Hadith Representative
Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam
Imam Bukhari : 119حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا
Безгә [Абдуллаһ бин Мөхәммәд] әйткәне, безгә [Суфиян] әйткәне, безгә [Әмр] әйткәне, миңа [Сәгыйд бин Җүбәйр] әйткәне, мин [Ибн Аббас]га: "Чыннан да, Нәүф әл-Бакали Мусаны Исраил балаларының Мусасы түгел, ә башка Муса дип уйлый", - дидем. Аннары Ибн Аббас: "Аллаһ дошманы ялганлады, чыннан да [Убай бин Кәгъб] безгә Пәйгамбәр салләллаһу галәйһи вәссәламнән сөйләгән: "Аллаһ пәйгамбәре Муса Исраил балалары алдында вәгазь сөйләгәндә басып торган, аннары аңардан: "Иң акыллы кеше кем?" - дип сораганнар. Муса: "Мин", - дип җавап биргән. Шуңа күрә Аллаһ Тәгалә аны шелтәләгән, чөнки аңа бу хакта белем бирелмәгән. Шуннан соң Аллаһ Тәгалә аңа вәхий кылган: "Ике диңгез тоташкан урында яшәүче колым арасында синнән дә акыллырак бер кол бар". Шуннан соң Муса: "Раббым, мин аның белән ничек очраша алам?" - дигән. Аңа: «Кәрҗингә балык алып кил, югалган булсаң, менә шул юл күрсәт», – диделәр. Шуннан соң Муса пәйгамбәр хезмәтчесе Юсья бин Нун белән юлга чыкты, һәм икесе дә зур ташка җиткәнче балык күтәрделәр. Аннары икесе дә башларын ташка куеп йокладылар. Аннары балык кәрҗиннән чыкты, аннары балык сикереп диңгезгә таба юл тотты... -Кәхфи: 61-. Бу вакыйга Мусаны һәм аның шәкертен гаҗәпләндерде, шуңа күрә алар сәяхәтләренең калган төнен һәм көнен дәвам иттеләр. Бер иртәгә Муса хезмәтчесенә: «Азыгыбызны алып кил, чыннан да, без сәяхәтебез аркасында арыдык...» – диде. Әл-Кәхфи: 62-. Муса боерык буенча билгеләнгән урынга барып җиткәч кенә арымады. Шуңа күрә шәкерте аңа: «Без кайчан ташка сыенганыбызны беләсеңме?» – диде. Чыннан да, мин балык турында сөйләргә оныттым. Һәм мине беркем дә онытмый, бары тик Шайтан гына... -Кәхфи: 63-. Муса аннары болай диде: «Без эзләгән урын шул». Аннары икесе дә эзләреннән кире кайттылар...» - Әл-Кәһфи: 64-. Икесе дә ташка җиткәч, иркен кием кигән бер кешене күрделәр, Муса аны сәламләде. Хизр аннары: «Синең урыныңда мин сиңа ничек сәлам бирәм?» - диде. Муса: «Мин Муса», - дип җавап бирде. Хизр аннары: «Исраил балаларының Мусасы?» - дип сорады. Муса: «Дөрес», - дип җавап бирде. Муса аннары: «Сиңа өйрәтелгән фәннәр арасыннан дөрес белемне миңа өйрәтүең өчен мин сиңа иярә аламмы?» - диде. Хизр җавап бирде: «Чынлыкта, син миңа беркайчан да сабыр итә алмаячаксың...» - Әл-Кәһфи: 66-67-. Хизр сүзен дәвам итте: «Әй Муса, мин Аллаһның белеменнән миңа өйрәтелгән белемгә ия, ул миңа син белмәгәнне өйрәтте, һәм синдә дә Ул миңа өйрәтелгән белем бар». Муса пәйгамбәр әйтте: «Аллаһ теләсә, минем сабырлыгымны күрерсең, һәм мин сиңа бернинди эштә дә каршы килмәячәкмен...» (Кәһф сүрәсе, 69-). Шулай итеп, алар икесе дә көймәләре булмаганда яр буенда йөрделәр, аннары бер көймә үтеп китте. Көймәдәге кешеләр аларны алып китсен өчен сөйләштеләр. Хидр танылгач, алар икесен дә түләмичә алдылар. Шуннан соң кечкенә кош килеп, көймәнең кырыена кунды, диңгез суын бер-ике чүме белән чүпләп эчәргә булды. Хидр әйтте: «Әй Муса, минем һәм синең белемең Аллаһ белеме белән чагыштырганда, бу кошның диңгез суындагы чүме кебек кенә», – диде. Шуннан соң Хидр көймәнең тактасын махсус алды һәм аны бозды. Муса әйтте: «Алар безне түләмичә алдылар, ләкин ни өчен син аны пассажирларын батырыр өчен боздың?» Хизр галәйһиссәлам әйтте: «Мин: «Чыннан да, син миңа беркайчан да сабыр итә алмассың», – дип әйтмәдемме?» – дип җавап бирде Муса: «Онытканым өчен мине җәзалама һәм эшләремдә миңа бернинди авырлык та салма», – дип җавап бирде. «Әл-Кәһфи: 72-73». Бу беренче вакыйга Муса онытканга күрә булды. Аннары алар икесе дә ике дусты белән уйнап йөргән кечкенә балага юлыктылар. Хизр аннары баланың башын тотып, күтәреп, үлгәнче сукты. Шуңа күрә Муса сорады: «Ни өчен син башка кешене үтергән өчен түгел, ә саф җанны үтердең?» – «Әл-Кәһфи: 74». Хизр җавап бирде: «Мин сиңа әйтмәдемме, син миңа сабыр итә алмассың», – дип. «Әл-Кәһфи: 75». Ибн Уяйнә: "Бу раслау", - диде. - Шулай итеп, алар икесе юл тоттылар, бер шәһәр халкына барып җиткәч, шәһәр халкыннан аларны кунак итәргә сорадылар, ләкин шәһәр халкы аларны кунак итәргә теләмәде. Аннары алар шәһәрдә җимерелеп бара торган йорт диварын таптылар. Шулай итеп, Хизр диварны төзәтте... - Әл-Кәһфи: 77-. Аллаһның пәйгамбәре хикәясен дәвам итте: "Хызр моны үз кулы белән эшләде. Шуннан соң Муса әйтте: "Әгәр теләсәң, моның өчен бүләк ала алыр идең. Хизр җавап бирде: "Бу минем белән синең араңда аерылу вакыты..." - Әл-Кәһфи: 77-78-. Пәйгамбәр салләллаһу галәйһи вәссәлам әйтте: "Аллаһ Мусага рәхмәт кылсын. Без чыннан да Мусаның сабыр итә алуын һәм без аларның икесе турында күп хикәяләр ишетә алуыбызны өмет итәбез".