Hadith Representative
Menghajikan orang tua yang lanjut usia (Haji Badal)
Imam Tirmidzi : 850حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ يَسَارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍأَنَّ امْرَأَةً مِنْ خَثْعَمٍ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبِي أَدْرَكَتْهُ فَرِيضَةُ اللَّهِ فِي الْحَجِّ وَهُوَ شَيْخٌ كَبِيرٌ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يَسْتَوِيَ عَلَى ظَهْرِ الْبَعِيرِ قَالَ حُجِّي عَنْهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَبُرَيْدَةَ وَحُصَيْنِ بْنِ عَوْفٍ وَأَبِي رَزِينٍ الْعُقَيْلِيِّ وَسَوْدَةَ بِنْتِ زَمْعَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَوْفٍ الْمُزَنِيِّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَيْضًا عَنْ سِنَانِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْجُهَنِيِّ عَنْ عَمَّتِهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذِهِ الرِّوَايَاتِ فَقَالَ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ مَا رَوَى ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مُحَمَّدٌ وَيُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ ابْنُ عَبَّاسٍ سَمِعَهُ مِنْ الْفَضْلِ وَغَيْرِهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ رَوَى هَذَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَرْسَلَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ الَّذِي سَمِعَهُ مِنْهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ صَحَّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْبَابِ غَيْرُ حَدِيثٍ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ يَرَوْنَ أَنْ يُحَجَّ عَنْ الْمَيِّتِ و قَالَ مَالِكٌ إِذَا أَوْصَى أَنْ يُحَجَّ عَنْهُ حُجَّ عَنْهُ وَقَدْ رَخَّصَ بَعْضُهُمْ أَنْ يُحَجَّ عَنْ الْحَيِّ إِذَا كَانَ كَبِيرًا أَوْ بِحَالٍ لَا يَقْدِرُ أَنْ يَحُجَّ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ
[އަޙްމަދު ބިން މާނީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، [ރޫޙް ބިން ޢުބާދާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި، [އިބްނު ޖުރައިޖު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި، [އިބްނު ޝިހާބު] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިނީ؛ [ސުލައިމާން ބިން ޔާސަރ] [ޢަބްދުالله ބިން ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން [އަލް ފަދުލް ބިން ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވީ ޚަޠްޞަމްގެ އަންހެނަކު އެދުނު ވާހަކައެވެ؛ 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އަހަރެންގެ ބައްޕަ ޙައްޖު ކުރުން ވާޖިބުވެއްޖެ ނަމަވެސް އޭނާއަކީ މުސްކުޅި މީހެއް ކަމުން އަސް ދުއްވާވަރަށް ވަރުގަދައެއް ނޫނެވެ'. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އޭނާއަށް ޙައްޖު އަދާކުރައްވާށެވެ'. -އަބޫ އީސާ ތިރުމީދީގައި- ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަލީ، ބުރައިދާ، ޙުސައިން ބިން ޢައުފް، އަބޫ ރަޒީން އަލް އުޤައިލީ، ސައުދާ ބިން ޒަމްޢާ އަދި އިބްނު ޢައްބާސްގެ ކިބައިންވެސް މިފަދަ ޙަދީޘެއް ރިވާވެގެންވެއެވެ'. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަލްފާދުލް ބިން އައްބާސްގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ޙަދީޘެކެވެ. އަދި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން [ޙުސައިން ބިން ޢައުފް އަލް މުޒާނީ] ގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަދި މި ޙަދީޘް ވެސް [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން [ސިނާން ބިން ޢަބްދުﷲ އަލް ޖުހާނީ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ދައްތަ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަދި އިބްނު ޢައްބާސްގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ސީދާ ރިވާވެގެންވެއެވެ. -އަބޫ އީސާ ތިރުމީދީގައި- ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން މުޙައްމަދުގެފާނާ ސުވާލުކުރީ މަތީގައިވާ ހުރިހާ ރިވާޔަތްތަކާ ބެހޭގޮތުން، އޭނާ ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ؛ 'އެންމެ ޞައްޙަ ކަމަކީ އިބްނު ޢައްބާސްގެ އަރިހުން އަލްފާޟިލް ބިން ޢައްބާސްގެ ކިބައިން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ވާހަކައެވެ. މުހައްމަދު އިތުރަށް ވިދާޅުވީ؛ އިބްނު ޢައްބާސްއަށް މި ޙަދީޘް އަލްފާދުލް ބިން ޢައްބާސްގެ އަރިހުންނާއި އެހެން މީހުންގެ ކިބައިން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން އަޑުއެހި ކަމުގައި ވުމަކީ މުސްތަޙީލު ކަމެއް ނޫނެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަދި މި މައްސަލާގައި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ އެތައް ޞައްޙަ ޙަދީޘްތަކެއް ވެއެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިންވެސް ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ. މިއީ ސުފްޔާން އައްތަވުރީއާއި، އިބްނުލް މުބާރަކާއި، ޝާފިޢީއާއި، އަޙްމަދާއި، އިސްޙާޤުގެ ރައުޔެއްވެސް މެއެވެ. ކޮންމެ މީހަކުވެސް ހީކުރަނީ މަރުވެފައިވާ މީހުންނަށް އަޅުކަން ކުރުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ކަމަށެވެ. މާލިކު ވިސްނާއިރު؛ 'އެކަލޭގެފާނު މަރުވުމުގެ ކުރިން ވަޞިއްޔަތެއް ކޮށްފައި ވަޞިއްޔަތެއް ކޮށްފައި ވާނަމަ ދެން އެ ވަޞިއްޔަތް ޚިދުމަތް ކުރެވޭނެއެވެ.' ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ކަމުގައިވާ އިބްނުލް މުބާރަކާއި ޝާފިޢީ، އަދިވެސް ދުނިޔޭގައި ހުރި މީހަކު، މުސްކުޅިވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ ޙައްޖުވުމަށް ނުކުޅެދުންތެރިވާ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ޙައްޖުވުމަށް ހުއްދަ ދެއްވައެވެ. މިއީ އިބްނު މުބާރަކާއި އަޝްޝާފިޢީގެ ރައުޔެވެ.