Hadith Representative
Masy’aril Haram termasuk tempat yang diberkahi dan dianjurkan untuk berdzikir setelah Arafah
Imam Ibnu Majah : 3065حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَحَلَّ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ حَلَّ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى فَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبَيْهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَانِبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنَا عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَأَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ بَيْنَ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِك وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ مَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا ذَكَرَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَهَلَّلَهُ وَحَمِدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَمَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا يَعْنِي قَدَمَاهُ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا فَلَمَّا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْيُ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا عَلِيٌّ فَقَالَتْ أَمَرَنِي أَبِي بِهَذَا فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ وَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتُ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِي الْهَدْيَ فَلَا تَحِلَّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي جَاءَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَتَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ فَضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ أَوْ الْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا وَإِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ الْقَصْوَاءَ بِالزِّمَامِ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَرَقِيَ عَلَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا ثُمَّ دَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ ال
Shiye andero [Hisyam bin Ammar] ro gulzəna; shiye andero [Hatim bin Isma’il] ro gulzǝna; shiye andero [Ja’far bin Muhammad] [bawanzə] lan gulzəna, shiye wono; 'Wuye loktu laan [Jabir bin Abdullah] kururo kadiko. Sa shiga kǝla kǝlnyiyen dǝn, shiye futu amsoye kǝnǝnganza soworin, hatta shiye kǝlanyi soworin. Daji wuye ja’awu; 'Wuma Muhammad bin Ali bin Husain'. Daji shiye muskonzə kəlanyiro gənazəna loktu buttonnyi samibe-a cidiyabe-a fəlejindən, daji ngawonzə kate kərtənyiben gənazəna kuru loktudən wudə kuwami yaye tada kuraro walzəna. Shiye wono; 'Walcome, awo ragǝma sammaso koro'. Wuye shiga coworo dalil shi kǝmbuma nankaro. Kawu loktu salabe sədiya, shidə kəla salabedən dazəna, shidəwo, shiye shitinzə kəla salabedən gənajiya, dalil nəmgana salabedə nankaro gərjin, kuru shawlnzədə kəla ngawonzəyen ləbkata kuru shiye andega fuwuzəyinro sala sədin.' Daji wuye ciworo; 'Andero futu Rasulullah Hajj sǝdǝnadǝ gulle! ' Daji shiye muskonzən fəlezə kuru ngulondonzə lagardə sutuluwu, kuru wono; 'Haiyaro, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam də saa lagarro Hajjro lezənyi, daji amsoga bowono saa kən mewunzən Hajjro lezayinro. Rasulullah Hajjro lewono, daji am kada Madinaro isa, sammaso Rasulullah sallallahu sallallahu saftəro saraana kuru shiye sədənadəga diwo saragəna. Daji shiye lewono, kuru andeye shiga lenyiye. Dzul Hulaifah ro lenyiyen, Asma' bint Umais ye Muhammad bin Abu Bakr sǝsambǝna, adǝnankadǝro shiga gǝrzayin; 'Ayi diwo? ' Daji shiye Asma ro wono: 'Kazəmu lan fəletə kuru kazəmu lan fəletə kuru ihramro gawo'. Daji Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam mashididən salat sədin daji karimo Qashwabedəro lezə, kuru karimodə sakro cizə shiga gozə kəla sahara Saharaben lewono. Jabir ye wono; 'Am kada fuwunzən ruwonyi, kate moto-a am cidilan lezayin-a, kuru kəmburam-a, wofila-a ngawonzə-a - am kada turin -. Rasulullah shallallahu alaihi wasallam də suro andeyen mbeji, kuru Alqur'an shiro fəlezəna, kuru shiye takwilnzə zauro nozəna. Abi yayi shiye sǝdin, andeye sǝdin. Shiye kowonzǝ tahihidbe dǝga sǝsangǝna: ‘Wuye bowonǝm dǝga sǝmbǝliwuna, ya Allah. Wuye bowonǝm dǝga sǝmbǝliwuna, wuye bowonyi dǝga sǝmbǝliwuna. Kam falma nyiro bawo, wuye bowonyiga galjin. Haiyaro, zaye-a, tamtam-a, mairi-adə nyi bas nankaro, nyiro gawilma ba'. Amsoye kuruson kərazayindən kowonza hafsayin, kuru shi sallallaahu 'alaihi wasallamdə awo laa kəla kundowanzaben gulzənyi. Shiye talbiyahnzǝ kǝrajin. Jabir Radiallahu 'anhu ye waltə wono; 'Andeye nyiyanza ba illa Hajj diwo bas, kuru Umrah dǝga kuwamiyayi nonyi. Sa andeye shiga Baitullah ro lenyiyen dǝn, shiye tǝnyiro -kissed- Rukun dǝga -badiyaram Tawaf ye dǝga, daji lap yakkǝro jog sǝdǝ kuru lap diyau gade dǝga normalro lezǝna. Daji Maqam Ibrahimro lewono, aya kərajin: ‘Kuru Maqam Ibrahimdə na salabero diwo’. Shiye kuru kəlanzəga kate Maqam Ibrahim-a Baitullah-Kaaba-ayen gənawono. -Babaye wono; - 'kuru wuye nonyi sai shiye suro Nabiben guljiya, shi Nabidə sura Al Kaafiruun-a Al Ikhlaash-adə suro sala rak'ah indiben kərazəna -suro Maqam Ibrahimben-. Daji Baitullah ro waltəgəna, daji - Rukun - badiyaram Tawafbe - -, daji cinna - Kaaba -bedən suluwuna kəla kau Safaben. Kuru sa Shafaro karəngəzənadən, shiye kərawono: 'Haiyaro Shafa-a Marwa-adə suro alamawa Allahben mbeji, andeye -sa'i- badinyena awo Allah Sub . Hanahu Wa Ta'ala badiwono'. Safa lan sala badiwono, daji kəla kauyedən kəmba hatta Kaaba dəga kururo, daji takbir-a, tahlil-a tahmid-a sədin kuru shiye wono: ‘Illa ba amma Allah bas shi do gawilma bawo. Shiro mairidə kuru Shiro zahir samma. -Shi- shima Duno-a duwo kǝnǝnga cinma kuru Duno-a duwo kǝnǝnga sǝdinma, kuru Shima duno-a awo sammabe-a. Ala bawo amma Allah bas, shido kǝlanzǝn bawo, shido wadǝnzǝga sǝdinma, shido kǝlanzǝn banajinma kuru shido jamiwa samma soga kǝnasarjinma’. Daji kate kərawaben salatsə, daji kəradə yakkəro wono. Shiye daji Marwa ro lewono, loktu shilan lejindən sau shilanzə sakro waljiya, shiye dawu zərəgəben jogging sədin. Shinzǝ tǝmbǝliwuna lan, shiye lezǝ hatta Marwa ro lewono. Marwa lan awo Shafa lan sǝdǝna dǝga sǝdǝna. Kuru sa Tawaf nzǝ Marwa lan dazǝna dǝn, shiye wono: ‘Wuye awo ngawonyi lan dagǝna dǝga wuzǝna ro waljiya, daji dabba do sǝrǝna dǝga -al hadyu- dǝga gǝrjin ba, kuru wuye shiga Umrah ro sǝdin. Nduwo suro nyiyen dabba sada’aye suwudəyi, daji shiga kasatsə kuru ibadaro sədin’. Daji nduso tahallul kuru kundulinza koriyata illa Nabi sallallahu ‘alaihi wasallam-a am dabbawa zorzana-a dawunbaro. Daji Surakah bin Malik bin Ju’syum ye cizə wono; "Ya Rasulullah, awo adə saa adəlan faidajin wa, au abadanro faidajin wa?" -Shi hawartəmadə- wono; 'Nabi sallallahu 'alaihi wasallam ye ngulondonzə'a ngulondonzə'a kəlzə kuru ja'awu: 'Umrah də suro Hajjyen mbeji - hajj tamattu' - adə futu tədin'. Shiye indiro wono kuru wono: 'A'a - adə saa adə basro faidajin - amma abadanro''. -Shi hawartəmadə- wono; Ali radliallahu 'anhu ye karimo -al hadyu- lan isana, daji Fatima'a sǝbandǝna, am fal do dawu lan dazǝna dǝ, kazǝmu launu-a kuru shim-a sǝkǝna. Aliye shiga zorzəna, daji Fatimahye wono; 'Babanyi - Nabi sallallahu 'alaihi wasallam - shima wuro awo adə diwo gulzəna'. Ali radiallahu 'anhu ye wono loktu Iraq lan: 'Daji wuye lezə Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam shawari gotə kuru kəla Fatimahbe kəndowanzən kalla nguwuro fəlezəna. Daji shiye ja’awu: ‘Shi - Fatimah - dǝ shima, shi dǝ shima. Ayi gultǝnyi loktu buro salakkin Hajj diwo nankaro? ' Ali ye ja'au; 'Wuye gulngǝna; 'Ya Allah, wuye kowo do Manzonǝmbe sǝsangǝna dǝga hafsǝgǝna. Shiye wono: ‘Haiyaro, wuye dabba sada’aye suwudəna, adə nankaro tahallulro njilartənyi’. -Shi hawartəmadə- wono; 'Dabbawa sada'a do Ali ye Yemen lan suwudǝna dǝga kuru shi do Nabi sallallahu 'alaihi wasallam ye Madina lan suwudǝna dǝga sammaso miya fal. Daji nduso kəlanzə kəlzə kuru kundulinzə kasarzəna amma Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam-a am dabbawa sada’aye sawudəna-a dawunbaro. Sa yim Tarwiyahbe isənadən sammaso Minaro leza Hajjro niyanza fəlezana. Rasulullah sallallahu salallahu salallahu suro motoben ciwono, kuru nadən sala dawube-a, sala Asr-a, Maghrib-a, Isha-a, Fajr-a sədin. Daji gana laa jetə hatta kəngal tambinro, daji domedə Mash'arillan gartəro amariya, haram, daji Namirahlan tətandəna. Rasulullah daji futu Qurayshbe sadinro lewono, amma Mash'aril Haram au Muzdalifahlan dawono. Rasulullah sallallahu salallahu ye shiga Arafat ro letəro izǝnyi sǝdǝna. Kuru sa dome Namirah lan gartənadəro karəngəzənadən, nadən dawono. Sa kəngal fəlezənadən, shiye karimonzə - Qashwa - dəga suwudəro amariya co, daji shiye surodən fəlezə har cidiya zərəgəbero lewono. Daji jamaro wa’azəna: ‘Haiyaro, bu’a, arzinyi’a, daraja’a, nəm kəji’a - daraja’a - haram futu yimnəm, kəntawu’a lardə’a lan haram’a. n adə, taktə, haiyaro awowa jahiliyyahbe sammaso cidiya shinyiben nongutəna, bu jahiliyyahbedə nongutəna kuru bu buro salakkin nongutənadə shima bu Rabi'ah bin Harithbewo - shidoni Bani Sa'adlan rizqiya majinma kuru shiga buro salakkin Idzaliyah jahiliyyahbe cezənadə shi usushediyyadə -, baro tədəna ribande, maana riba Abbas bin Abdul Muthallib ye sədənadə, abiso baro tədəna. Adə nankaro kamuwaro Allahro riyitə, dalildə shima sandiga kamuwaro diwo Allahbe hukumanzən kuru shiye farji halalro diwo Allahbe kalmanzən. Haiyaro, hakkunza kəlanzan də shima am gade do watəma dəga kolza suro dewanzəyen lezayin ba. Kamuwanǝmbe adǝga sadǝnaro waljiya, daji sandiya gǝrǝmtǝwuro gǝrǝmtǝwu. Kuru sandiye nyiro rizki-a kuru nyiro kazəmu ngəla-a sadin. Awowa indi kolngena, sandiro njilartəgəmiya, njistəgənyi, sandima kitawu Allahbewo. Kuru nyima wuro wajibwo. Daji ayi gultǝro sǝragǝna? ' Sandiye jaapkada; ‘Andeye shaida cina kəla nyiye cidawa yitagattəgə-a, diwo-a kuru shawari-a yiwo-a. Daji shiye wono, ngulondonzǝ samiro fǝlejin: ‘Ya Allah, watch! Ya Allah, shaida'. Shiye loktu yakkǝro gulzǝna. Daji Bilal ye salat sǝdǝna, daji iqamat sǝdǝna, daji sala Zhuhur sǝdǝna. -Ngawo adəyen- Bilal waltə qamat ro lewono, daji sala Asr ye sədin kuru sala kate indidəyen sədin ba. Daji Rasulullah sallallahu salallahu wasallam motonzǝdǝ sǝrǝna hatta na wukufbe dǝro nazǝgǝna. Daji karimunzǝdǝ napsǝna - hatta karimudǝye suronzǝdǝ sǝrǝnno - kuru fuwunzǝro gǝrǝm lejinma sǝkǝna, daji shiye Qibladǝga wuzǝna. Wukuf diwodə gozə kowono hatta kəngaldə fəlezəna kuru nur yellowishdə gana laa tartəgəna kuru ball kəngalbedə fəlezəna. Daji Usamah bin Said'a gozə lewono. Shiye kuru Qashwa-a reins-lan sǝrǝna, hatta kǝlanzǝdǝ cidiya shi moto shiye sǝdinmadǝbe-a lezǝna. Muskonzə kəmburamlan fəlejinlan, shiye wono: ‘Ya amso, kədək, kədək! ’ Sambisoro shiye suro karimunzǝben gǝrzǝyin, shiye ganalagǝ gǝrzǝyin sau karimudǝ ganalagǝ cijinro. Daji Muzdalifah ro lezəna, daji nadən sala Maghrib-a Isha'-a sədin sala fal-a iqamat indi-a lan. Kuru kate sandi indidǝben sala ndasoma sǝdǝnyi. Daji shiye sallallahu alaihi wasallam suro njiyen sǝrǝnno sǝrǝna. Shiye sala fajerbedə sədəna loktu shiro fajerro asutənadən, sala bowotə fal-a iqamat fal-a. Daji Qashwa lan fəlezə hatta Mash’aril Haram ro lezəna, daji kəla kaudəro kəmba kuru Allah -bertahmid- dəga zazaksəna, Shiga -bertakbir- dəga darajazəna kuru Shiga -bertahlil- dəga tawatsəgəna. Shiye Wukuf dəga gozə kowono hatta kəngaldə cotto fəlezənaro, daji kawu kəngaldə tambinro lewono. Shiye Fadl bin Abbas - kam kunduli ngəla, karayi bəl kuru zaye - ngawonzən gozəna. Sa Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam ye lejin lan, kamuwa do kazayin dəga kozəna, daji sandiya wuzəna kuru muskonzə nasha gadero səkəna. Daji Fadl ye fəskanzə nasha gadero kalaksəna. Muhassarro nazənadən, gana laa lezə daji diwal gana Kubra -Aqabah- Jumrahro lezənadə gozə, kuru loktudən Jumrah dəwo shiti kəskadəben dagənadəro nazəna. Daji shiye kawu tulur sǝkǝ takbir mbeji kǝla throw woson, -shi- kawudo kura-kura dǝwo kawudo slingshotbe yeyi. Kuru shiye suro njiyedǝn sǝrǝna. Daji na dabbawa sada’aye duwazayin dəro lewono. Na shimadən shiye kəlanzəma dabbawa sada'aye fiyakkə-yakkə'a cezə, kuru Aliro gafsənadə'a dabbawa sada'aye'a cedo. Daji dabba sada'aye duzəna wosoro da ciwudo ee, shiga gǝnatǝ kuru suro panben gǝnazǝ, kuru shiga dejin. Rasulullah-a Ali-a ye suro njiyen zamzana. Daji Rasulullahu Kaabaro lewono - Tawaf Ifadhah diwo nankaro -, daji Sala Nuonbe Makkalan sədin kuru Bani Abdul Muththalib nji Zamzambe sabsayin dəro lewono. Shiye wono: 'Shiga gone, ya Bani Muthtalib. Amsodə nyiga awo kənzabe kənjolan kozanyiro wallono-a, ca nyiga kəlanzən luwala sədin'. Daji shiro sallallahu 'alaihi wasallam' bucket fal cedo, kuru shiye surodən nji səna.'