Imam Bukhari : 2134
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ لَمْ أَعْقِلْ أَبَوَيَّ قَطُّ إِلَّا وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ وَقَالَ أَبُو صَالِحٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ عَنْ يُونُسَ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْلَمْ أَعْقِلْ أَبَوَيَّ قَطُّ إِلَّا وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ وَلَمْ يَمُرَّ عَلَيْنَا يَوْمٌ إِلَّا يَأْتِينَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَرَفَيْ النَّهَارِ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً فَلَمَّا ابْتُلِيَ الْمُسْلِمُونَ خَرَجَ أَبُو بَكْرٍ مُهَاجِرًا قِبَلَ الْحَبَشَةِ حَتَّى إِذَا بَلَغَ بَرْكَ الْغِمَادِ لَقِيَهُ ابْنُ الدَّغِنَةِ وَهُوَ سَيِّدُ الْقَارَةِ فَقَالَ أَيْنَ تُرِيدُ يَا أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَخْرَجَنِي قَوْمِي فَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أَسِيحَ فِي الْأَرْضِ فَأَعْبُدَ رَبِّي قَالَ ابْنُ الدَّغِنَةِ إِنَّ مِثْلَكَ لَا يَخْرُجُ وَلَا يُخْرَجُ فَإِنَّكَ تَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ وَأَنَا لَكَ جَارٌ فَارْجِعْ فَاعْبُدْ رَبَّكَ بِبِلَادِكَ فَارْتَحَلَ ابْنُ الدَّغِنَةِ فَرَجَعَ مَعَ أَبِي بَكْرٍ فَطَافَ فِي أَشْرَافِ كُفَّارِ قُرَيْشٍ فَقَالَ لَهُمْ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ لَا يَخْرُجُ مِثْلُهُ وَلَا يُخْرَجُ أَتُخْرِجُونَ رَجُلًا يُكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَيَصِلُ الرَّحِمَ وَيَحْمِلُ الْكَلَّ وَيَقْرِي الضَّيْفَ وَيُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَأَنْفَذَتْ قُرَيْشٌ جِوَارَ ابْنِ الدَّغِنَةِ وَآمَنُوا أَبَا بَكْرٍ وَقَالُوا لِابْنِ الدَّغِنَةِ مُرْ أَبَا بَكْرٍ فَلْيَعْبُدْ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَلْيُصَلِّ وَلْيَقْرَأْ مَا شَاءَ وَلَا يُؤْذِينَا بِذَلِكَ وَلَا يَسْتَعْلِنْ بِهِ فَإِنَّا قَدْ خَشِينَا أَنْ يَفْتِنَ أَبْنَاءَنَا وَنِسَاءَنَا قَالَ ذَلِكَ ابْنُ الدَّغِنَةِ لِأَبِي بَكْرٍ فَطَفِقَ أَبُو بَكْرٍ يَعْبُدُ رَبَّهُ فِي دَارِهِ وَلَا يَسْتَعْلِنُ بِالصَّلَاةِ وَلَا الْقِرَاءَةِ فِي غَيْرِ دَارِهِ ثُمَّ بَدَا لِأَبِي بَكْرٍ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ وَبَرَزَ فَكَانَ يُصَلِّي فِيهِ وَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَيَتَقَصَّفُ عَلَيْهِ نِسَاءُ الْمُشْرِكِينَ وَأَبْنَاؤُهُمْ يَعْجَبُونَ وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلًا بَكَّاءً لَا يَمْلِكُ دَمْعَهُ حِينَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَأَفْزَعَ ذَلِكَ أَشْرَافَ قُرَيْشٍ مِنْ الْمُشْرِكِينَ فَأَرْسَلُوا إِلَى ابْنِ الدَّغِنَةِ فَقَدِمَ عَلَيْهِمْ فَقَالُوا لَهُ إِنَّا كُنَّا أَجَرْنَا أَبَا بَكْرٍ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ وَإِنَّهُ جَاوَزَ ذَلِكَ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ وَأَعْلَنَ الصَّلَاةَ وَالْقِرَاءَةَ وَقَدْ خَشِينَا أَنْ يَفْتِنَ أَبْنَاءَنَا وَنِسَاءَنَا فَأْتِهِ فَإِنْ أَحَبَّ أَنْ يَقْتَصِرَ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَعَلَ وَإِنْ أَبَى إِلَّا أَنْ يُعْلِنَ ذَلِكَ فَسَلْهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْكَ ذِمَّتَكَ فَإِنَّا كَرِهْنَا أَنْ نُخْفِرَكَ وَلَسْنَا مُقِرِّينَ لِأَبِي بَكْرٍ الِاسْتِعْلَانَ قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَتَى ابْنُ الدَّغِنَةِ أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ قَدْ عَلِمْتَ الَّذِي عَقَدْتُ لَكَ عَلَيْهِ فَإِمَّا أَنْ تَقْتَصِرَ عَلَى ذَلِكَ وَإِمَّا أَنْ تَرُدَّ إِلَيَّ ذِمَّتِي فَإِنِّي لَا أُحِبُّ أَنْ تَسْمَعَ الْعَرَبُ أَنِّي أُخْفِرْتُ فِي رَجُلٍ عَقَدْتُ لَهُ قَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي أَرُدُّ إِلَيْكَ جِوَارَكَ وَأَرْضَى بِجِوَارِ اللَّهِ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَئِذٍ بِمَكَّةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أُرِيتُ دَارَ هِجْرَتِكُمْ رَأَيْتُ سَبْخَةً ذَاتَ نَخْلٍ بَيْنَ لَابَتَيْنِ وَهُمَا الْحَرَّتَانِ فَهَاجَرَ مَنْ هَاجَرَ قِبَلَ الْمَدِينَةِ حِينَ ذَكَرَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَجَعَ إِلَى الْمَدِينَةِ بَعْضُ مَنْ كَانَ هَاجَرَ إِلَى أَرْضِ الْحَبَشَةِ وَتَجَهَّزَ أَبُو بَكْرٍ مُهَاجِرًا فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رِسْلِكَ فَإِنِّي أَرْجُو أَنْ يُؤْذَنَ لِي قَالَ أَبُو بَكْرٍ هَلْ تَرْجُو ذَلِكَ بِأَبِي أَنْتَ قَالَ نَعَمْ فَحَبَسَ أَبُو بَكْرٍ نَفْسَهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَصْحَبَهُ وَعَلَفَ رَاحِلَتَيْنِ كَانَتَا عِنْدَهُ وَرَقَ السَّمُرِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ
Atugambye [Yahya bin Bukair] atugambye [Al Laits] okuva ku [’Uqail] yagamba, [Ibn Shihab] olwo n’antegeeza [’Urwah bin Az Zubair] nti [’Aisyah radliallahu ‘anha] mukyala wa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba; 'Nnali sinnatuuka mu myaka gya buvubuka, taata n'asiramuka'. Era n’agamba nti, [Abu Salih] yantegeezezza [‘Abdullah] okuva ku [Yunus] okuva ku [Az Zuhriy] yagamba, yantegeezezza [‘Urwah bin Az Zubair] nti [‘Aisyah radliallahu ‘anha] yagamba; 'Nnali sinnatuuka mu myaka gy'obuvubuka taata n'asiramuka era tewali lunaku lwe lwayita naye Omubaka wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam yajja okutulaba olunaku lwonna, ku makya n'akawungeezi. Abasiraamu bwe baakeberebwa, Abu Bakr yavaawo n’asenguka e Habasyah -Ethiopia- okutuusa lwe yatuuka e Barkal Ghomad lwe yatuukirirwa Ibnu Ad-Daghinah, omukulu w’ekika n’agamba nti; ‘Ogenda wa ggwe Abu Bakr?’. Bwatyo Abu Bakr n’addamu nti: ‘Abantu bange bangobye kale njagala okutambula ensi yonna nsobole okusinza Katonda wange’. Ibn Ad-Daghinah yagamba nti: ‘Abantu nga ggwe tebalina kuvaawo era tebalina kugobwa kubanga oli omu ku abo abakolera abo abatalina kye bakola, okuzimba emikwano, okuwagira abanafu, okusanyusa abagenyi era bulijjo okuyamba ku kkubo ly’amazima. Kale ndiba omukuumi wo, kale ddayo osinze Katonda wo mu nsi gy’ozaalibwa. Bwatyo Ibn Ad-Daghinah yeetegekera n’adda ne Abu Bakr n’atambula mu maaso g’aba Quraish Kafirs, ng’abagamba nti: ‘Mazima omuntu nga Abu Bakr tasaanidde kuvaawo era tasaanidde kugobwa. Ogoba abantu abaagala okukolera abo abatalina kintu kyonna, okuzimba emikwano, okulabirira abanafu, okusanyusa abagenyi era bulijjo okuyamba ku kkubo ly’amazima?’. Mu nkomerero, aba Quraysh bakkiriza obukuumi bwa Ibn Ad-Daghinah era ne bawa Abu Bakr obukuumi oluvannyuma ne bagamba Ibn Ad-Daghinah nti: ‘Lagira Abu Bakr okusinza Katonda we mu nnyumba ye yokka era asale n’okusoma Qur’an nga bw’ayagala era tasaanidde kututaataaganya na mirimu gye era tazikakanyaza kubanga tweraliikirivu nti kino kijja kuleeta okuvuma abaana baffe n’abakyala baffe’. Kale Ibn Ad-Daghinah kino yakituusa eri Abu Bakr. Kale Abu Bakr yatandika okusinza mu nnyumba ye era teyasaala nnyo ng’asoma Qur’an wabweru w’ennyumba ye. Olwo Abu Bakar n’azimba ekifo eky’okusaaliramu mu luggya lwe nga kigaziwa katono we yasaalira eyo n’asoma Kur’ani. Olwo abakyala n’abaana b’Abamushrikin ne bakuŋŋaana eyo nga beewuunya ne balinda Abu Bakr okumala okusaala. Era nga bwekimanyiddwa, Abu Bakr yali musajja ayagala nnyo okukaaba era nga tasobola kuziyiza maziga ge ng’asoma Qur’an. Awo abakulembeze ba Quraysh okuva mu bashirika ne bawuniikirira era okukkakkana nga bayise Ibn Ad-Daghinah mu maaso gaabwe ne bamugamba nti: ‘Mazima ddala, tuwadde Abu Bakr obukuumi asobole okusinza mu nnyumba ye naye n’abutyoboola ng’azimba ekifo eky’okusaaliramu mu luggya lwe n’akola esswala n’okusoma okw’amaanyi wadde nga twali tutya nti kyandikosa bakyala baffe n’abaana baffe era ddala kyaliwo. Bw’aba ayagala okugenda mu maaso n’okusinza mu nnyumba ye, nsaba mukole, naye bw’agaana n’asigala ng’alaga okusinza kwe, musabe akuddize obukuumi bwo kubanga tetwagala ng’omenya endagaano era tetukkiriziganya kukola ndagaano ne Abu Bakr.’ Yagamba nti, ‘Aisyah Allah amusiimye: Kale Ibn Ad-Daghinah yasisinkana Abu Bakr n’agamba nti: ‘endagaano gye wakola ogimanyi dda, kale ogikuuma oba okunzizaayo obukuumi bwange kubanga sikyagala Abawalabu bwe bawulira nti nmenya endagaano olw’omuntu gwe nnasuubiza’. Kale Abu Bakr yagamba nti: ‘Nkuddiza omusingo gwo era nsanyukira obukuumi bwa Allah n’omubaka we sallallaahu ‘alaihi wasallam yokka. Bino byabadde mu kibuga Makka. Kale Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) yagamba nti: ‘Mazima ddala ndagiddwa ensi gye mwasenguka era nalaba ettaka eggimu nga libikkiddwako enkindu z’enkindu wakati w’obusozi bubiri obugumu. Kale abo abasenguka e Madiina baasenguka nga Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ayogedde kino. Era nate abamu ku abo abaali basenguka e Habasyah nabo bajja e Madiina nga ne Abu Bakr yeetegekera okusenguka. Kale Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yamugamba nti: ‘Toyanguwa kubanga nsuubira nti nja kukkirizibwa -okusenguka-’. Abu Bakr yagamba nti: ‘Ddala, ku lwa kitange, kituufu ekyo mukisuubira?’. Yagamba nti: ‘Yee, ekyo kituufu’. Kale Abu Bakr yasuubira munda mu ye nti ddala asobola okuwerekera Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam mu kusenguka kwe. Bwatyo n’aliisa ebisolo ebibiri ebyebagadde bye yalina n’ebikoola bya Samur okumala emyezi ena.