Hadith Representative
Makan dan minum hingga ibnu ummi maktum mengumandangkan adzan subuh
Imam Tirmidzi : 187حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى تَسْمَعُوا تَأْذِينَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعَائِشَةَ وَأُنَيْسَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَسَمُرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْأَذَانِ بِاللَّيْلِ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ بِاللَّيْلِ أَجْزَأَهُ وَلَا يُعِيدُ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَذَّنَ بِلَيْلٍ أَعَادَ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ بِلَالًا أَذَّنَ بِلَيْلٍ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُنَادِيَ إِنَّ الْعَبْدَ نَامَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُهُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُؤَذِّنَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَرَوَى عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رَوَّادٍ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ مُؤَذِّنًا لِعُمَرَ أَذَّنَ بِلَيْلٍ فَأَمَرَهُ عُمَرُ أَنْ يُعِيدَ الْأَذَانَ وَهَذَا لَا يَصِحُّ أَيْضًا لِأَنَّهُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عُمَرَ مُنْقَطِعٌ وَلَعَلَّ حَمَّادَ بْنَ سَلَمَةَ أَرَادَ هَذَا الْحَدِيثَ وَالصَّحِيحُ رِوَايَةُ عُبَيْدِ اللَّهِ وَغَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَالزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَلَوْ كَانَ حَدِيثُ حَمَّادٍ صَحِيحًا لَمْ يَكُنْ لِهَذَا الْحَدِيثِ مَعْنًى إِذْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَإِنَّمَا أَمَرَهُمْ فِيمَا يُسْتَقْبَلُ و قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ وَلَوْ أَنَّهُ أَمَرَهُ بِإِعَادَةِ الْأَذَانِ حِينَ أَذَّنَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ لَمْ يَقُلْ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ حَدِيثُ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَأَخْطَأَ فِيهِ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ
अस्मान् अवदत् [कुतैबाः] उक्तवान्; अस्मान् [अल लैत्स्] [इब्न शिहाब] [सलीम] तः [तस्य पितुः] तः कथितवान् यत् पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम उक्तवान् यत् - 'ननु यदा रात्रौ नमाजस्य आह्वानं भवति तदा भवन्तः यावत् इब्न उम्मी मक्तुमस्य नमाजस्य आह्वानं न शृण्वन्ति तावत् यावत् खादन्तः पिबन्ति च अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये इब्न मसूदस्य इतिहासः अपि अस्ति, 'ऐस्याहः, उनैसाहः, अनसः, अबूज्जारः, सम्राहः च' इति । अबु ईसा अवदत्; 'इब्न उमरस्य हदीसः हसनः प्रामाणिकः अस्ति। रात्रौ च प्रार्थनायाः आह्वानस्य विषये विद्वांसः असहमतिम् अनुभवन्ति। तेषु केचन अवदन् यत् यदि कश्चन मुअज्जिन् रात्रौ प्रार्थनायाः आह्वानं करोति तर्हि तत् पर्याप्तं पुनरावृत्तेः आवश्यकता नास्ति' इति। एतत् मतं मलिकः, बिन् अल मुबारकः, अहमदः, इशाक् च गृहीतवन्तः । तावत् अन्ये केचन विद्वांसः अवदन् यत् 'यदि सः रात्रौ प्रार्थनां करोति तर्हि पुनः पुनः कर्तव्यम्' इति । एतत् मतं सुफियन अत्स् त्सौरी इत्यनेन गृहीतम् । हम्मद बिन् सलामाहः अय्यूबतः, इब्न उमरतः नाफीतः कथयति यत् बिलालः एकदा रात्रौ नमाजस्य आह्वानं कृतवान्, अतः नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम इत्यनेन तस्मै आदेशः दत्तः यत् 'ननु एकः सेवकः सुप्तः अस्ति' इति। अबु ईसा अवदत्; 'इयं हदीसः समीचीनः नास्ति।' परन्तु यत् प्रामाणिकं तत् [उबैदुल्लाह बिन उमर] इत्यनेन कथिता हदीस् तदतिरिक्तं [इब्न उमर] इत्यस्मात् [नाफी’] इत्यस्मात् यत् नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम इत्यनेन उक्तम्; 'ननु बिलालः रात्रौ प्रार्थनां आह्वयति, अतः भवन्तः यावत् इब्न उम्मी मक्तुमस्य नमाजस्य आह्वानं न शृण्वन्ति तावत् भवन्तः खादन्तः पिबन्ति च' इति। इदमपि कथितं यत् नाफी’तः अब्दुलअजीजबिन् अबू रववादः, यत् आह्वानकर्त्ता उमरः एकदा रात्रौ नमाजस्य आह्वानं कृतवान्, अतः सः तस्मै पुनः पुनः कर्तुं आदेशं दत्तवान्, परन्तु एषा हदीसः अपि अमान्यः अस्ति। यतः नाफी' उमरयोः मध्ये सनादः छिन्नः आसीत् । कदाचित् हम्मद बिन् सलामाहः इयं हदीसं इच्छति स्म। सत्यं तु उबैदुल्लाहादिभिः इब्न उमरतः नाफी’ इत्यस्मात्, सलीम बिन् उमर इत्यस्मात् अज् ज़ुह्री इत्यनेन च कथिता हदीसः यत् नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम इत्यनेन उक्तं यत् 'ननु बिलालः तस्मिन् समये नमाजं आह्वयति यदा रात्रौ एव अस्ति' इति। अबु ईसा अवदत्; 'यदि हम्मदेन कथिता हदीसः प्रामाणिकः अस्ति तर्हि अवश्यमेव अस्य हदीसस्य कोऽपि अर्थः नास्ति।' यतः रसुलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमः अवदत्- 'ननु बिलाल अधनः अद्यापि रात्रौ एव अस्ति' इति सः सहचरानाम् आज्ञां दत्तवान् यत् किमपि आगन्तुं शक्नोति। तथा च सः अवदत्- 'ननु बिलालः निश्चलरात्रौ प्रार्थनां आह्वयति' यदि सः प्रदोषात् पूर्वं नमाजस्य आह्वानं कृत्वा पुनः आह्वानं कर्तुं आदेशं ददाति स्म तर्हि नबी न वदेत् - 'ननु बिलालः निश्चलरात्रौ प्रार्थनां आह्वयति' इति। अली बिन् अल मदीनी उक्तवान्; 'अय्यूबतः, नाफीतः', इब्न उमरस्य हदीसः नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमतः समीचीनः नास्ति, हम्मदबिन् सलाहः च तस्मिन् त्रुटयः कृतवान्'।