Hadith Representative
Disingkaplah betis-nya hingga orang-orang yang menyembah Allah tetap bersujud
Imam Muslim : 269و حَدَّثَنِي سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنِي حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّ نَاسًا فِي زَمَنِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ قَالَ هَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ بِالظَّهِيرَةِ صَحْوًا لَيْسَ مَعَهَا سَحَابٌ وَهَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ صَحْوًا لَيْسَ فِيهَا سَحَابٌ قَالُوا لَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ مَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَّا كَمَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ أَحَدِهِمَا إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ لِيَتَّبِعْ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ فَلَا يَبْقَى أَحَدٌ كَانَ يَعْبُدُ غَيْرَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ مِنْ الْأَصْنَامِ وَالْأَنْصَابِ إِلَّا يَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلَّا مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ وَفَاجِرٍ وَغُبَّرِ أَهْلِ الْكِتَابِ فَيُدْعَى الْيَهُودُ فَيُقَالُ لَهُمْ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ عُزَيْرَ ابْنَ اللَّهِ فَيُقَالُ كَذَبْتُمْ مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ صَاحِبَةٍ وَلَا وَلَدٍ فَمَاذَا تَبْغُونَ قَالُوا عَطِشْنَا يَا رَبَّنَا فَاسْقِنَا فَيُشَارُ إِلَيْهِمْ أَلَا تَرِدُونَ فَيُحْشَرُونَ إِلَى النَّارِ كَأَنَّهَا سَرَابٌ يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ ثُمَّ يُدْعَى النَّصَارَى فَيُقَالُ لَهُمْ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ الْمَسِيحَ ابْنَ اللَّهِ فَيُقَالُ لَهُمْ كَذَبْتُمْ مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ صَاحِبَةٍ وَلَا وَلَدٍ فَيُقَالُ لَهُمْ مَاذَا تَبْغُونَ فَيَقُولُونَ عَطِشْنَا يَا رَبَّنَا فَاسْقِنَا قَالَ فَيُشَارُ إِلَيْهِمْ أَلَا تَرِدُونَ فَيُحْشَرُونَ إِلَى جَهَنَّمَ كَأَنَّهَا سَرَابٌ يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلَّا مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ تَعَالَى مِنْ بَرٍّ وَفَاجِرٍ أَتَاهُمْ رَبُّ الْعَالَمِينَ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى فِي أَدْنَى صُورَةٍ مِنْ الَّتِي رَأَوْهُ فِيهَا قَالَ فَمَا تَنْتَظِرُونَ تَتْبَعُ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ قَالُوا يَا رَبَّنَا فَارَقْنَا النَّاسَ فِي الدُّنْيَا أَفْقَرَ مَا كُنَّا إِلَيْهِمْ وَلَمْ نُصَاحِبْهُمْ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ فَيَقُولُونَ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ لَا نُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا حَتَّى إِنَّ بَعْضَهُمْ لَيَكَادُ أَنْ يَنْقَلِبَ فَيَقُولُ هَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ آيَةٌ فَتَعْرِفُونَهُ بِهَا فَيَقُولُونَ نَعَمْ فَيُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ فَلَا يَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ لِلَّهِ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِهِ إِلَّا أَذِنَ اللَّهُ لَهُ بِالسُّجُودِ وَلَا يَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ اتِّقَاءً وَرِيَاءً إِلَّا جَعَلَ اللَّهُ ظَهْرَهُ طَبَقَةً وَاحِدَةً كُلَّمَا أَرَادَ أَنْ يَسْجُدَ خَرَّ عَلَى قَفَاهُ ثُمَّ يَرْفَعُونَ رُءُوسَهُمْ وَقَدْ تَحَوَّلَ فِي صُورَتِهِ الَّتِي رَأَوْهُ فِيهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ فَقَالَ أَنَا رَبُّكُمْ فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا ثُمَّ يُضْرَبُ الْجِسْرُ عَلَى جَهَنَّمَ وَتَحِلُّ الشَّفَاعَةُ وَيَقُولُونَ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْجِسْرُ قَالَ دَحْضٌ مَزِلَّةٌ فِيهِ خَطَاطِيفُ وَكَلَالِيبُ وَحَسَكٌ تَكُونُ بِنَجْدٍ فِيهَا شُوَيْكَةٌ يُقَالُ لَهَا السَّعْدَانُ فَيَمُرُّ الْمُؤْمِنُونَ كَطَرْفِ الْعَيْنِ وَكَالْبَرْقِ وَكَالرِّيحِ وَكَالطَّيْرِ وَكَأَجَاوِيدِ الْخَيْلِ وَالرِّكَابِ فَنَاجٍ مُسَلَّمٌ وَمَخْدُوشٌ مُرْسَلٌ وَمَكْدُوسٌ فِي نَارِ جَهَنَّمَ حَتَّى إِذَا خَلَصَ الْمُؤْمِنُونَ مِنْ النَّارِ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ بِأَشَدَّ مُنَاشَدَةً لِلَّهِ فِي اسْتِقْصَاءِ الْحَقِّ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ لِلَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لِإِخْوَانِهِمْ الَّذِينَ فِي النَّارِ يَقُولُونَ رَبَّنَا كَانُوا يَصُومُونَ مَعَنَا وَيُصَلُّونَ وَيَحُجُّونَ فَيُقَالُ لَهُمْ أَخْرِجُوا مَنْ عَرَفْتُمْ فَتُحَرَّمُ صُوَرُهُمْ عَلَى النَّارِ فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا قَدْ أَخَذَتْ النَّارُ إِلَى نِصْفِ سَاقَيْهِ وَإِلَى رُكْبَتَيْهِ ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا مَا بَقِيَ فِيهَا أَحَدٌ مِمَّنْ أَمَرْتَنَا بِهِ فَيَقُولُ ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ دِينَارٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا لَمْ نَذَرْ فِيهَا أَحَدًا مِمَّنْ أَمَرْتَنَا ثُمَّ يَقُولُ ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ نِصْفِ دِينَارٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا لَمْ نَذَرْ فِيهَا مِمَّنْ أَمَرْتَنَا أَحَدًا ثُمَّ يَقُولُ ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا لَمْ نَذَرْ فِيهَا خَيْرًا وَكَانَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ يَقُولُ إِنْ لَمْ تُصَدِّقُونِي بِهَذَا الْحَدِيثِ فَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ { إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا } فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ شَفَعَتْ الْمَلَائِكَةُ وَشَفَعَ النَّبِيُّونَ وَشَفَعَ الْمُؤْمِنُونَ وَلَمْ يَبْقَ إِلَّا أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ فَيَقْبِضُ قَبْضَةً مِنْ النَّارِ فَيُخْرِجُ مِنْهَا قَوْمًا لَمْ يَعْمَلُوا خَيْرًا قَطُّ قَدْ عَادُوا حُمَمًا فَيُلْقِيهِمْ فِي نَهَرٍ فِي أَفْوَاهِ الْجَنَّةِ يُقَالُ لَهُ نَهَرُ الْحَيَاةِ فَيَخْرُجُونَ كَمَا تَخْرُجُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ أَلَا تَرَوْنَهَا تَكُونُ إِلَى الْحَجَرِ أَوْ إِلَى الشَّجَرِ مَا يَكُونُ إِلَى الشَّمْسِ أُصَيْفِرُ وَأُخَيْضِرُ وَمَا يَكُونُ مِنْهَا إِلَى الظِّلِّ يَكُونُ أَبْيَضَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَأَنَّكَ كُنْتَ تَرْعَى بِالْبَادِيَةِ قَالَ فَيَخْرُجُونَ كَاللُّؤْلُؤِ فِي رِقَابِهِمْ الْخَوَاتِمُ يَعْرِفُهُمْ أَهْلُ الْجَنَّةِ هَؤُلَاءِ عُتَقَاءُ اللَّهِ الَّذِينَ أَدْخَلَهُمْ اللَّهُ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ عَمَلٍ عَمِلُوهُ وَلَا خَيْرٍ قَدَّمُوهُ ثُمَّ يَقُولُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ فَمَا رَأَيْتُمُوهُ فَهُوَ لَكُمْ فَيَقُولُونَ رَبَّنَا أَعْطَيْتَنَا مَا لَمْ تُعْطِ أَحَدًا مِنْ الْعَالَمِينَ فَيَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي أَفْضَلُ مِنْ هَذَا فَيَقُولُونَ يَا رَبَّنَا أَيُّ شَيْءٍ أَفْضَلُ مِنْ هَذَا فَيَقُولُ رِضَايَ فَلَا أَسْخَطُ عَلَيْكُمْ بَعْدَهُ أَبَدًا قَالَ مُسْلِم قَرَأْتُ عَلَى عِيسَى بْنِ حَمَّادٍ زُغْبَةَ الْمِصْرِيِّ هَذَا الْحَدِيثَ فِي الشَّفَاعَةِ وَقُلْتُ لَهُ أُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْكَ أَنَّكَ سَمِعْتَ مِنَ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ فَقَالَ نَعَمْ قُلْتُ لِعِيسَى بْنِ حَمَّادٍ أَخْبَرَكُمُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلَالٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّهُ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَرَى رَبَّنَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ إِذَا كَانَ يَوْمٌ صَحْوٌ قُلْنَا لَا وَسُقْتُ الْحَدِيثَ حَتَّى انْقَضَى آخِرُهُ وَهُوَ نَحْوُ حَدِيثِ حَفْصِ بْنِ مَيْسَرَةَ وَزَادَ بَعْدَ قَوْلِهِ بِغَيْرِ عَمَلٍ عَمِلُوهُ وَلَا قَدَمٍ قَدَّمُوهُ فَيُقَالُ لَهُمْ لَكُمْ مَا رَأَيْتُمْ وَمِثْلُهُ مَعَهُ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ بَلَغَنِي أَنَّ الْجِسْرَ أَدَقُّ مِنْ الشَّعْرَةِ وَأَحَدُّ مِنْ السَّيْفِ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ اللَّيْثِ فَيَقُولُونَ رَبَّنَا أَعْطَيْتَنَا مَا لَمْ تُعْطِ أَحَدًا مِنْ الْعَالَمِينَ وَمَا بَعْدَهُ فَأَقَرَّ بِهِ عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ و حَدَّثَنَاه أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ بِإِسْنَادِهِمَا نَحْوَ حَدِيثِ حَفْصِ بْنِ مَيْسَرَةَ إِلَى آخِرِهِ وَقَدْ زَادَ وَنَقَصَ شَيْئًا
Mpawo wakandaambila [Suwaid bin Sa'id] wakati, wakandaambila [Hafsh bin Maisarah] kuzwa kuli [Zaid bin Aslam] kuzwa kuli ['Atha' bin Yasar] kuzwa kuli [Abu Sa'id Al Khudri] kuti kabunga kabantu muchiindi cha Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam bakabuzya kuti, 'O Rasulullah! Sena tulamubona Rabb wesu mubuzuba bwabubuke?' Wakasandula, 'Sena ulikuchiyandisyo chakubona zuba mubuzuba butakwe makumbi?' Bakaingula kuti, 'Peepe, O Mutumwa wa Allah'. Wakati, 'Sena ulakatazyigwa kubona mwezi mubusiku bwamwezi uuzwide oomo mutakwe makumbi?' Bakaingula kuti, 'Peepe'. Mpawo wakati: 'Toli mukuzungaana kubona Rabb wako, pesi mbuli mbo -toli- kuzungaana kubona umwi akati kabaabo bobile. Mubuzuba bwabubuke, sikwiita ulakoongolola kuti 'Bantu boonse abatobele nzyobakali kukomba musyule', kusikila kutabi muntu uuyookomba kunze lya Allah muchiimo chamituni azikozyanyo pesi bayoowida muhelo, mane kusikila kutabi muntu uusyeede kunze lyabaabo bakomba Allah; boonse bobile bantu babotu ababi, a Bantu boonse ba Bbuku, mpawo ba Juuda bakaitwa akubuzyigwa kuli mbabo, 'Ino mwakali kukomba nzi? ' Bakasandula, 'Twakali kukomba Uzair, mwana wa Allah'. Mpawo kwakaambwa kuti, 'Wabeja, Allah tanaakapanga banakazi abana. Mpawo uyandaanzi? ' Bakasandula kuti, 'Twafwa nyota, O Mwami wesu, aboobo kotupa chakunywa'. Mpawo bakatondezyegwa chimwi chintu chakapa kuti bamane nyota yabo, mpawo bakatolwa kuhelo, mbuli kuti kwakali chikozyano, bamwi bakauma bamwi, mpawo bakawida muhelo'. Mpawo bana Kristu bakaitwa, mpawo bakabuzyigwa kuti, 'Ino mwakali kukomba nzi? ' bakasandula kuti, 'Twakali kukomba Mesiya, mwana wa Allah'. Mpawo bakaambilwa kuti, 'Mwabeja. Allah tabwezi banakazi abana'. Aboobo bakabuzyigwa kuti, 'Ino muyanda nzi? ' Bakaingula kuti, 'Twafwa nyota, O Mwami wesu, kotupa chakunywa'. Wakati: 'Mpoonya bakaambilwa. 'Mutanywi nywebo nobaalumi'. mpawo bakabungana muhelo lya Jahannam, mbuli kuti gehena wakali chintu chilangika aawo bamwi nkobakauma bamwi, mpawo bakawida muhelo, kusikila kwakanyina wakasyeede pele buyo aabo bakali kukomba Allah kuzwa akati kabantu babotu abacete. Allah mpawo wakaboola kuli mbabo muchimo cheenzu nchobakali kukonzya kubona. Allah waamba kuti; "Ino ulindila nzi, nikuba kuti mbungano zyoonse zitobela nzyobakomba?" Bakati; "O Rabb wesu, tulalyaandaanya kuzwa kubantu bamunyika aawo notuyanda nzyotuyanda kuzwa kuli mbabo, pesi tatuli beenzuma ambabo." Aboobo Allah wakati; "Ndime Rabb wako." Mpawo bakati; "Ndiyandaula buyubilo muli Allah kulinduwe, tatukonzyi kuswaangana a Allah." Bakaamba ziindi zyobile naa zyotatwe, aboobo bamwi akati kabo bakacenguluka, mpawo Allah wakabuzya; "Sena kuli zitondezyo aakati ka nduwe anguwe, eezyo nzyokonzya kubazyiba?" bakaingula; "Iyi" mpawo moombe wakwe wakayubununwa, kuchitila kuti kutabi naba omwe wakasyaala wakakotamina kuli Allah kuzwa mukati kakwe mwini -kachoonzyo- kunze kwakuti Allah wakamuzumizya kuti afwugame. Alimwi taakwe naba omwe wakasyaala wakali kufugama akaambo kakulisumpula a riya` kunze kwakuti Allah wakamuchita kuti musana wakwe ube musokwe omwe, chiindi choonse naakali kuyanda kukotama wakali kuwida munsingo yakwe. Mpawo bakasumpula mitwe yabo mpawo Allah wakasanduka kuba chiimo nchobakakonzya kubona mchiindi chakusanguna, Allah wakati: v "Ndime Rabb wako." Mpawo bakati; "Nduwe Rabb wesu." Mpawo bbulogwe lyakatandabikwa atala aa Jahannam, mpawo kukombelezya kwakachitika achiindi eecho, bakatongooka; "O Allah, vuna, vuna." Umwi wakabuzya; 'O Mutumwa wa Allah, ino bbulogwe nzi eelyo?” wakasandula; "Busena butelezeka bukonzya kutezemuka, kuli zibelesyo zyabutale, zijazyo zyabutale amamvwa abutale aapangidwe kuzwa kuzisamu zyamamvwa." Mpoonya basyomi bayooinda mbuli kubala kwaliso, mbuli lulabo, mbuli guwo, mbuli bayuni, mbuli mabbiza aazuzaana, abanyama batantide. Aboobo bamwi ba Mozilemu bayoofutulwa, bamwi bayoozandulwa mpawo bamwi bayoosowelwa muhelo. Aboobo basyomi nibayooangununwa kuzwa ku gehena, mpawo kwiinda muli yooyo uuli mumaanza aakwe moyo wangu, taakwe naba omwe akati kanu uuyoozumanana kukumbila Allah kuti alembe zyoonse zili kabotu mubuzuba bwalubeta kubanabokwabo bali mu gehena, bayoolila; O Rabb wesu, lyoonse balaliimya kulya andiswe, balapaila andiswe, akuchita Hajj andiswe.” Mpawo bakaambilwa kuli mbabo; "Kogwisya bantu mbozyi." Aboobo ziimo zyabo zyakali zisiya nkaambo zyakali kuyokwa amulilo wa gehena, mpawo bakagwisya bantu biingi bakali kuligwa a gehena kusikila akati kamaulu aabo kusikila kumagolelo. Mpawo bakati; "O Mwami, tatuchisyeede amuntu ngowakatulailila." Mpawo Allah wakati; "Kojokela, mpawo kufumbwa ngojana mumoyo wakwe wamilimo mibotu iilema mbuli dinari, mpawo umugwisye." Bakagwisya mweelwe mupati loko, mpawo bakati; "O Rabb wesu, tatunasiya mulinjiyo kufumbwa muntu ngowakatulailila." Mpawo Allah wakati; "Kojokela, mpawo kufumbwa ngoyoojana mumoyo wakwe ulabubotu buli akati ka dinari, mpawo umugwisye." Aboobo bakabelesya mali manji. Mpawo bakati alimwi; "O Rabb wesu, tatunasiide mulinjiyo muntu ngowakatulailila." Mpawo Allah wakati; "Kojokela, mpawo kufumbwa ngojana mumoyo wakwe uli kabotu mbuli nseke yamaila, kogwisya." Aboobo bakabelesya mali manji alimwi. Mpawo bakati; "O Rabb wesu, kunyina chintu chibotu nchotwasiya muli ncico pe." Abu Sa'id al Khudri wakati, 'kuti kotasyomi hadith eeyi, ndakulomba kuti ubale kapango aaka: -Masimpe, Allah tabisyi muntu nikuba mbuli zarrah, mpo kuti kakuli bubotu bupati mbuli zarrah, masimpe Allah ulabuvwuzya akupa kuzwa kuli Nguwe bulumbu bupati.- -Qs. An Nisa: 40-. Allah mpawo wakati: 'Baangelo, Basinsimi abasyomi bakakombelezya, lino aabo batakakombelezya mbaSiluzyalo.' Mpawo Allah wakajata janza kuzwa mukati kapati ka gehena, kuzwa mukati Allah wakagwisya bantu batakwe kuchita chintu chibotu pe, mpawo bakali kale mbuli makala aasiya. Allah mpawo wakabasowela mumulonga uuli kunembo lyajulu ooyo wiitwa kuti mulonga wabuumi. Mpawo zilazwa mumulonga mbuli mbuto zikomena mumulonga, sena toziboni kazikomena -kakweenda- atala aamabwe naakuti misamu kazitandaanya -mumuni wazuba. Mpawo eezyo - zikomena mbuli mbuto - zilamubala wamubala wa yellowish a greenish, mpawo eezyo zili mumulengalenga ziyooba zituba'. Beenzinyina mpawo bakabuzya kuti, 'Mbuli kuti walikweembela mbelele kubusena bwaba Bedouin?' Wakayinkila kunembo: 'Mpoonya bakazwa mbuli ngale, mpawo amagondo aabo kwakali zikobela zyakali kukonzya kuzyibwa abantu bakujulu. Alimwi mbantu aabo Allah mbaakaangununa akubikka kujulu kabatakwe milimo mibotu naa luzyalo pe. Allah mpawo wakati: 'Konjila kujulu. Nchobona, ncho uyooba anchicho'. Bakaingula kuti, 'O Rabb wesu, masimpe wakatupa chintu nchootana pe nswi kuli kufumbwa muntu uukkala anyika'. Allah mpawo wakati: '-Mubwini- eecho nchotwakakubambila nchibotu kwiinda zyoonse eezyi'. Bakati alimwi, 'O Rabb, nchinzi chiinda kubota kwiinda zyoonse eezi!' Allah wakasandula kuti: 'Ndabotelwa, kunyina nondiyookukalalila pe'. Mozilemu wakati, 'Ndakabala hadith eeyi kunembo lya [Isa bin Hammad Zughbah al Mishri] kujatikizya kukombelezya. Ndakamwaambila kuti, 'Ndaambilizya hadith eeyi kuzwa kuli nduwe, kuti wakamvwa kuzwa kuli [Laits bin Sa'd] kuzwa kuli [Khalid bin Yazid] kuzwa kuli [Sa'id bin Abu Hilal] kuzwa kuli [Zaid bin Aslam] kuzwa kuli [Atha bin Yasar] kuzwa kuli [Abu Sa'id Al Khudri] kuti wakati, 'O Mutumwa wa Allah, sena tulabona Rabb wesu?' Rasulullah Sallallahu 'alaihi wa Sallam wakabuzya mukwiingula kuti: 'Sena kuli ntenda njojana mukulanga zuba mubuzuba butakwe zuba?' tulaingula; 'Peepe'. Mpawo ndakazumanana a hadith kusikila yakamana. Alimwi eeyi hadith ilimbuli hadith ya Hafsh bin Maisarah'. Mpawo wakayungizya musule lyamajwi aakwe, 'kakwiina milimo naa bubotu pe'. Mpawo kwakabuzyigwa kuli mbabo, 'Kuli ndinywe nchomwakabona akuti chakaba boobo anguwe'. Abu Sa'id wakati, 'ndasika kulindime kuti zibulo nziniini kwiinda masusu alimwi zilabosya kwiinda mapanga'. Alimwi mu Laith hadith taakwe kugwisigwa: 'Bakaamba kuti, 'O Rabb wesu, wakatupa chintu chitapegwa kumuntu uuli woonse munyika'. Mpawo kaambyo katobela. Mpawo Isa bin Hammad wakazumina'. Twakaambilwa kuti [Abu Bakar bin Abu Syaibah] wakatwaambila [Ja'far bin Aun] wakatwaambila kuti [Hisyam bin Sa'd] wakatwaambila kuti [Zaid bin Aslam] ncimwi buyo a isnad yabili mbuli hadith ya Hafsh bin Maisarah, kusikila kumulongo wamamanino, alimwi kuli kuyungizya akugwisya'.