Hadith Representative
Masy’aril Haram termasuk tempat yang diberkahi dan dianjurkan untuk berdzikir setelah Arafah
Imam Ibnu Majah : 3065حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَحَلَّ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ حَلَّ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى فَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبَيْهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَانِبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنَا عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَأَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ بَيْنَ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِك وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ مَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا ذَكَرَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَهَلَّلَهُ وَحَمِدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَمَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا يَعْنِي قَدَمَاهُ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا فَلَمَّا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْيُ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا عَلِيٌّ فَقَالَتْ أَمَرَنِي أَبِي بِهَذَا فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ وَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتُ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِي الْهَدْيَ فَلَا تَحِلَّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي جَاءَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَتَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ فَضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ أَوْ الْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا وَإِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ الْقَصْوَاءَ بِالزِّمَامِ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَرَقِيَ عَلَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا ثُمَّ دَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ ال
Yatubwiye [Hisyamu bin Ammar]; yatubwiye [Hatimu binu Isma’ili]; yatubwiye [Ja’far bin Muhammad] avuye kuri [se wiwe], ati; ‘Narigeze kuza kuraba [Jabir bin Abdullah]. Twamubonanye, yarabajije uko abantu bameze, gushika aho abaza ivyanje. Nanje rero ndishura nti; 'Ndi Muhamadi binu Ali binu Husayini'. Yaciye rero anshira ukuboko ku mutwe mu gihe yariko arafungura ubuto bwanje bwo hejuru n’ubwo hasi, hanyuma ashira urutugu rwiwe hagati y’igikiriza canje kandi ico gihe nari nkiri umwana ashitse mu myaka y’ubukure. Aravuga ati; 'Kaze, ubaze ivyo ushaka vyose'. Naramubajije kuko yari impumyi. Gushika igihe c’isengesho kigeze, yari ahagaze ku mfuruka yiwe y’amasengesho, iyo ashize ibirenge vyiwe ku mpande z’iyo mfuruka y’amasengesho, yaca ikwega kubera ubunini butoyi bw’iyo mfuruka y’amasengesho, mu gihe igitambaro ciwe cari kimanikijwe ku bitugu vyiwe kandi yariko arasenga aturongoye.’ Maze ndabaza nti; 'Mutubwire ingene Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yakoze Hajj! ’ Nuko akora ikimenyetso n’ukuboko kwiwe aca arambura intoke ziwe icenda, aravuga ati; ‘Nta gukeka ko Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ntiyagiye muri Hajj imyaka icenda, hanyuma ahamagara abantu ngo baje mu Hajj mu mwaka w’icumi. Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yagiye muri Hajj, hanyuma abantu benshi baraza i Madina, bose bashaka gukoranira hamwe n’Umuhanuzi Sallallahu Alaihi Wasallam bagakora ivyo yakoze. Nuko aragenda, natwe turajana na we. Twashitse i Dzul Hulaifah, Asma’ bint Umais yavyaye Muhamadi bin Abu Bakr, ni co gituma yarungitswe kubaza; ‘None nkore iki? ’ Araheza abwira Asma ati; 'Woge ubohe neza n'igitambaro ukore ihram'. Hanyuma Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam arasenga mu musigiti hanyuma agendera ku ngamiya ya Qashwa, iyo ngamiya irahagarara igororotse imutwara hejuru y'ubugaragwa bwa Sahara.' Yabiri ati; 'Nabonye uko nabona abantu benshi imbere yiwe, hagati y'abashoferi b'imodoka n'abagenda n'amaguru, na bo nyene iburyo, ibubamfu n'inyuma yiwe - abantu benshi bari babonetse -. Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam yari hagati yacu, mu gihe Korowani yamuhishuriwe, kandi yari azi cane takwil yayo. Ivyo akora vyose, natwe turabikora. Yakomeje ijwi ryiwe ry’ugusenga Imana imwe mu kuvuga ngo; ‘Ndashitsa umuhamagaro wawe, ewe Allah. Ndashitsa umuhamagaro wawe, ndashitse umuhamagaro wawe. Nta mugenzi wawe, ndashitsa umuhamagaro wawe. Nkako, ugushimwa, umunezero n’ubwami ni ivyawe gusa, nta mufatanyabikorwa ufise’. Abantu na bo nyene baraduza amajwi yabo n’igisomwa bariko baravuga, na we sallallaahu alaihi wasallam ntaco yavuze ku bikorwa vyabo. Yaciye abandanya gusoma talbiyah yiwe. Jabiri Radiliyalahu Anhu yongera ati; ‘Nta mugambi dufise atari ugukora Hajj, kandi ivy’Umrah ntituramenya. Twashitse i Baitullah kumwe na we, aca asiga -asoma- Rukun -intango ya Tawaf-, hanyuma yiruka ibice bitatu, ibindi bice bine agenda nk’uko bisanzwe. Hanyuma aja kwa maqam wa Ibrahimu, ariko arasoma umurongo; 'Kandi Maqam Ibrahim mugire ahantu ho gusenga'. Yarishize kandi hagati ya Maqam Ibrahimu na Baitullah -Kaaba-. -Dawe ati; - ‘kandi sinzi kiretse abivuze bivuye ku Muhanuzi Sallallahu Alaihi Wasallam; ko Nkurunziza yasoma amasura Al Kaafiruun na Al Ikhlaash mu masengesho abiri ya raka -ku Maqam Ibrahim-. Hanyuma asubira kwa Baitullah, hanyuma arasiga - asoma canke aramutsa - Rukun - intango ya Tawaf -, hanyuma asohoka mu muryango wa - Kaaba - yerekeza ku musozi Shafa. Maze yegera Shafa, arasoma; 'Nta gukeka ko Shafa na Marwa biri mu bimenyetso vya Allah, dutangura -sa'i- n'ivyo Allah Subhanahu Wa yavuze. Gushirwa hejuru biratangura’. Yatanguye gusenga ari kuri Safa, aca aduga umusozi gushika abonye Kaaba, aca avuga takbir, tahlil na tahmid mu gihe avuga ati; ‘Nta yindi mana atari Allah wenyene ata bafatanyabikorwa afise. Ubwami ni We bwifitiye kandi ishimwe ryose ni ryo. -Niwe- ni Mushoboravyose atanga ubuzima kandi ni Mushoboravyose yica, kandi ni we ashobora vyose kuri vyose. Nta mana indi atari Allah wenyene, nta mugenzi afise, ashitsa amasezerano yiwe, afasha abasavyi biwe kandi anesha imigwi yose wenyene’. Hanyuma arasenga hagati y’ibisomwa, hanyuma akavuga igisomwa incuro zitatu. Yaciye amanuka aja i Marwa, mu gihe yariko aragenda ku buryo amaguru yiwe iyo agororotse, yaca yiruka hagati mu kiyaya. Amaguru amaze kuduga, aca agenda gushika ashitse i Marwa. I Marwa yakoze ivyo yakoze i Shafa. Kandi Tawaf yiwe irangiriye i Marwa, ati; ‘Iyo mba nhanganye n’ico nahindukiye inyuma, rero sinari kurongora igikoko cakerewe -al hadyu-, nkagihindura Umrah. Uwo wese muri mwebwe atazana igitungwa c’ikimazi, azocakira, agihindure igikorwa co gusenga’. Rero bose bari tahallul kandi bagabanya umushatsi wabo kiretse Nkurunziza sallallaahu alaihi wasallam n’abantu bazana ibikoko vyakerewe. Hanyuma Surakah bini Malik bini Ju’syum arahaguruka ati; «Ewe Ntumwa y’Imana, ivyo vyoba bireba uyu mwaka, canke ibihe bidahera?» -Umuvugizi- ati; 'Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yashize intoke ziwe n'intoke ziwe uko yishura; 'Umrah iri muri Hajj - hajj tamattu' - ni ko bikorwa'. Yabivuze kabiri aca avuga ati; "Oya - ivyo bireba gusa uyu mwaka - ariko ibihe vyose." -Umuvugizi- ati; ‘Ali Radliallahu Anhu yaje afise ingamiya -al hadyu- y’Intumwa y’Imana, ni co gituma yasanze Fatima, umwe mu bantu yari ahagaze hagati yambaye impuzu z’amabara kandi yambaye ibipfukisho mu maso. Ali aca amucira urubanza, ni co gituma Fatimah ati; 'Dawe - Nkurunziza w'Imana - ni we yambwiye ngo nkore ibi'. Ali Radliyallahu Anhu yabivuze igihe yari muri Iraki; 'Maze nja gusaba impanuro Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam, nca ndidodomba ku bikorwa vya Fatima ivyo navyihakanye. Nuko arishura ati; ‘We - Fatima - ni ukuri, ni ukuri. None navuze iki igihe mwashaka gukora Hajj mbere? ’ Ali arishura ati; ‘Nanje nti; 'Ewe Allah, ndaduza ijwi ryashizwe hejuru n'Intumwa yawe Sallallahu Alaihi Wasallam'. Aravuga ati; 'Ni ukuri, nazanye igikoko c'ikimazi, rero ntimwifatanye na tahallul.' -Umuvugizi- ati; ‘Ibikoko vy’ibimazi Ali yazanye avuye muri Yemeni n’ivyo Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yazanye avuye i Medina vyose hamwe vyari ijana. Hanyuma bose bakora tahallul, bagabanya umushatsi wabo kiretse Nkurunziza sallallaahu alaihi Wasallam n’abantu bazanye ibikoko vy’ikimazi. Umusi wa Tarwiyah ushitse bose baja i Mina bavuza induru ngo baje mu Hajj. Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yinjiye mu modoka, aho niho yakorera amasengesho ya sasita, Asr, Maghrib, Isha’ na Fajr. Hanyuma urindire gato izuba rirashe, hanyuma utegeke ko iyo dome yubakwa i Mash’aril, ni haram, rero iterwa i Namirah. Rasulullah aca agenda nk’uko aba Qurayshi bakunda gukora, ariko ahagarara kuri Mash’aril Haram canke Muzdalifah. Rasulullah aramwemerera gushika i Arafat. Kandi amaze kwegera iyo dome yari yubatswe i Namira, aca ahagarara aho. Izuba rirenze, ategeka ko bamuzana ingamiya yiwe - Qashwa, hanyuma arayigenderako gushika ashitse mu mpera z’ikiyaya. Hanyuma yigisha abantu benshi; 'Nta gukeka, amaraso yawe, ubutunzi bwawe, icubahiro cawe n'umunezero wawe - ubuninahazwa bwawe - ni haram nk'uko ari haram kuri uwu musi wawe, muri uku kwezi no mu gihugu cawe, uvyibuke, sesun . Ukuri kw’ibintu vyose vya jahiliyyah kuracishijwe bugufi munsi y’ibirenge vyanje, amaraso ya jahiliyyah yaracishijwe bugufi kandi amaraso nabanje gutuka yari amaraso ya Rabi’ah bin Harith - uwabanje gusaba ivyo kurya kuri Bani Sa’ad hanyuma akicwa na Hudzail -, inyungu y’aba Jahiliiyya ya mbere ko vyakuweho inyungu yacu, ni ukuvuga inyungu yakozwe na Abbas bin Abdul Muthallib, vyose vyakuweho. Rero mutinye Allah ku bagore, kuko mwabagize abagore n’itegeko rya Allah kandi mwagize farji itegeko n’amajambo ya Allah. Nkako, uburenganzira ufise kuri bo ni uko batareka abandi bantu wanka ngo baryamye mu gitanda cawe. Abagore banyu nibabikora, rero mubakubite igitero kitababaza. Kandi kugira ngo baguhe ivyo ukeneye kandi bakwambike mu buryo bwiza. Ndabasigiye ibintu bibiri, nimwavyifatamwo neza, ntimuzozimira, ni igitabu ca Allah. Kandi ni wewe ufise inshingano kuri jewe. None wewe ushaka kuvuga iki? ’ Barishura bati: ‘Turashingira intahe ko mwashikirije, mwaranguye ibikorwa kandi mwatanga impanuro. Nuko aravuga mu gihe yerekana urutoke rwiwe mw’ijuru; ‘Ewe Allah, urabe! Ewe Allah, ushire icabona’. Yarabivuze incuro zitatu. Bilal aca avuga umuhamagaro, hanyuma iqamat, hanyuma atanga isengesho rya Zhuhur. -Inyuma y’ivyo- Bilal asubira mu qamat, aca asenga isengesho rya Asr nta isengesho na rimwe yasengeye hagati yabo bompi. Hanyuma Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam atwara imodoka yiwe gushika ashitse aho bawukuf. Hanyuma yicara ingamiya yiwe - ku buryo inda y’ingamiya ikora ku murima - ashira imbere umugozi wo kugenda, hanyuma arabana na Kibla. Yabandanije gukora wukuf gushika izuba rirengeye umuco w’umuhondo urazimangana gatoyi umupira w’izuba urarohama. Hanyuma aca afata Usamah bin Said aragenda. Yaboshe kandi Qashwa n’inkoni, ku buryo umutwe wiwe wari hafi gukora ku mutwe w’amaguru y’imodoka yariko aragenderako. Mu gihe yariko arakora ikimenyetso n’ukuboko kwiwe kw’iburyo, aca avuga ati; ‘Emwe bantu, mutuze, mutuze! ’ Igihe cose yarambura imigozi y’ingamiya yiwe, yararuhuka gatoyi kugira ngo ingamiya iduge gatoyi. Hanyuma ashika i Muzdalifah, hanyuma akorerayo amasengesho ya Maghrib n’aya Isha’ afise umuhamagaro umwe n’iqamat zibiri. Kandi nta masengesho n’amwe yakoze hagati y’abo babiri. Hanyuma araryama gushika mu gatondo. Yarasenga isengesho ry’umuseke igihe vyamumenyekana ko ari umuseke, afise uguhamagara kumwe n’iqamat imwe. Hanyuma agendera ku Qashwa gushika ashitse i Mash’aril Haram, hanyuma aduga umusozi ashimagiza Allah -bertahmid-, aramuninahaza -bertakbir-, aramwemeza -bertahlil-. Yabandanije gukora Wukuf gushika izuba rikeye rwose, hanyuma aragenda imbere y’uko izuba rirasa. Yari atwaye Fadl bin Abbas - umuntu afise umushatsi mwiza, urukoba rwera kandi mwiza - ku mugongo. Igihe Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yariko aragenda, yaciye ku bagore bariko bariruka, aca arabaraba, hanyuma ashira ukuboko ku rundi ruhande. Hagati aho, Fadl aca ahindukirira amaso yiwe ku rundi ruhande. Ashitse i Muhassar, aca yimuka gatoyi aca afata inzira ngufi aja i Kubra -Aqabah- Jumrah, aca ashika ku Jumrah yari ku ruhande rw’igiti. Hanyuma atera amabuye indwi afise takbir ku gutera kwose, -afise- amabuye manini nk’amabuye y’umuheto. Nuko arayijugunya ari mu nda y’ikiyaya. Hanyuma aja aho ibikoko vy’ibimazi vyakerererwa. Aho ni ho we ubwiwe yica ibitungwa mirongo itandatu na bitatu vy’ibimazi, ibindi abishira kuri Ali hamwe n’ibitungwa vy’ibimazi. Yaciye ategeka yuko mu gikoko cose yoba yakereye co gushikanira ikimazi, bashira ku ruhande igice c’inyama hanyuma bagashira ku ruhande . uyishire mu gitereko, hanyuma uyiteke. Rasulullah na Ali na bo nyene barararya bongera baranywa iyo sosi. Hanyuma Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam aja muri Kaaba - gukora Tawaf Ifadhah -, hanyuma akora isengesho ry’umuhingamo i Makka, aza kwa Bani Abdul Muththalib bariko baratoragura amazi ya Zamzam. Aravuga ati; ‘Uyifate, ewe Bani Mutalibu. Iyo abantu batagusumba mu kuguha ivyo unywa, nari kubirwanya nawe’. Hanyuma bamuha indobo, arayinywako'.