Hadith Representative
Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam
Imam Bukhari : 119حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا
Бицен гьабуна [ГӀабдуллагь бин МухӀамадица] абуна, бицана [Суфьяница] бицана [Амруца] абуна, дида бицана [СагӀид бин Джубайрица] абуна, дица [Ибн ГӀаббасида] абуна: «ХӀакъикъаталдаги Науф Аль Бакалида ракӀалде ккола Муса Баниялъул Муса гурев вукӀанин, Мусаилил анотер вукӀанин». Гьеб мехалъ Ибн ГӀаббасица абуна: «Аллагьасул тушманас гьереси бицунеб бугин, хӀакъикъаталдаги [ГӀубай бин КагӀбица] нилъее Аварагасдасан бицунеб бугин: «Муса Аллагьасул авараг Бани Исраилалда цеве чӀун вукӀана вагӀза гьабулев, цинги гьесда гьикъана: «Бищунго гӀакъилав чи щив?» Мусаца жаваб кьуна: «Дун вуго», - ян. Гьединлъидал Аллагьас ТагӀалаца гьесие бадибчӀвай гьабуна, гьелъул хӀакъалъулъ гьесие лъай кьечӀолъиялъ. Цинги Аллагьас ТагӀалаца гьесие вахӀю гьабуна: «Дир лагъзадерида гьоркьов вуго цо лагъ, кӀиябго ралъдада гьоркьоб лъугьунеб бакӀалда гӀумру гьабулев, дудаса цӀодорав», - ян. Цинги Мусаца абуна: «Я Рабб, кин дун гьесда дандчӀвалев?» Гьединлъидал гьесда абуна: «ЧчугӀа гъамасалда жаниб бачӀа, ччугӀа камун батани, гьеб ккола нух бихьизаби», - ян. Цинги Муса жиндирго лагъ Юсяъ бин Нунгун цадахъ нухда вахъана ва кӀиязго ччугӀа гъамасазда жаниб бачун ана цо кӀудияб хъархъалде щвезегӀан. Цинги кӀиявго ганчӀида бетӀерги лъун, кьижана. Цинги ччугӀа къватӀибе бачӀана -цинги ччугӀа кӀанцӀун ралъдалъе нух босана-' -Qs. Аль КахӀф: 61-. Гьеб лъугьа-бахъиналъ Мусаги гьесул муридзабиги гӀажаиблъизаруна, гьединлъидал кӀиязго нух халат бахъинабуна хутӀараб сордо-къоялъ. Цо къоялъ радал Мусаца жиндирго лагъзадерида абуна: «Нижер квен гьанибе босе, хӀакъикъаталдаги ниж свакан руго нижерго сапаралдаса-» -Къс. Аль КахӀф: 62-. Мусада свак лъалеб букӀинчӀо, амру гьабураб къагӀидаялъ жиндирго мурадалде щун хадуб гурони. Гьединлъидал гьесул муридас гьесда абуна: «Дуда лъалищ цебе нижеца хъархъилъ рахӀатхвей балагьараб мех? ХӀакъикъаталдаги, дида кӀочон тун букӀана ччугӀил хӀакъалъулъ бицине. Ва дун лъиданиги кӀочон толаро ШайтӀан гурони-' -Къс. Аль КахӀф: 63-. Мусаца цинги абуна: — Гьеб буго нижеца балагьулеб бакӀ. Цинги гьел кӀиялго тӀадруссана жидерго цебесеб лъалкӀалда хадур рилълъине- ' -Qs. Аль КахӀф: 64-. КӀиявго хъархъихъе щвараб мехалъ, гьезда ватун вуго гӀатӀидаб ретӀел ретӀарав чи. Мусаца гьесда салам кьуна. Хидлирица цинги абуна: «Дуца дурго бакӀалда салам кин кьолеб?» Мусаца жаваб кьуна: «Дун вуго Муса», - ян. Хидлирица нахъе гьикъана: «Муса Бани Исраил?» Мусаца жаваб кьуна: «У», - ян. Мусаца цинги абуна: «Дун дуда хадуб лъугьине бегьилищ дуда малъараб гӀелмуялда гьоркьоб битӀараб гӀелму дида малъизелъун?»-ян Хидлирица жаваб кьуна: «ХӀакъикъаталдаги, дуда киданиги кӀвезе гьечӀо Дида сабру гьабизе-» -С. Аль-КахӀф: 66-67-. Хидлирица халат бахъинабуна: «Я Муса, дихъ Аллагьасул гӀелмуялдасан дуда лъалареб гӀелмуги бугин, дудаги лъала гьес малъараб гӀелмуги бугин». Мусаца абуна: '-Аллагьас хъван батани, дуда дун сабруяв чи ватила, дица дуда дандечӀей гьабиларо кинабгӀаги ишалъулъ-' -Къс. Аль КахӀф: 69-. Гьедин кӀиявго ралъдал рагӀалдасан хьвадана, цонигиясул лодка гьечӀеб мехалъ, цинги гама ана. Гамида рекӀараз гьел кӀиялго рачинелъун кӀалъана гьел. Хидлир лъазавун вукӀиналъ, гьез кӀиявго гӀарацги кьечӀого вачун ун вуго. Цинги бачӀана цо-кӀиго кьабиялдалъун гьекъезе ралъдал лъим кьабулеб лодкаялъул рахъалда чӀараб гьитӀинаб хӀинчӀ. Хидлирица хадуб абуна: «Я Муса, дирги дур гӀелмуги Аллагьасул гӀелмуялда данде ккун, ралъдал лъелъ бугеб гьаб хӀанчӀил кьаби гӀадаб жо гуро», - ян. Цинги Хидлирица ургъунго босун буго лодкаялъул хъарщи ва гьеб биххизабун буго. Мусаца абун буго: «Гьез нилъ гӀадада рачана, амма пассажирал гъанкъизе щай дуца гьеб биххизабураб?» Хидлирица абуна: «Дица абун букӀинчӀищ: «ХӀакъикъаталдаги дуца киданиги дие сабру гьабиларо-» Мусаца жаваб кьуна: «Дир кӀочон теялъухъ дие тамихӀ гьабуге ва дида тӀад къварилъиги лъоге. ани дие дир ишазда жаниб захӀматаб жогун- ' -Къс. Аль-КахӀф: 72-73- соназда. Гьеб тӀоцебесеб лъугьа-бахъин ккана Мусада кӀочон тун букӀиналъ. Цинги гьел кӀиялго ана, жиндирго кӀиго гьудулгун васандулеб гьитӀинаб лъимер дандчӀвазегӀан. Гьеб мехалда Хидлирица лъимадул бетӀерги ккун, борхун, кьабун чӀван буго. Гьединлъидал Мусаца гьикъана: '-Щай дуца бацӀцӀадаб рухӀ чӀвалеб, гьес цоги чи чӀван вугин абун гуреб?-' -С. Аль КахӀф: 74-. Хидлирица жаваб кьуна: '-Дица дуда абичӀищ, хӀакъикъаталдаги дуда дида сабру гьабизе кӀвезе гьечӀин?- ' -С. Аль КахӀф: 75-. Ибну ГӀуяйнатица абуна: «Гьеб буго тасдикъ гьаби», - ян. '-Гьедин кӀиялго рилълъана цо пуланаб улкаялъул гӀадамазухъе щвезегӀан, гьез гьарун букӀана доб улкаялъул гӀадамаз гьоболлъи гьабеян, амма доб улкаялъул гӀадамазе бокьун букӀинчӀо жидее гьоболлъи гьабизе. Гьеб мехалда гьел кӀияздаго батун буго рукъалъул къед биххизегӀан хутӀун букӀин. Гьедин Хидлирица къед бана- ' -Къс. Аль КахӀф: 77-. Расулуллагьица жиндирго хабар халат бахъинабуна: — Хидлирас жиндирго квераздалъун гьабуна. Цинги Мусаца абуна: «Дуе бокьани, чара гьечӀого гьелъухъ мухь босила», - ян. Хидлирица жаваб кьуна: «Гьаб дидаги дудаги гьоркьоб батӀалъиялъул лахӀзат-» -Къс. Аль-КахӀф: 77-78-. Аварагас саллаллагьу гӀалайгьи ва саллам абуна: «Мусада Аллагь гурхӀаги», - ян. Нижер унго-унгояб хьул бугин Мусаца сабру гьабизе кӀвеялда, гьезул кӀиязулго хӀакъалъулъ гӀемерал харбал рагӀизе».