Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam

Imam Tirmidhi : 3074

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبِكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَيْسَ بِمُوسَى صَاحِبِ الْخَضِرِ قَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ سَمِعْتُ أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ قَامَ مُوسَى خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ أَيْ رَبِّ فَكَيْفَ لِي بِهِ فَقَالَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَحَيْثُ تَفْقِدُ الْحُوتَ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ مَعَهُ فَتَاهُ وَهُوَ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ فَجَعَلَ مُوسَى حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يَمْشِيَانِ حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ فَرَقَدَ مُوسَى وَفَتَاهُ فَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ حَتَّى خَرَجَ مِنْ الْمِكْتَلِ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ قَالَ وَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْهُ جِرْيَةَ الْمَاءِ حَتَّى كَانَ مِثْلَ الطَّاقِ وَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَكَانَ لِمُوسَى وَلِفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمَا وَلَيْلَتِهِمَا وَنُسِّيَ صَاحِبُ مُوسَى أَنْ يُخْبِرَهُ فَلَمَّا أَصْبَحَ مُوسَى قَالَ لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }قَالَ وَلَمْ يَنْصَبْ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ قَالَ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }قَالَ يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا قَالَ سُفْيَانُ يَزْعُمُ نَاسٌ أَنَّ تِلْكَ الصَّخْرَةَ عِنْدَهَا عَيْنُ الْحَيَاةِ وَلَا يُصِيبُ مَاؤُهَا مَيِّتًا إِلَّا عَاشَ قَالَ وَكَانَ الْحُوتُ قَدْ أُكِلَ مِنْهُ فَلَمَّا قُطِرَ عَلَيْهِ الْمَاءُ عَاشَ قَالَ فَقَصَّا آثَارَهُمَا حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ فَرَأَى رَجُلًا مُسَجًّى عَلَيْهِ بِثَوْبٍ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى فَقَالَ أَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ يَا مُوسَى إِنَّكَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ وَأَنَا عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ فَقَالَ مُوسَى{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }قَالَ لَهُ الْخَضِرُ{ فَإِنْ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا }قَالَ نَعَمْ فَانْطَلَقَ الْخَضِرُ وَمُوسَى يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمَاهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعَرَفُوا الْخَضِرَ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا{ لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }ثُمَّ خَرَجَا مِنْ السَّفِينَةِ فَبَيْنَمَا هُمَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ وَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَاقْتَلَعَهُ بِيَدِهِ فَقَتَلَهُ قَالَ لَهُ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ وَهَذِهِ أَشَدُّ مِنْ الْأُولَى{ قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ }يَقُولُ مَائِلٌ فَقَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ هَكَذَا{ فَأَقَامَهُ }فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُضَيِّفُونَا وَلَمْ يُطْعِمُونَا{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا }قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا أَنَّهُ كَانَ صَبَرَ حَتَّى يَقُصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَخْبَارِهِمَا قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْأُولَى كَانَتْ مِنْ مُوسَى نِسْيَانٌ قَالَ وَجَاءَ عُصْفُورٌ حَتَّى وَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ ثُمَّ نَقَرَ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا مِثْلُ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْ الْبَحْرِقَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَكَانَ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا وَكَانَ يَقْرَأُ وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ كَافِرًا قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَاهُ الزُّهْرِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ رَوَاهُ أَبُو إِسْحَقَ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْت أَبَا مُزَاحِمٍ السَّمَرْقَنْدِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ الْمَدِينِيِّ يَقُولُ حَجَجْتُ حَجَّةً وَلَيْسَ لِي هِمَّةٌ إِلَّا أَنْ أَسْمَعَ مِنْ سُفْيَانَ يَذْكُرُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ الْخَبَرَ حَتَّى سَمِعْتُهُ يَقُولُ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ وَقَدْ كُنْتُ سَمِعْتُ هَذَا مِنْ سُفْيَانَ مِنْ قَبْلِ ذَلِكَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ الْخَبَرَ

Sinabi sa amin [Ibn Abi Umar] ay sinabi sa amin [Sufyan] mula kay [Amru bin Dinar] mula kay [Sa'id bin Jubair] na nagsabi: Sinabi ko kay [Ibnu Abbas] na inakala ni Naufan Al Bikali na si Musa na kasama ng mga Anak ni Israel ay hindi si Musa na kasama ni Khadlir, siya (Ibn Abbas) ay nagsabi: Ang kaaway ni Allah ay nagsinungaling, narinig ko [Ubai bin Ka'ab] na nagsabi: Narinig ko ang Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam na nagsabi; "Si Moises ay tumayo sa harap ng mga Anak ni Israel upang magbigay ng sermon at tinanong: Sino ang taong may pinakamataas na kaalaman?, siya ay sumagot: Ako ang taong may pinakamataas na kaalaman. Pagkatapos ay pinagsabihan siya ng Allah dahil hindi siya nabigyan ng kaalaman, pagkatapos ay ipinahayag sa kanya: May isang tao sa Aking mga lingkod sa pagtatagpo ng dalawang dagat na mas mataas ang kaalaman kaysa sa iyo. Nagtanong si Musa: O Rabb, paano ko siya makakasalubong? Sinabi ng Allah: Magdala ng isda, kung ang isda ay mawala, doon siya naroroon. Si Musa ay umalis kasama ang kanyang katulong (kanyang disipulo), si Yusya' bin Nun. Naglagay si Musa ng isda sa isang basket at pagkatapos ay naglakad silang dalawa nang makarating sila sa isang bato, pareho silang nakatulog, gumalaw ang isda at sa huli ay nahulog sa dagat at pagkatapos ay pinahinto ng Allah ang tubig kaya't ito ay naging (tulay) na parang pana para lumangoy ang mga isda, na siyang ikinamangha ni Musa at ng kanyang kaibigan. Bumalik silang dalawa upang magpalipas ng araw at gabi, pumunta rito para sa ating pagkain; Sa katunayan, nakakaramdam kami ng pagod dahil sa aming paglalakbay." (Al Israa`: 62) hindi siya nakaramdam ng pagod hanggang sa makarating siya sa itinakdang lugar, sinabi ng kanyang kaibigan: "Alam mo ba na noong naghahanap tayo ng masisilungan sa bato, nakalimutan ko (naikuwento) ang tungkol sa isda at walang sinuman ang nakakalimot sa akin na ikuwento ito maliban sa diyablo at ang isda ay nagtungo sa dagat sa kakaibang paraan. Sinabi ni Musa: Iyan (ang lugar) na ating hinahanap. Pagkatapos ay bumalik silang dalawa, sinusundan ang kanilang orihinal na mga yapak." (Al Israa`: 63-64) pagkatapos ay hinanap nilang dalawa ang kanilang orihinal na mga yapak. Sinabi ni (Sufyan): Inakala ng mga tao na sa batong iyon ay mayroong pinagmumulan ng buhay. Kung ang tubig ay mahulog sa isang bagay na patay, ito ay mabubuhay, sinabi rin niya: Ang isda ay nagmula sa tubig na iyon kaya nang ito ay matalsikan ng tubig, ito ay nabuhay (at nahulog sa dagat) patuloy nilang sinundan ang orihinal na landas hanggang sa makarating sila sa bato at nakita ang isang lalaking nababalutan ng damit at binati siya ni Musa, sinabi niya (Khadlir): Kumusta ang pagbati sa inyong lupain? Sinabi ni Musa: Ako si Musa. Sinabi ni Khadlir: Si Musa ng Israel? sa iyo? Sumagot siya: Sa katunayan, hindi ka kailanman magiging matiyaga sa akin. At paano ka magiging matiyaga sa isang bagay, na wala kang sapat na kaalaman? Sinabi ni Musa: Kung loloobin ng Diyos, makikita mo akong isang taong matiyaga, at hindi kita sasalungatin sa anumang bagay. Sinabi niya: Kung susundin mo ako, huwag mo akong tanungin tungkol sa anumang bagay, hanggang sa ako mismo ang magpapaliwanag nito sa iyo." (Al Israa`: 66-70) Sumagot si Musa: Oo. Pagkatapos ay naglakad sina Musa at Khadlir sa dalampasigan, pagkatapos ay isang bangka ang dumaan sa harap niya at hiniling nilang dalawa sa kanila (ang may-ari ng bangka) na samahan sila, nakilala nila si Khidr at sinamahan siya nang hindi binabayaran pagkatapos ay sadyang hinila ni Khidr ang isa sa mga tabla ng bangka. Sinabi ni Musa: Bakit ninyo ginagawa ito sa isang taong naghatid nang hindi binabayaran?" Bakit kayo gumawa ng butas sa bangka kaya nalunod ninyo ang mga pasahero? Sa katunayan, nakagawa kayo ng isang malaking pagkakamali. Siya (Khadlir) ay nagsabi: Hindi ba't sinabi ko: Tunay na hindi ka kailanman magiging mapagpasensya sa akin. Sinabi ni Musa: Huwag mo akong parusahan dahil sa aking pagkalimot at huwag mo akong pasanin ng anumang paghihirap sa aking mga gawain." (Al Israa`: 71-73) pagkatapos ay pareho silang lumabas ng bangka at habang sila ay naglalakad sa pampang ay may isang batang naglalaro sa isa pang bata, kaya hinawakan ni Khadlir ang ulo nito at pinatay ito. Sinabi ni Musa sa kanya: "Bakit mo pinatay ang isang dalisay na kaluluwa, hindi dahil sa pumatay siya ng ibang tao? Tunay ngang may ginawa kang mali." Sinabi ni Khidhr: "Hindi ba't sinabi ko sa iyo na hindi mo ako matitiis?" (Al Israa`: 74-75) Sinabi niya: Ito ay mas kakila-kilabot kaysa sa una. "Sinabi ni Moises: 'Kung tatanungin kita tungkol sa anumang bagay pagkatapos nito, huwag mo akong panatilihing kasama mo; binigyan mo na ako ng sapat na dahilan.' Kaya't pareho silang nagpatuloy; hanggang sa makarating sila sa mga tao ng isang bayan, hiniling nila sa kanila na aliwin sila, ngunit hindi nila sila aliwin, at pagkatapos ay nakakita sila ng isang pader sa bayan na malapit nang gumuho. (Al Israa`: 76-77) Sinabi niya: (Ang pader) ay nakahilig, iminuwestra ni Khadlir gamit ang kanyang kamay ang ganito "Kaya itinuwid (ni Khadlir) ang pader." (Al Israa`: 77) Pagkatapos ay sinabi ni Moises sa kanya: "(Bakit mo gustong gawin ito, gayong) hindi nila kami tinatanggap bilang mga panauhin o binibigyan kami ng pagkain? Sinabi ni Musa: "Kung nais mo, kukuha ka sana ng kabayaran para dito." Sinabi ni Khadlir: "Ito ang paghihiwalay sa pagitan ko at mo; "Mamaya ko sasabihin sa inyo ang layunin ng mga kilos na hindi ninyo kayang tiisin." (Al Israa`: 77-78) Sinabi ng Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam: "Kaawaan nawa ng Allah si Musa, kung siya ay isang taong matiyaga, sasabihin sana sa atin ng Allah ang higit pang mga balita tungkol sa kanilang dalawa." Sinabi rin ng Sugo ng Allah: "Una, may isang bagay na nakalimutan ni Musa, isang ibon ang dumating at dumapo sa gilid ng bangka at tumuka sa (isang bagay) sa dagat. Sinabi ni Khadlir sa kanya: Ang aking kaalaman at ang iyong kaalaman ay hindi makakabawas sa kaalaman ni Allah nang higit pa sa pagbabawas ng dagat dahil sa (pagtuka) ng ibon." Sinabi ni Sa'id bin Jubair na binigkas ni Ibn Abbas ang: WAKAANAT AMAAMAHUM MALIKUN YA'KHUDZU KULLAH SAFIINATIN SHOOLIHATIN GHOSBAN (Sa Qur'an ay hindi ito amaamahum kundi waro'ahum, at walang salitang shaalipatin) na nangangahulugang 'At sa harap nila ay may isang hari na sasalakay sa kanilang magandang bangka nang sapilitan.' Binigkas din niya: "WA-AMMAL GHULAAMU FAKAANA KAAFIRON (Sa mga salita ng Qur'an ay walang salitang kaafiron), na nangangahulugang; "Tungkol naman sa maliliit na bata (na mapapatay) sa hinaharap, sila ay magiging mga hindi mananampalataya." Sinabi ni Abu Isa na ang hadith na ito ay tunay. Isinalaysay ito ni [Az Zuhri] mula kay [Ubaidullah bin Abdullah bin Utbah] mula kay [Ibnu Abbas] mula kay [Ubai bin Ka'ab] mula kay propeta sallallaahu 'alaihi wa Salam. At isinalaysay ito ni [Abu Ishaq Al Hamdani] mula kay [Sa'id bin Jubair] mula kay [Ibn Abbas] mula kay [Ubai bin Ka'ab] mula kay propeta sallallaahu 'alaihi wa Salam. Sinabi ni Abu Isa: Narinig ko [si Abu Muzahim As Samarqandi] na nagsabi: Narinig ko [si Ali bin Al Madini] na nagsabi: Nag-Hajj ako at wala akong ibang interes kundi marinig mula kay [Sufyan] na binabanggit ang khabar sa hadith na ito hanggang sa marinig ko siyang nagsabi: Sinabi niya sa amin [Amru bin Dinar], Narinig ko na dati ang hadith na ito mula kay Sufyan ngunit hindi niya binanggit ang balita rito.