Hadith Representative
Makan dan minum hingga ibnu ummi maktum mengumandangkan adzan subuh
Imam Tirmidzi : 187حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى تَسْمَعُوا تَأْذِينَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعَائِشَةَ وَأُنَيْسَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَسَمُرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْأَذَانِ بِاللَّيْلِ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ بِاللَّيْلِ أَجْزَأَهُ وَلَا يُعِيدُ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَذَّنَ بِلَيْلٍ أَعَادَ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ بِلَالًا أَذَّنَ بِلَيْلٍ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُنَادِيَ إِنَّ الْعَبْدَ نَامَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُهُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُؤَذِّنَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَرَوَى عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رَوَّادٍ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ مُؤَذِّنًا لِعُمَرَ أَذَّنَ بِلَيْلٍ فَأَمَرَهُ عُمَرُ أَنْ يُعِيدَ الْأَذَانَ وَهَذَا لَا يَصِحُّ أَيْضًا لِأَنَّهُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عُمَرَ مُنْقَطِعٌ وَلَعَلَّ حَمَّادَ بْنَ سَلَمَةَ أَرَادَ هَذَا الْحَدِيثَ وَالصَّحِيحُ رِوَايَةُ عُبَيْدِ اللَّهِ وَغَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَالزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَلَوْ كَانَ حَدِيثُ حَمَّادٍ صَحِيحًا لَمْ يَكُنْ لِهَذَا الْحَدِيثِ مَعْنًى إِذْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَإِنَّمَا أَمَرَهُمْ فِيمَا يُسْتَقْبَلُ و قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ وَلَوْ أَنَّهُ أَمَرَهُ بِإِعَادَةِ الْأَذَانِ حِينَ أَذَّنَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ لَمْ يَقُلْ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ حَدِيثُ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَأَخْطَأَ فِيهِ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [ޤުޠައިބާ] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްލައިތުސް] [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން [ސަލީމް] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ އަރިހުން] ވިދާޅުވެފައިވަނީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އިބްނު މަސްއޫދާއި، 'އައިސިޔާ، އުނައިސާ، އަނަސް، އަބޫދުޒާރު އަދި ސަމްރާ' ގެ ތާރީޚެއް ވެސް ލިޔެވިފައިވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އިބްނު ޢުމަރުގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ. އަދި ރޭގަނޑު ނަމާދު ކުރާ ގޮތާމެދު ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުން އުފެދިފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ބުނީ، 'މުޢްޒީނަކު ރޭގަނޑު ނަމާދަށް ގޮވާލައިފިނަމަ ދެން އެއީ ފުދޭނެ ކަމެއް ކަމަށާއި އެކަން ތަކުރާރު ކުރުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތް' ކަމަށެވެ. މި ރައުޔު ނެގީ މާލިކާއި ބިން އަލް މުބާރަކާއި އަހުމަދާއި އިސްހާގުއެވެ. މީގެ އިތުރުން އެހެން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައިވަނީ 'ރޭގަނޑު ނަމާދަށް ގޮވާލައިފިނަމަ އެކަން ތަކުރާރު ކުރަން ޖެހޭނެ' ކަމަށެވެ. މި ރައުޔު ނެގީ ސުފިޔާން އަޓްސް ޓްސައުރީ އެވެ. ހައްމާދު ބިން ސަލާމާ އައްޔޫބުގެ އަރިހުން، އިބްނު ޢުމަރުގެ އަރިހުން ނާފިޢުގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި ބިލާލް އެއްފަހަރަކު ރޭގަނޑު ނަމާދު ކުރެއްވި ކަމަށާއި، އެހެންކަމުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަމުރުކުރެއްވީ، ހަމަކަށަވަރުން އަޅަކު ނިދާފައި ވާކަމަށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު ޞައްޙަ ކަމަކީ [ޢުބައިދުالله ބިން ޢުމަރު] ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘާއި އޭގެ އިތުރުން [ނަފީޢު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވެފައިވާ ޙަދީޘެވެ؛ 'ހަމަކަށަވަރުން ބިލާލް ރޭގަނޑު ނަމާދަށް ގޮވާލައްވަނީ، އެހެންކަމުން އިބްނު އުއްމީ މަކްތޫމްގެ ނަމާދުގެ އަޑު އިވޭހާ ހިނދަކު ކެއުން ބުއިމުން ގެންދަންވާނެ'. އަދި ނާފިޢީ އަރިހުން ޢަބްދުލްޢަޒީޒު ބިން އަބޫ ރައްވާދު، އެއްފަހަރަކު ޢުމަރު ދުޢާކުރާ މީހާ ރޭގަނޑު ނަމާދު ކުރެއްވި ކަމުގައި ވާއިރު، އެހެންވެ ތަކުރާރު ކުރުމަށް އަމުރު ކުރެއްވި ކަމުގައި ވިޔަސް މި ޙަދީޘަކީވެސް ބާޠިލު ޙަދީޘްފުޅެކެވެ. އެހެނީ ނާފިޢާއި ޢުމަރާއި ދެމެދު ސަނަދު ކަނޑާލީއެވެ. ފަހަރެއްގައި ހައްމާދު ބިން ސަލާމާ ބޭނުންވީ މި ޙަދީޘް ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ހަގީގަތަކީ އިބްނު ޢުމަރުގެ އަރިހުން ނާފިޢުގެ ކިބައިން އުބައިދުالله އާއި އެހެން ބަޔަކު ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘްފުޅާއި، ސަލީމް ބިން ޢުމަރުގެ އަރިހުން އަޒް ޒުހުރީ ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘްފުޅަކީ، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ހައްމާދު ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘަކީ ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ނަމަ ހަމަގައިމުވެސް މި ޙަދީޘްފުޅުގެ މާނައެއް ނެތެވެ. އެހެނީ ރަސޫލުالله صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: ‘ހަމަކަށަވަރުން ބިލާލް އަޟާން އަދިވެސް އޮތީ ރޭގަނޑުގައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'ހަމަކަށަވަރުން ބިލާލް ނަމާދަށް ގޮވާލައްވަނީ އަދިވެސް ރޭގަނޑު ވަގުތެއްގައި،' ފަތިހުގެ ކުރިން ނަމާދު ކުރުމުން ނަމާދު ތަކުރާރު ކުރުމަށް އަމުރު ކުރެއްވިނަމަ، ރަސޫލާ ނުބުނެވޭނެއެވެ. އަލީ ބިން އަލް މަދީނީ ވިދާޅުވީ؛ 'ޙައްމަދު ބިން ސަލާމާގެ ޙަދީޘް އައްޔޫބުގެ ކިބައިން، ނާފީގެ ކިބައިން’، އިބްނު ޢުމަރުގެ ކިބައިން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ޙަދީޘް ޞައްޙަ ނޫން ކަމަށާއި، ހައްމާދު ބިން ސަލާމާއަށް އެކަމުގައި ގޯސްތަކެއް ހެދިފައިވާ ކަމަށެވެ.