Hadith Representative
Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam
Imam Bukhari : 119حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا
އަޅުގަނޑުމެން [ޢަބްދުالله ބިން މުޙައްމަދު] އަށް ރިވާވެގެން ދިޔައީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވި ކަމަށް އަޅުގަނޑުމެން [ސުފްޔާން] އަށް ވާރިދުވެވަޑައިގެންނެވި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަމްރު] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އަޅުގަނޑަށް [ސަޢީދު ބިން ޖުބައިރު] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އަޅުގަނޑު [އިބްނު ޢައްބާސް] އަށް ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް ދެން ވިދާޅުވީ، الله ގެ ދުޝްމަނުން ދޮގު ހަދައިފި، ހަމަކަށަވަރުން [އުބައި ބިން ކަޢުބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. މޫސާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަހަރެން މިހުރީ'. ފަހެ، މަތިވެރި الله އޭނާއަށް ފާޑުވިދާޅުވީ އެކަމުގެ ޢިލްމު އޭނާއަށް ލިބިވަޑައިނުގަންނަވާތީއެވެ. ދެން މާތްالله އެކަލޭގެފާނަށް ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. ދެން މޫސާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އޭނާއަށް ބުނެވުނީ: 'ދަޅުގަނޑެއްގައި މަހެއް ގެންނަވާ، ގެއްލިއްޖެނަމަ، ދެން އެއީ ހިދާޔަތެވެ'. ދެން މޫސާ އޭނާގެ ޚާދިމު ޔޫސްޔާ ބިން ނޫން އާއި އެކު ދަތުރު ފެށިއިރު، ދެމީހުން ވެސް ބޮޑު ހިލަގަނޑަކަށް ވާސިލްވާންދެން ބާސްކެޓެއްގައި މަސް ހިފައިގެން ދިޔައެވެ. އެއަށްފަހު ދެމީހުންވެސް އެ ހިލަގަނޑުގައި ބޯ އަޅައިގެން ނިދާލެވުނެވެ. ދެން މަސް ބާސްކެޓުން ނުކުމެގެން - ދެން މަސް ފުންމާލައިގެން މޫދަށް އެރި- ' -Qs. އަލް ކަހްފީ: 61-. މި ހާދިސާގެ ސަބަބުން މޫސައާއި އޭނާގެ ދަރިވަރަށް ހައިރާންކަން ލިބުމުން ދަތުރުގެ ބާކީ އޮތް ރޭގަނޑާއި ދުވާލު ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ. އެއްދުވަހަކު ހެނދުނު މޫސާގެފާނު އޭނާގެ އަޅާއަށް ވިދާޅުވީ، '-އަހަރެމެންގެ ކާނާ މިތަނަށް ގެނެސްދީ، ހަމަކަށަވަރުން އަހަރެމެންގެ ދަތުރުގެ ސަބަބުން އަހަރެމެންނަށް ވަރުބަލިކަން އިހުސާސް ކުރެވިއްޖެ-' -Qs. އަލް ކަހްފީ: 62-. އަމުރުކުރި ގޮތަށް މަންޒިލަށް އާދެވުމުން ނޫނީ މޫސައަށް ވަރުބަލިކަމެއް އިހުސާސެއް ނުކުރެވުނެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާގެ ދަރިވަރު އޭނާއަށް ބުންޏެވެ: '-އަހަރެމެން ކުރިން ހިލަގަނޑުގައި ހިމާޔަތް ހޯދީ ކޮން އިރަކުކަން އެނގޭ ހެއްޔެވެ؟ ހަމަކަށަވަރުން މަހެއްގެ ވާހަކަ ކިޔައިދޭން ހަނދާން ނެތުނީއެވެ. އަދި ޝައިޠާނާ ނޫން މީހަކު އަހަރެންގެ މަތިން ހަނދާން ނައްތާނުލާ- ' -Qs. އަލް ކަހްފީ: 63-. މޫސަ ދެން ބުންޏެވެ: '-އެއީ އަހަރެމެން ހޯދަމުންދާ ތަނެވެ. ދެން ދެމީހުން އެނބުރި އައީ އަނެއްކާވެސް އެމީހުންގެ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ފަހަތުން- ' -Qs. އަލް ކަހްފީ: 64-. ދެމީހުންވެސް ހިލަގަނޑާ ހަމައަށް ދިޔައިރު، ލުއި ހެދުމެއް ލައިގެން ހުރި މީހަކު ފެނުމުން، މޫސާގެފާނު ދެން ސަލާމް ކުރިއެވެ. ޚިދުރު ދެން ވިދާޅުވީ، ކަލޭގެ ބަދަލުގައި އަހަރެން ކަލޭގެފާނަށް ސަލާމް ކުރާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ މޫސާގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވީ 'އަހަންނަކީ މޫސާ' ކަމަށެވެ. ޚިދުރު ދެން ސުވާލުކުރެއްވީ، 'އިސްރާއީލުގެ ދަރިކޮޅުގެ މޫސާގެފާނު؟' މޫސާގެފާނު ޖަވާބު ދިނީ 'އެއީ ތެދެއް' ކަމަށެވެ. މޫސާގެފާނު ދެން ވިދާޅުވިއެވެ: '-ތިބާއަށް ދަސްކޮށްދީފައިވާ ޢިލްމުތަކުގެ ތެރެއިން ޞައްޙަ ޢިލްމު އަހަންނަށް ދަސްކޮށްދިނުމަށްޓަކައި އަހަރެންނަށް ކަލޭގެފާނަށް ތަބާވެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟- ' ޚިދުރު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: 'ހަމަކަށަވަރުން، ކަލޭގެފާނަށް ދުވަހަކުވެސް އަހަންނަށް ކެތްތެރިވެވޭކަށް ނެތެވެ- ' -Qs. އަލް ކަހްފީ: 66-67-. ޚިދުރު ވާހަކަފުޅު ކުރިއަށް ގެންދެވީ، 'އޭ މޫސާގެފާނު، ކަލޭގެފާނަށް ނޭނގޭ ކަންތައްތަކެއް އަހަންނަށް އުނގަންނައިދެއްވިކަން اللهގެ ޢިލްމުން އަހަންނަށް އެނގިއްޖެއެވެ. މޫސާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަލް ކަހްފީ: 69-. އެހެންކަމުން ދެމީހުންވެސް ގޮނޑުދޮށުގައި ހިނގައިގަތީ ދޯންޏެއް ނެތް އިރު، ދެން ދޯންޏެއް އެތަނުން ފާއިތުވެގެން ދިޔައެވެ. އެމީހުން ވާހަކަ ދެއްކީ ދޯނީގައި ތިބި މީހުން އެމީހުން ގެންދާނެ ގޮތަކަށެވެ. ޚިދްރީރު ދެނެގަނެވިފައި އޮތުމުން، ފައިސާ ނުދައްކައި ދެމީހުންވެސް ގެންދިޔައެވެ. އެވަގުތު ކުޑަ ދޫންޏެއް އައިސް ދޯނީގެ އެއްފަރާތުގައި އިށީނދެ، އެއް ނުވަތަ ދެ ޕެކް ޖަހައިގެން ބޯން ކަނޑުގެ ފެނުގައި ފިރުމާލިއެވެ. ދެން ޚިދުރުރު ވިދާޅުވީ، އޭ މޫސާގެފާނު، الله ގެ ޢިލްމާ އަޅާބަލާއިރު އަހަރެންގެ ޢިލްމާއި ކަލޭގެފާނުގެ ޢިލްމަކީ ކަނޑުގެ ފެނުގައި މި ދޫނީގެ ކޮތަޅުތައް ފަދައިން ނޫން އެހެން އެއްޗެއް ނޫން’ ކަމަށެވެ. ދެން ޚިދްރީރު ގަސްތުގައި ދޯނީގެ ފަތްކޮޅު ނަގައި ހަލާކުކޮށްލިއެވެ. މޫސާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ޚިދުރުރު ވިދާޅުވިއެވެ: '-ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭ އަހަންނަށް ދުވަހަކުވެސް ކެތްތެރި ނުވާނެ ކަމަށް އަހަރެން ނުބުނަން ހެއްޔެވެ-' މޫސާގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: '-އަހަރެންގެ ހަނދާން ނައްތާލުމުގެ އަދަބު ނުދެއްވާ އަދި އަހަރެންގެ ކަންކަމުގައި އެއްވެސް އުނދަގުލެއް އަހަންނަށް ބުރަ ނުކުރައްވާށެވެ-' -ސ. އަލް ކަހްފީ: 72-73-. މި ފުރަތަމަ ހާދިސާ ހިނގީ މޫސާގެފާނު ހަނދާން ނެތުމުންނެވެ. ދެން ދެމީހުންވެސް ދިޔައީ އޭނާގެ ދެ އެކުވެރިންނާއެކު ކުޅެން އިން ކުޑަކުއްޖަކާ ބައްދަލުވާންދެންނެވެ. އެއަށްފަހު ޚިދުރު އެކުއްޖާގެ ބޮލުގައި ހިފަހައްޓައިގެން އުފުލާލައި މަރުވާންދެން ތަޅައިގަތެވެ. އެހެންކަމުން މޫސާގެފާނު ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ: '-ތިބާ ޠާހިރު ނަފްސެއް މަރާލީ ކީއްވެގެންތޯ، އޭނާ އެހެން މީހަކު މަރާލުމުން ނޫން؟- ' -ސ. އަލް ކަހްފީ: 74-. ޚިދުރު ޖަވާބު ދިނީ: '-އަހަރެންނަށް ކެތްތެރި ނުވެވޭނެ ކަމަށް އަހަރެން ނުބުނަން ހެއްޔެވެ؟- ' -ސ. އަލް ކަހްފީ: 75-. އިބްނު އުއްޔިނާ ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން އެރަށުން ފެނުނީ ގާތްގަނޑަކަށް ވެއްޓިގެން ދިޔަ ގެއެއްގެ ފާރެކެވެ. އެހެންކަމުން ޚިދުރު ފާރު މަރާމާތު ކުރެއްވި- ' -Qs. އަލް ކަހްފީ: 77-. الله ގެ ރަސޫލާ އެކަލޭގެފާނުގެ ވާހަކަ ކުރިއަށް ގެންދެވީ: ޚިދުރު އެކަން ކުރެއްވީ އަމިއްލަ އަތުންނެވެ. ދެން މޫސާގެފާނު ވިދާޅުވީ، '-ތިޔަބޭފުޅުން ބޭނުންފުޅުވާނަމަ އެކަމުގެ ޘަވާބެއް ނަގާލެވުނީހެވެ. ޚިދުރު ޖަވާބު ދެއްވީ، 'މިއީ އަހަރެންނާއި ކަލޭގެފާނާއި ދެމެދު ވަކިވާ ވަގުތު-' -Qs. އަލް ކަހްފީ: 77-78-. ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަހަރެމެން ހަގީގަތުގައިވެސް އުންމީދު ކުރަނީ މޫސާގެފާނަށް ކެތްތެރިވެވޭނެ ކަމަށާއި އެ ދެމީހުންގެ ވާހަކަތައް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަޑުއިވޭނެ ކަމަށް'.