун тӀубазабила». Цинги Гьес гьеб лъалхъизабуна ва хӀама тӀаде бахъана. Хабарчияс абуна: Гьедин гьес гьел тун руго - цевехун унаго - ХӀудайбиялъул ахиралда, жинда сверухъ гӀадамал ракӀарун рукӀараб, дагьаб лъим бугеб гвендалъул рагӀалда чӀезегӀан. Гьесда сверухъ халкъ данделъун гӀемер заман иналдего лъим лъугӀун, гьез жидерго къечалъул хӀакъалъулъ Аварагасда саллаллагьу гӀалайгьи васаллам лъазабуна. Гьединлъидал гьес жиндирго гъудалдаса стрела бахъун, гьениб лъезе амру гьабуна. Гьединлъидал Аллагьасдалъун, гьелдаса хадуб гьобоялдаса гьезие цӀорораб лъим чвахулеб букӀана, гьез гьениса гьекъезегӀан. Гьеб ахӀвал-хӀалалда гьел рукӀараб мехалъ, циндаго тӀаде щвана Будаил бин Варкъо Ал ХузаӀий жиндирго халкъалдаса, ай ХузагӀа къавмалъул гӀадамазул къокъагун цадахъ. Цебе гьел рукӀана ТихӀамаялъул агьлуялдаса саллаллагьу гӀалайгьи васаллям аварагасул божилъи бугел гӀадамал. Гьес абуна: «ХӀакълъунго дица КагӀаб бин Луайги ГӀамир бин Луайги чӀезе тена ХӀудайбия ракьалда лъим босизе. Гьезда цадахъ букӀана гьанжего гьанже лъимер гьабураб чанго хӀама, гьел жеги лъимал гьуин гьарулел рукӀана, лъималазда цадахъ улбуллъун рукӀана. Гьел рагъизе руго, Байтуллогьил Устарасе квал-квал гьабизе буго. Гьединлъидал гьес абуна: «ХӀакълъунго, ниж лъиданиги рагъизе рачӀун гьечӀо, ниж рачӀун руго гӀумраялъул хӀеж тӀубазе», - ян. Ва хӀакъикъаталдаги къурайшазул халкъ загӀиплъун букӀана ва рагъул хӀасилалда камиял ккана. Гьезие бокьани, дица гьезие заман кьезе бугин дидаги гӀадамаздаги гьоркьоб щибго квал-квал ккечӀого эркенго ине. Дун бергьани, гьезие бокьани гьезда кӀола -ислам- диналде руссине, гӀемерал гӀадамаз къабул гьабураб диналде. БокьичӀони, рагъул свакалдаса хӀалхьезе бегьула. Амма гьел разилъичӀони -гьеб предложениялдаса-, дир рухӀ Жиндирго кодоб бугев чиясдалъун дица унго-унголъунги рагъизе бугин гьезда данде гьаб диналъул цӀаралдалъун, тӀоцеве бергьарав чияс ва унго-унголъунги Аллагьас жиндирго иш рагӀалде бахъинабизегӀан». Гьединлъидал Будаилица абуна: «Дица гьезда абила дуца цебехун абураб жо», - ян. Бицунев чияс абуна; Гьединлъидал гьев къурайшиязухъе ана ва абуна: «ХӀакълъунго, ниж нужехъе рачӀана гьав чигун дандчӀван хадуб, гьес абураб жо нижеда рагӀараб бакӀалда. Нужее бокьани нижеца гьел рагӀаби баян гьаризе, нижеца гьеб гьабила'. Гьезул жагьилал чагӀаз абула: «Нижее нужер рахъалдасан гьелъул хӀакъалъулъ хабар къваригӀун гьечӀо», - ян. Ва о . гьезул гӀакъилзабаз абуна: «Дуда рагӀараб жо гьесда бице», - ян. Гьес -Будаил- абуна: «Дида рагӀана гьес гьадинги гьадинги абулеб, цинги гьес гьезухъе щвезабуна Аварагас саллаллагьу гӀалайгьи васаллам абураб жо. Гьединлъидал Урва бин МасгӀудица тӀаде вахъун абуна: «Я гӀадамал, нуж эбел-эмен гурищ?» Гьез жаваб кьуна: «У, битӀараб жо», - ян. Гьес нахъеги абуна: «Яги дун -дур- лъимер гурищ? — Гьез жаваб кьуна: «У, битӀараб жо». Цинги гьес нахъеги гьикъана: — Дуда дида щаклъи бугищ? Гьез жаваб кьуна: «ГьечӀо». Гьес нахъеги абуна: «Дуда лъаларищ, цо нухалда дица укъаждерида кумек гьарун, цинги гьел нахъегӀанлъараб мехалъ, хъизан-агьлуги, лъималги, дие мутӀигӀлъаралги рачун духъе вачӀун вукӀин?» Гьез жаваб кьуна: «У, битӀараб жо», - ян. Гьес абуна: «ХӀакъикъаталдаги гьаб чияс дуе гӀакъилаб предложение гьабуна, гьединлъидал къабул гьабе гьеб ва дун гьесда дандчӀвазе биччай». Гьез абуна: «Инеги ун гьев валагьизе», - ян. Гьедин гьев гьесда дандчӀвана ва цинги гьев аварагасда кӀалъана, цинги аварагас абуна Будайлида абухъе. Цинги гьеб заманалда ГӀурваца абуна: «Я МухӀамад, дуца дурго къавмалъул иш лъугӀизабуни щиб дуда ккелеб, дуда цебе гӀарабазда гьоркьоса цониги чияс гьединаб иш гьабураб рагӀанищ дуда? Цоги жо букӀарабани, Аллагьасдалъун, дида хӀакъикъаталдаги бихьана чанго сипат, гьединго нахъа чанго къокъа гӀадамазул, нужедаса рикӀкӀалъизе ва нуж тун ине ругел'. Гьединлъидал Абубакарица гьесда абуна: «Дурго кӀал къазе! Нилъ лъутизейищ, гьев нахъе тезе?» Гьес гьикъана: «Щив кколев гьав чи?» АсхӀабзабаз жаваб кьуна: «Гьев вуго Абубакар», - ян. Абубакарица абуна: «Дир рухӀ жиндир кверщаликь вугев чиясда, дуца дие щибниги хъулухъ гьабичӀебани, дица дуе бецӀичӀебани, дица дуе жаваб кьезе букӀана», - ян. Бицунев чияс абуна; Цинги Урваца нахъеги аварагасда кӀалъана ва щибаб нухалъ кӀалъалаго гьес мегеж ккун букӀана, Аль МугӀира бин СюгӀба аварагасул бетӀералда аскӀов чӀун вукӀана ва гьес хвалченги ккун, броняги ретӀун букӀана. Ва щибаб нухалъ Урваца жиндирго квералъ Аварагасул мегежалда квер хъвараб мехалъ, Ал МугӀираца гьесул квер хвалчабазул гъудалъул гъоркьияб рахъалдасан кьабулаан, гьебго заманалда: «Аварагасул мегежалдаса дур квер нахъе бахъе», - ян. И; Урваца бетӀер борхана ва абуна: «Гьев чи щив?» АсхӀабзабаз жаваб кьуна: «Гьев вуго Ал МугӀира бин СюгӀба», - ян. Урваца цинги абуна: «Я хиянатчи, дур хиянатлъиялъ дир рахӀат хвезабун гьечӀищ?» Цебе Ал МугӀираца, жагьилияб заманалда цо халкъалда цадахъ ун, гьел чӀван, гьезул боцӀи-малги бахъун. Цинги вачӀун ислам босана. Гьединлъидал Аварагас саллаллагьу гӀалайгьи ва саллам доб заманалда абуна: «Исламалъул рахъалъан абуни, дица гьеб къабул гьабула», - ян. Бечелъиялъул бицани, дир гьелда кинабгӀаги хурхен гьечӀо». Цинги Урваца жиндирго кӀиябго бер рехана Аварагасул асхӀабзабаздехун с.т.гӀ.в. Хабарчияс абуна: «Валлагь, Аллагьасул аварагас (с.т.гӀ.в.) тӀаде бахъараб жо рехун букӀинароан ва гьеб жиндирго асхӀабзабазул цоясул кӀалдиб рехун букӀинароан, амма дов чияс гьурмада ва тӀомода хъвалаан», - ян. Ва гьес амру гьабураб мехалъ, гьел гьебсагӀатго гӀедегӀана гьесул амру тӀубазабизе. Ва гьесие чуризе бокьараб мехалъ, кидаго рагъизе гӀагарлъулаан, щайгурелъул гьесул чуризе лъим хӀадур гьабизе рагъулел рукӀана. Гьев кӀалъалаго, гьез гьесда цебе гьаркьал гӀодоре ккезарулаан ва гьез гьесдехун берал кьваризарулароан, гьесие кӀодолъи гьабулеб мехалъ. Гьединлъидал Урваца жиндирго гьудулзабазухъе тӀадвуссун абуна: «Я гӀадамал, Аллагьасдалъун, хӀакъикъаталдаги дун вукӀана ханзабазда данде витӀарав чапарлъун, гьединго Къайсар – румазул хан – ва Кисра – Персиялъул хан – гьединго ан-Нажасий ханги. Валлагьи, дида сагьаб гӀадин тӀадегӀанав хан вихьичӀо т МухӀаммад шаллаллагьу гӀалайгьи васаллам кӀодо гьавуна МухӀаммад. ХӀакъаб жо, гьес гьумералда ва тӀомода гьумер чурулеб гьумералда гьумералда гьумер чурулеб гьечӀони, гьес гьезие буюрухъ кьуни, гьел сразуго къеркьолел руго гьеб тӀубазабизе ва гьес абдеж бахъараб мехалъ гьел почти рагъулел руго, щай гурелъул гьел рагъулел руго гьесул хутӀараб лъим бахъиялда тӀад, гьесул лъим бахъиялдаса ва гьезул сияхӀалдаса рагъулел руго. цӀодорго - ва гьез гьесдехун берал руссинаруларо, щай гурелъул гьез гьесул гьедигӀан кӀудияб адаб гьабула. ХӀакъикъаталдаги гьес дуе лъикӀлъиялде рачине рес кьолеб предложение гьабуна, къабул гьабе гьеб». Цинги цо бани кинанаца абуна: «Дун гьесда дандчӀвазе биччай», - ян. Гьез абуна: «ДандчӀвай», - ян. Гьев чи аварагасухъе ва гьесул асхӀабзабазухъе вачӀараб мехалъ, Расулуллагьас абуна: «Гьеб гьадинабги гьадинабги жо ккола», - ян. Гьев вачӀун вуго хӀамида рецц гьабулеб халкъалдаса, гьединлъидал гьес гьел жиндихъе ритӀана'. Гьединлъидал гьесухъе хӀама битӀун буго. Ва халкъалъ цинги гьев къабул гьавуна талбияги абулаго. Гьеб бихьараб мехалъ гьев чияс абуна: «Аллагьасе рецц буго», - ян. Гьел гӀадамазе Байтуллогьухъе рачӀине квал-квал гьабизе бегьуларо. Гьудулзабазухъе тӀадвуссун хадуб гьес абуна: «Дида бихьана хӀамул горбода лъун, лъалкӀал лъун рукӀин, гьединлъидал дида кколаан гьел Байтуллодаса цӀунизе рекъараб гьечӀин», - ян. Циндаго гьезда гьоркьоса гӀадатияб къагӀидаялъ Микраз бин ХӀафш абулев чи тӀаде вахъана ва абуна: «Дун гьесда дандчӀвазе биччай», - ян. Цинги гьез абуна: «Гьесда дандчӀвай», - ян. Гьев чи гьезухъе вачӀараб мехалъ, аварагас абуна: «Гьав вуго Микраз, гьев вуго квешав чи», - ян. Гьедин Микраз байбихьана саллаллагьу гӀалайгьи васаллям Аварагасда кӀалъазе. Гьесда кӀалъалев вукӀаго, циндаго СухӀайил бин ГӀамру вачӀана. [Маъмарица] абуна; Гьединлъидал гьес дида [Икримаялдаса] [Аюбида] бицана, гьес бицана: СухӀайил бин ГӀамру вачӀараб мехалъ, Аварагас абуна: «ХӀакъикъаталдаги дур иш бигьалъана», - ян. [Маъмарица] абуна; [Аз Зухрияс] гьаб хӀадисалъул риваяталда абуна: «Цинги СухӀайил бин ГӀамру вачӀана ва абуна: «Гьаниб бачӀа - кагъат - ва нижедаги дудаги гьоркьоб къотӀи-къаялъул кагъат гьабе», - ян. Гьединлъидал Аварагас саллаллагьу гӀалайгьи васаллам хъвадарухъан ахӀана ва Аварагас саллаллагьу гӀалайгьи васаллам абуна: '-Хъвазе- бисмиллагьир рахӀмаанир матка'. Гьединлъидал СухӀайилица абуна: «Ар-РахӀман абураб цӀаралда хурхун, валлагь, дида гьев лъаларо», - ян. Амма хъвай Бисмика Аллагьумма - Дур цӀарги лъун, я Аллагь - цебе хъвалеб букӀараб гӀадин'. Гьединлъидал бусурбабаз абуна: «Валлагь, бисмиллагьир рахӀмаанир рахӀманир гурони хъваге», - ян. Гьединлъидал Аварагас саллаллагьу гӀалайгьи ва саллам абуна: «Хъвай; 'Бисмика Аллагьумма'. Цинги гьес абуна: «Гьаб буго МухӀамадрасулуллагьица чӀезабураб къотӀи», - ян. ГьебсагӀатго СухӀайилица абуна: «Валлагь, мун Аллагьасул авараг вукӀин нижеда лъалеб букӀарабани, нижеца мун Байтуллодаса нахъе ине квал-квал гьабилароан ва ниж дуда рагъги гьабилароан», - ян. Амма хъвай: «МухӀамад бин ГӀабдуллагь». Гьединлъидал Аварагас саллаллагьу гӀалайгьи ва саллам абуна; — Аллагьасдалъун, дун хӀакълъунго Аллагьасул Расул вуго, нужеца дидаса инкар гьабуниги. Хъвазе: МухӀамад бин ГӀабдуллагь. Аз Зухрияс абуна: «Гьеб хурхараб жо ккола гьесул рагӀабазда: «Гьез дида гьаруларо Аллагьасул хӀурмат кӀодо гьабулеб гьари, амма дица гьезие гьеб чӀванкъотӀун кьезе бугин». Цинги аварагас гьесда абуна: «Дуца нижее эркенлъи кьей шартӀалда, гьениб тӀаваф гьабизе Байтуллогье ине», - ян. СухӀайилица абун буго: «Валлагьи, ниж хӀалица рачун ругилан абизе биччаге дуда гӀарабаз. Амма нижеца гьеб рес кьезе бугин тӀасияб соналда. Ва хадусеб шартӀ буго нужер диналда хьвадулев вукӀаниги нижер рахъалдасан нужехъе чи вачӀунгутӀи, амма нуж мутӀигӀлъизе ккола нижее гьеб нахъе кье» - ян. Цинги бусурбабаз -пратес- абуна: «СубхӀаналлагь, бусурбанчилъун вачӀун вукӀаниги, кин гьев мушрикзабазухъе тӀадвуссинавурав?» Гьел дагӀбадулел рукӀаго, циндаго Абу Жандал бин СухӀайил бин ГӀамру щвана ругьунаб хӀалалда ва бусурбабазда гъорлъе лъугьинелъун Макка шагьаралъул гӀодобегӀанаб бакӀалдаса лъутун ана. Гьединлъидал СухӀайилица абуна: «Я МухӀамад, гьав вуго нужеца нужерго къотӀи-къаялда рекъон дихъе кьезе кколев тӀоцевесев чи», - ян. Гьединлъидал аварагас абуна: «ХӀакъикъаталдаги нижеца жеги къотӀи-къай гьабичӀо», - ян. СухӀайилица абуна: «Аллагьасдалъун, гьедин батани, дица нужергун абадиялъго ракълилаб къотӀи-къай гьабиларо», - ян. Аварагас абуна: «Гьев дие исключениелъун кье», - ян. СухӀайилица абуна: «Дица дуе гьеб киданиги кьезе гьечӀо», - ян. Гьес нахъеги абуна: «Гьедин вукӀунге, дие кье», - ян. СухӀайилица абуна: «Дица гьабиларо», - ян. Микразица абуна: «Нижецацин кьуна гьеб -санагӀалъи- дуе», - ян. Абу Жандалица абуна: «Ле бусурбаби, дун бусурбанчилъун вачӀаниги мушриказде вуссине вугищ дун? Бихьулеб гьечӀищ дуда дица ккараб жо?» ХӀакъикъаталдаги Абу Жандалие цӀакъ вахӀшияб гӀакъуба кьуна Аллагьасул нух тӀаса бищаралъухъ. Бицунев чияс абуна; Гьединлъидал ГӀумар бин Аль-ХаттхӀабица абуна: «Гьединлъидал дун дандчӀвана Аллагьасул Аварагасда саллаллагьу гӀалайгьи васалламгун ва цинги дица гьикъана: «ХӀакъикъаталдаги мун Аллагьасул Авараг гурищ?» Гьес жаваб кьуна: «У, битӀараб жо», - ян. Дица абуна: «Нилъер тушбаби гьересиялдаса тӀадегӀанал рукӀаго, нилъ хӀакъикъаталдаса тӀадегӀанал гьечӀищ», - ян. Гьес жаваб кьуна: «У, битӀараб жо», - ян. Дица абуна: «Гьедин батани, щай нилъеца къабул гьабулеб гьеб нилъер дин хӀакъир гьаби?» Гьес абуна: «ХӀакълъунго дун вуго Аллагьасул Авараг ва дун гьесие мутӀигӀлъуларо ва гьев вуго дир Кумекчи». Дица абуна: «Дуца гурищ абичӀищ нилъ чӀванкъотӀун Байтуллохъе ине ругин, хадуб гьениб тӀаваф гьабилилан?». Гьес абуна: — БитӀараб буго. Амма дица дуда абунищ исана ниж гьесухъе ине ругин?» ГӀумарица абуна: Дица жаваб кьуна: «ХӀакъикъаталдаги гьечӀо», - ян. Гьес нахъеги абуна: «ХӀакъикъаталдаги мун гьесухъе ине вуго ва гьениб тӀаваф гьабизе вуго», - ян. ГӀумарица абуна: «Гьединлъидал дун Абубакаргун дандчӀвана ва дица абуна: «Я Абубакар, унго-унголъунги Аллагьасул авараг гурищ гьев?» Абубакарица жаваб кьуна: «У, битӀараб жо ккола», - ян. Дица абуна: «Нилъер тушбаби гьересиялдаса тӀадегӀанал рукӀаго, нилъ хӀакъикъаталдаса тӀадегӀанал гьечӀищ», - ян. Гьес жаваб кьуна: «У, гьединаб жо», - ян. Дица нахъеги абуна: «Гьедин батани, щай нилъеца гьеб нилъерго дин хӀакъир гьаби къабул гьабулеб?» Абубакарица абуна: «Я рагъухъан, хӀакълъунго гьев вуго Аллагьасул Расул саллаллагьу гӀалайгьи ва саллам ва гьес жиндирго БетӀергьанасе мутӀигӀлъиларо ва гьев вуго гьесул кумекчи». Гьединлъидал гьесул амруялда тӀад чӀа ва гьелдаса инкар гьабуге. Аллагьасдалъун, хӀакъикъаталдаги гьев хӀакъикъаталдаса тӀадегӀанав вуго». Дица абуна: «Цо нухалъ гьес абун букӀинчӀищ нилъ чӀван къотӀун Байтуллогье ине ругин, хадуб гьениб тӀаваф гьабизе бугин?» Абубакарица жаваб кьуна: «БитӀараб буго. Амма исана нилъ жиндихъе рачӀине ругин абурабищ гьес?» Дица жаваб кьуна: «ГьечӀо». Абубакарица абуна: «ХӀакъикъаталдаги мун гьесухъе ине вуго ва гьениб тӀаваф гьабизе вуго», - ян. [Аз Зугьрияс] абуна; ГӀумарица абуна: «Дирго ишал сабаблъун дица чанго лъикӀаб гӀамал гьабуна -данде кколарел рагӀабазул каффарат хӀисабалда-». Гьеб къотӀи-къай лъугӀун хадуб, Расулуллагь саллаллагьу гӀалайгьи васалламица жиндирго асхӀабзабазда абуна: «Вахъа, нужерго къурбаналъул хӀайванал хъвей, хадуб нужерго бутӀрул хъвай», - ян. Хабарчияс абуна: «Валлагь, цониги чи тӀаде вахъинчӀо - Гьесул амру тӀубазабизе - Гьес лъабго нухалъ амру гьабизегӀан. Гьезул цонигияв жиндирго буюрухъ тӀубазабизе вахъинчӀеб мехалъ, ахирги Умму Саламатгун дандчӀвазе жаниве лъугьана ва бусурбабазда гьоркьоб жиндие ккараб жоялъул бицана. Гьединлъидал Умму Саламатица абуна: «Я Аллагьасул Авараг, дуе бокьулищ гьеб ... . гьезие гьеб гьабизе? КъватӀиве вахъа, дурго къурбаналъул хӀама хъвезегӀан гьезул цонигиясда рагӀиги абуге, цинги дурго рас хъвазе дурго парикмахер ахӀула. Гьединлъидал гьев къватӀиве вахъун, жиндирго къурбаналъул хӀама хъвазегӀан, гьезул цонигиясда кӀалъачӀого, цинги жиндирго парикмахер парикмахерасухъе ахӀун .