Hadith Representative
Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam
Imam Bukhari : 119حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا
ነጊሩና ኣሎ [ዓብደላ ቢን መሓመድ] ኢሉና፣ ነጊሩና ኣሎ [ሱፍያን] ነጊሩና ኣሎ [ዓምሩ] ኢሉኒ፣ ነጊሩኒ ኣሎ [ሰዒድ ቢን ጁበይር] ኢሉ፣ ኣነ ን[ኢብን ዓባስ] በልክዎ፣ 'ብሓቂ ናፍ ኣል ባካሊ ሙሳ ናይ ባኒ እስራኤል ሙሳ ዘይኮነስ ካልእ ሙሳ እዩ ነይሩ ይመስሎ'። ብድሕሪኡ ኢብን ዓባስ ጸላኢ ኣላህ ይሕሱ ኣሎ፡ ብርግጽ [ኡበይ ቢን ካዕብ] ካብ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ኣዘንትዩልና ኣሎ፡ ሙሴ ነቢይ ኣላህ ኣብ ቅድሚ ባኒ እስራኤል ደው ኢሉ ስብከት ሂቡ፡ ድሕሪኡ ንሱ እዩ ተሓቲቱ፡ መን እዩ እቲ ዝያዳ በሊሕ ሰብ? ሙሳ ድማ ‘ኣነ እየ’ ኢሉ መለሰሉ። ስለዚ ኣላህ ታዓላ ብዛዕባኡ ፍልጠት ስለዘይተዋህቦ ገሰጾ። ሽዑ ኣላህ ታዓላ ኣውረደሉ፦ ‘ካብ ባሮተይ ኣብ መጋጠሚ ክልተ ባሕርታት ዝነብር ካባኻ ዝበልጽ ባርያ ኣሎ’። ሽዑ ሙሳ ‘ኦ ረቢ ከመይ ጌረ ክረኽቦ?’ በሎ። ስለዚ፡ ‘ዓሳ ኣብ መሶብ ኣምጽእ፡ ዓሳ እንተ ስኢንካ፡ ንሱ እዩ እቲ መምርሒ’ ተባህለ። ሽዑ ሙሳ ምስ ኣገልጋሊኡ ዩስያ ቢን ኑን ተበገሰ እሞ ክልቲኦም ዓሳ ኣብ መሶብ ተሰኪሞም ኣብ ሓደ ዓቢ ከውሒ ክሳብ ዝበጽሑ ተበገሱ። ሽዑ ክልቲኦም ርእሶም ኣብ ከውሒ ኣንቢሮም ደቂሶም። ሽዑ ዓሳ ካብቲ መሶብ ወጸ -ሽዑ ዓሳ ዘሊሉ ናብ ባሕሪ መንገዱ ወሰደ-' -Qs. ኣል ካሕፍ፡ 61-. እዚ ፍጻመ እዚ ንሙሴን ንደቀ መዛሙርቱን ስለ ዘገረሞም፡ ክልቲኦም ዝተረፈ ለይትን መዓልትን ጉዕዞኦም ቀጸሉ። ክሳብ ሓደ ንግሆ ሙሳ ነቲ ኣገልጋሊኡ '-መግቢና ናብዚ ኣምጽእ፡ ብሓቂ ካብ ጉዕዞና ደኺምና ኣለና-' -ቅስ. ኣል ካሕፍ፡ 62-. ሙሴ ከምቲ ዝተኣዘዘሉ ቦታ ምስ በጽሐ እንተዘይኮይኑ ድኻም ኣይተሰምዖን። ስለዚ ወደ መዝሙሩ ከምዚ በሎ፦ ‘-ኣቐዲምና ኣብቲ ከውሒ መዕቆቢ መዓስ ከም ዝደለና ትፈልጥ ዲኻ? ብሓቂ ብዛዕባ ዓሳ ክነግረካ ረሲዐዮ። ብዘይካ ሰይጣን ድማ ዝርስዓኒ የለን-' -Qs. ኣል ካሕፍ፡ 63-. ሙሳ ብድሕሪኡ '-እታ ንደልያ ዘለና ቦታ ንሱ እዩ። ሽዑ ክልቲኦም ነቲ ናይ መጀመርታ ኣሰሮም ክኽተሉ ተመልሱ- ' -Qs. ኣል ካሕፍ፡ 64-. ክልቲኦም ኣብቲ ከውሒ ምስ በጽሑ፡ ገፊሕ ክዳን ዝለበሰ ሰብኣይ ረኸቡ። ሙሳ ድማ ሰላም በሎ። ሽዑ ኺድሊር 'ኣብ ቦታኻ ከመይ ጌርካ ሰላም ትብል?' ሙሴ ድማ 'ኣነ ሙሴ እየ' ኢሉ መለሰሉ። ኺድሊር መልሲ ሂቡ 'ሙሳ ባኒ እስራኤል?' ሙሳ ድማ 'እወ' ኢሉ መለሰሉ። ሽዑ ሙሳ ከምዚ በለ:---ካብቲ ዝተማህረካ ፍልጠት ቅኑዕ ፍልጠት ክትምህረኒ ክኽተለካ ይኽእል ድየ?-’ ኺድሊር መለሰ:- 'ብሓቂ ንዓይ ክትዕገስ ፈጺምካ ኣይትኽእልን ኢኻ-' -Qs. ኣል ካሕፍ፡ 66-67-. ኺድሊር ቀጺሉ ‘ኦ ሙሳ ንስኻ ዘይትፈልጦ ካብ ፍልጠት ኣላህ ዝመሃረኒ ፍልጠት ኣለኒ፡ ንስኻ’ውን ኣነ’ውን ዘይፈልጦ ንሱ ዝመሃረኒ ፍልጠት ኣለካ’። ሙሳ ድማ '-ፍቓድ ኣምላኽ ትዕግስቲ ክትረኽቡኒ ኢኹም፡ ኣብ ዝኾነ ጉዳይ ድማ ኣይቃወመኩምን እየ-' -ቅስ. ኣል ካሕፍ፡ 69-. ስለዚ ክልቲኦም ጃልባ ከይነበሮም ኣብ ገምገም ባሕሪ ተጓዕዙ፣ ድሕሪኡ ሓንቲ መርከብ ሓለፈት። እቶም ኣብታ ጃልባ ዝነበሩ ሰባት ንኽልቲኦም ምእንቲ ኺወስድዎም ተዛረቡ። ኺድሊር መንነቱ ስለ ዝተፈልጠ፡ ንኽልቲኦም ብዘይ ክፍሊት ወሲዶሞም። ድሕሪኡ፡ ሓንቲ ንእሽቶ ዑፍ ኣብ ጎድኒ እታ ጃልባ ተቐሚጣ ብሓደ ወይ ክልተ ምጭብባጥ ክትሰቲ ማይ ባሕሪ እናነቐጸት መጸት። ድሕሪኡ ኺድሊር ኦ ሙሳ ፍልጠተይን ፍልጠተይን ምስ ፍልጠት ኣላህ ክነጻጸር ከሎ ብዘይካ ከም ምጭብባጥ እዛ ዑፍ ኣብ ማይ ባሕሪ ካልእ ኣይኮነን’ በለ። ሽዑ ኺድሊር ኮነ ኢሉ ነቲ ጣውላ ጃልባ ወሲዱ ሰበሮ። ሙሳ ድማ ንኸንቱ ኣምጺኦምና እምበር ንምንታይ ተሳፈርቲ ንምጥሓል ኣጥፊእካያ?’ በሎ። ኺድሊር ከምዚ በለ: '-ብሓቂ ፈጺምካ ኣይትዕገሰለይን ዲየ ኣይበልኩን-' ሙሳ መለሰ: '-ብዝረሰዐኒ ኣይትቐጽዓኒ ኣይትጽዕነኒ'ውን። ani ንዓይ ኣብ ጉዳያተይ ከቢድ ነገር ሒዘ- ' -Qs. ኣል ካሕፍ፡ 72-73-. እዚ ቀዳማይ ፍጻመ ሙሴ ስለ ዝረሰዐ እዩ። ሽዑ ክልቲኦም ምስ ክልተ ኣዕሩኽቱ ዝጻወት ዝነበረ ንእሽቶ ቆልዓ ክሳብ ዝራኸቡ ተበገሱ። ድሕሪኡ ኺድሊር ርእሲ እቲ ህጻን ሒዙ ኣልዒሉ ጸፍጺፉ ሞተ። ስለዚ ሙሳ ከምዚ ኢሉ ሓተተ፦ '-ንምንታይ ንጹህ ነፍሲ ትቐትል እምበር ንኻልእ ሰብ ስለ ዝቐተለ ዘይኮነ?-' -ቅስ. ኣል ካሕፍ፡ 74-. ኺድሊር ከምዚ ኢሉ መለሰ:--ኣይነገርኩኻን ድየ፣ ብሓቂ ክትዕገሱኒ ከም ዘይትኽእሉ?- ' -Qs. ኣል ካሕፍ፡ 75-. ኢብን ዑየና እዚ መረጋገጺ እዩ በለ። '-ስለዚ ክልቲኦም ብእግሮም ክሳብ ኣብ ህዝቢ ናይ ሓንቲ ሃገር ምስ በጽሑ ብህዝቢ እታ ሃገር ክዘናግዑ ሓቲቶም፡ ህዝቢ እታ ሃገር ግን ከዘናግዖም ኣይደለየን። ሽዑ ክልቲኦም መንደቕ ናይቲ ገዛ ዳርጋ ክፈርስ ከም ዝነበረ ረኸቡ። ስለዚ ኺድሊር ነቲ መንደቕ ኣቖመ- ' -Qs. ኣል ካሕፍ፡ 77-. ረሱሉላህ ታሪኹ ቀጺሉ፡ ‘ኪድሊር ብኢዱ እዩ ገይርዎ። ሽዑ ሙሳ '-እንተደሊኻ ብርግጽ ደሞዝ ክትወስደሉ ኢኻ። ኺድሊር ድማ 'እዚ ኣብ መንጎይን ኣብ መንጎኻን ናይ ምፍልላይ ህሞት እዩ-' ኢሉ መለሰ -Qs. ኣል ካሕፍ፡ 77-78-. ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከምዚ ኢሎም: ኣላህ ንሙሳ ይርሕረሉ። ብዛዕባ ክልቲኦም ብዙሕ ዛንታታት ምእንቲ ኽንሰምዕ፡ ሙሴ ዓቕሊ ኺገብር ከም ዚኽእል ብሓቂ ተስፋ ንገብር።’ ኢሉ መለሰሉ።