Hadith Representative
Makan dan minum hingga ibnu ummi maktum mengumandangkan adzan subuh
Imam Tirmidzi : 187حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى تَسْمَعُوا تَأْذِينَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعَائِشَةَ وَأُنَيْسَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَسَمُرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْأَذَانِ بِاللَّيْلِ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ بِاللَّيْلِ أَجْزَأَهُ وَلَا يُعِيدُ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَذَّنَ بِلَيْلٍ أَعَادَ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ بِلَالًا أَذَّنَ بِلَيْلٍ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُنَادِيَ إِنَّ الْعَبْدَ نَامَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُهُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُؤَذِّنَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَرَوَى عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رَوَّادٍ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ مُؤَذِّنًا لِعُمَرَ أَذَّنَ بِلَيْلٍ فَأَمَرَهُ عُمَرُ أَنْ يُعِيدَ الْأَذَانَ وَهَذَا لَا يَصِحُّ أَيْضًا لِأَنَّهُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عُمَرَ مُنْقَطِعٌ وَلَعَلَّ حَمَّادَ بْنَ سَلَمَةَ أَرَادَ هَذَا الْحَدِيثَ وَالصَّحِيحُ رِوَايَةُ عُبَيْدِ اللَّهِ وَغَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَالزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَلَوْ كَانَ حَدِيثُ حَمَّادٍ صَحِيحًا لَمْ يَكُنْ لِهَذَا الْحَدِيثِ مَعْنًى إِذْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَإِنَّمَا أَمَرَهُمْ فِيمَا يُسْتَقْبَلُ و قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ وَلَوْ أَنَّهُ أَمَرَهُ بِإِعَادَةِ الْأَذَانِ حِينَ أَذَّنَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ لَمْ يَقُلْ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ حَدِيثُ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَأَخْطَأَ فِيهِ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ
безгә [Кутәйбә] әйтте; безгә [Әл-Ләйтс] әйтте, [Ибн Шиһабтан], [Сәлимнән], [аның әтисеннән] Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәлам әйтте: "Чыннан да, төнлә намазга азан әйтелсә, сез Ибн Өмми Мәктүмнең азанын ишеткәнче ашау-эчүне дәвам итәргә тиеш". Әбу Гайсә әйтте: "Бу бүлектә шулай ук Ибн Мәсгуд, Айшә, Унәйсә, Әнәс, Әбу Зәр һәм Самрадан тарих бар". Әбу Гайсә әйтте: "Ибн Гомәрнең хәдисе хәсән ышанычлы. Һәм галимнәр төнлә намазга азан әйтү турында төрле фикердә. Кайберләре: "Әгәр азанчы төнлә намазга азан әйтсә, бу җитә һәм аны кабатларга кирәк түгел", - диделәр. Бу фикерне Мәлик, бин Әл-Мөбарәк, Әхмәт һәм Исхак әйттеләр. Шул ук вакытта башка кайбер галимнәр: "Әгәр ул төнлә намазга азан әйтсә, аны кабатларга тиеш", - диделәр. Бу фикерне Суфьян Әс Цаури әйтте. Хәммәд бин Сәләмә Әййубтан, Нәфидән Ибн Гомәрдән риваять кыла: Билал бервакыт төнлә намазга азан әйткән, шуңа күрә Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәлам аңа: "Чыннан да, бер кол йоклаган", - дип әйтергә боера. Әбү Гайсә болай диде: "Бу хәдис дөрес түгел. Ләкин дөрес булганы - [Убайдулла бин Гомәр] риваять иткән хәдис, һәм аннан тыш [Нәфи] [Ибн Гомәр]дән Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәлам: "Чынлыкта, Билал төнлә намазга азан әйтә, шуңа күрә сез Ибн Өмми Мәктүмнең азанын ишеткәнче ашап-эчүне дәвам итегез", - дигән. Шулай ук Габдел Азиз бин Әбу Рәвәд Нафидан: "Азанчы Гомәр бервакыт төнлә намазга азан әйткән, шуңа күрә ул аңа кабатларга боера", - дип риваять ителә, ләкин бу хәдис тә дөрес түгел. Чөнки Нәфи белән Гомәр арасында санад бозылган. Бәлки, Хәммәд бин Сәләмә бу хәдисне теләгәндер. Чынлыкта, Убайдуллаһ һәм башкалар Нафидан, Ибн Гомәрдән һәм Әз-Зүһридан, Сәлим бин Гомәрдән, Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәлам: "Чыннан да, Билал төнлә намазга чакыра", - дигән. Әбу Гайсә: "Әгәр Хәммәд риваять иткән хәдис дөрес булса, әлбәттә, бу хәдиснең мәгънәсе юк. Чөнки Рәсүл саллаһу галәйһи вәссәлам: "Чыннан да, Билал азан төнлә", - дигән, ул сәхабәләргә нәрсәдер әйтергә куша. Һәм ул: "Чыннан да, Билал төнлә намазга чакыра", - дигән, әгәр ул таң атмас борын намазга чакырганда азанны кабатларга кушса, Пәйгамбәр: "Чыннан да, Билал төнлә намазга чакыра", - дип әйтмәс иде. Әли бин Әл-Мәдини болай дигән: "Хәммәд бин Сәлам, Әйюбтан, Нафидан, Ибн Гомәрдән, Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнән, хәдис дөрес түгел, һәм Хәммәд бин Сәлам анда хаталар ясаган".