-

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ

ਸਾਨੂੰ [ਯਾਹੀਆ ਬਿਨ ਬੁਕਾਇਰ] ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ [ਅਲ ਲੈਤਸ] ਤੋਂ ['ਉਕਾਇਲ] ਤੋਂ [ਇਬਨ ਸ਼ਿਹਾਬ] ਤੋਂ ['ਉਰਵਾਹ ਬਿਨ ਅਜ਼ ਜ਼ੁਬੈਰ] ਤੋਂ [ਆਇਸਾਹ] - ਮੁ'ਮਿਨੀਨ ਦੀ ਮਾਂ - ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: "ਅੱਲ੍ਹਾ ਸੱਲੱਲਾਹੁ 'ਅਲੈਹੀ ਵਸੱਲਮ' ਦੇ ਰਸੂਲ ਨੂੰ ਜੋ ਇਲਾਹੀ ਆਇਆ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਸੁਪਨੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਸਵੇਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਨਾ ਆਵੇ। ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪਿਆਰ ਮਿਲਿਆ, ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਹੀਰੋ ਦੀ ਗੁਫਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕੀਤਾ, ਅਰਥਾਤ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਸਹਿਣ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਖਾਦੀਜਾਹ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਲ ਹੱਕ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਹਾ: "ਪੜ੍ਹੋ!" ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਪੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਇਸ ਲਈ ਦੂਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਹਾ: "ਪੜ੍ਹੋ!"। ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ "ਮੈਂ ਪੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਦੂਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜੱਫੀ ਪਾਈ, ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਹਾ: (ਆਪਣੇ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ (ਜ਼ਿਕਰ) ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹੋ ਜਿਸਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖੂਨ ਦੇ ਥੁੱਕ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਪੜ੍ਹੋ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਰੱਬ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਹਰਬਾਨ ਹੈ)।" ਪੈਗੰਬਰ ਸੱਲੱਲੱਲਾਹੂ 'ਅਲੈਹੀ ਵਸੱਲਮ ਚਿੰਤਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਉਹ ਖਦੀਜਾ ਬਿੰਤ ਖਵੈਲਿਦ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿਓ, ਮੈਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿਓ!" ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਖਦੀਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ: "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਸੀ।" ਤਾਂ ਖਦੀਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਕਸਮ, ਅੱਲ੍ਹਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਏਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋ ਜੋ ਦੋਸਤੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਖਦੀਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਾਰੋਕੋਹ ਬਿਨ ਨੌਫਲ ਬਿਨ ਅਸਦ ਬਿਨ ਅਬਦੁਲ 'ਉਜ਼ਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਖਦੀਜਾ ਦੇ ਚਾਚੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਜਾਹਿਲੀਆ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਬਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ, ਅਤੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਇਬਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਬਾਈਬਲ ਵੀ ਲਿਖੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਾਰੋਕਾਹ ਬੁੱਢਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਨ੍ਹੀਆਂ ਸਨ। ਖਦੀਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਮੇਰੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਵਾਰੋਕਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ?" ਤਾਂ ਰਸੂਲੁੱਲਾ ਸੱਲ ਨੇ ਮੈਨੂੰ [ਅਬੂ ਸਲਾਮਾਹ ਬਿਨ ਅਬਦੁਰਰਹਿਮਾਨ] ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ [ਜਬੀਰ ਬਿਨ ਅਬਦੁੱਲਾ ਅਲ ਅੰਸ਼ਾਰੀ] ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਦੇ ਖਾਲੀਪਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਰਸੂਲ ਸੱਲੱਲਾਹੂ 'ਅਲੈਹੀ ਵਸਲਮ ਨੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ: "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੂਤ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਹੀਰੋ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਸੀ, ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਡਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿਓ। ਮੈਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿਓ।" ਫਿਰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਤਾ'ਲਾ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ: (ਹੇ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਲੋਕੋ) ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਆਵੇ (ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ)। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਲਾਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਉਤਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇਸ ਹਦੀਸ ਨੂੰ [ਅਬਦੁੱਲਾ ਬਿਨ ਯੂਸਫ਼] ਅਤੇ [ਅਬੂ ਸਲੀਹ] ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [ਹਿਲਾਲ ਬਿਨ ਰੱਦਦ] ਦੁਆਰਾ [ਅਜ਼ ਜ਼ੁਹਰੀ] ਤੋਂ ਵੀ। ਅਤੇ [ਯੂਨਸ] ਨੇ ਕਿਹਾ; ਅਤੇ [ਮਾ'ਮਰ] ਸਹਿਮਤ ਸਨ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਅਜ਼ ਜ਼ੁਹਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।