Hadith Representative
Masy’aril Haram termasuk tempat yang diberkahi dan dianjurkan untuk berdzikir setelah Arafah
Imam Ibnu Majah : 3065حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَحَلَّ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ حَلَّ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى فَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبَيْهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَانِبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنَا عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَأَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ بَيْنَ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِك وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ مَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا ذَكَرَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَهَلَّلَهُ وَحَمِدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَمَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا يَعْنِي قَدَمَاهُ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا فَلَمَّا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْيُ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا عَلِيٌّ فَقَالَتْ أَمَرَنِي أَبِي بِهَذَا فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ وَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتُ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِي الْهَدْيَ فَلَا تَحِلَّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي جَاءَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَتَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ فَضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ أَوْ الْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا وَإِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ الْقَصْوَاءَ بِالزِّمَامِ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَرَقِيَ عَلَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا ثُمَّ دَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ ال
Atwebele ukuti [Hisyamu]; atwebele [Hatimu wa kwa Isma’ili]; atwebele [Ja’far bin Muhamadi] ukufuma kuli [wishi], atile; ‘Inshita imo naishile ku kumona [Jabir bin Abdullah]. Ilyo twakumanyana nankwe, aleipusha ifyo abantu bali, ukufika na lintu aipwishe pali ine. E ico nayaswike ukuti; 'Nine Muhamedi bin Ali bin Husain'. E ico abikile ukuboko kwakwe pa mutwe wandi ilyo alefumyapo amabatani yandi aya pa muulu na ya pa nshi, lyene abikile icifuba cakwe pa kati ka cifuba candi kabili pali ilya nshita nali ncili umwaice uwafikile ku bukulu. Atile; 'Mwapokelelwe, ipusheni fyonse ifyo mulefwaya'. Namwipwishe pantu ali impofu. Ukufika ilyo inshita ya kupepa yafikile, aiminine pa cipuna cakwe ica mapepo, ico, nga abikile ifikonko fyakwe ku mbali sha cipuna ca mapepo, cali no kukoka pa mulandu wa bukulu ubunono ubwa cipuna ca mapepo, lintu ica kufwala cakwe ica kufwala calepepa pa mapeya yakwe kabili alepepa ukututungulula.’ Lyene naipushe ukuti; 'Tushimikileni ifyo Rasulullah acitile Hajj! ’ Eico acitile icishibilo ne minwe yakwe kabili atambike iminwe yakwe 9, no kutila; 'Mu cine cine, Rasulullah taile ku Hajj pa myaka 9, lyene aitile abantu ukucita Hajj mu mwaka walenga ikumi.' Kasesema aile ku Hajj, lyena abantu abengi baishile ku Medina, bonse balefwaya ukulongana na Kasesema no kucita nga fintu acitile. E ico aile, na ifwe twaile nankwe. Ilyo twafikile ku Dzul Hulaifah, Asma’ binti Umais afyele Muhamadi binti Abu Bakr, e co bamutumine ukuipusha; ‘Bushe mfwile ukucita shani? ’ Lyena atile kuli Asma: ‘Samba no kucikaka bwino bwino ne nsalu no kwingila mu ihram’. Lyena, Lesa, Lesa, Lesa, Lesa, apepele mu ng’anda ya mapepo lyena akwelele pa ngamila ya Qashwa, kabili ingamila yaiminine iyalungama ukumusenda pa mulu wa mpanga ya Sahara. Yabiri atile; 'Namwene ukufika apo namwene abantu abengi pa ntanshi yakwe, pa kati ka bashilika ba motoka na baleenda pa makasa, na kabili ku kulyo, ku kuso na ku numa yakwe - abantu abengi balemoneka -.' Umuntu uwali no kufwa ali pa kati kesu, ilyo Qur’an aleisa kuli wene, kabili alishibe bwino bwino takwil wa iko. Icili conse ico acita, na ifwe tulacicita. Acilikile ishiwi lyakwe ilya kupepa Lesa umo pa kulanda ukuti: ‘Nafikilisha ukuita Kwenu, O Allah. Nafikilisha ukuita Kwenu, nafikilisha ukuita Kwenu. Takuli umunankwe kuli Wene, ndefikilisha ukuita Kwenu. Mu cine cine, ukulumbanya, ukusekesha no bufumu fya kuli Wene fye, Tauli na bacibusa’. Abantu na bo baleimika amashiwi yabo ne fya kubelenga ifyo balebelenga, kabili wene talandilepo nangu cimo pa fyo balecita. Uyu mwanakashi atwalilile ukubelenga talbiyah wakwe. Jabir atile na kabili; 'Tatwakwata ukufwaya ukucila pa kucita Hajj, kabili tatuishibe pa lwa Umrah ukufika nomba.' Ilyo twafikile ku Baitullah nankwe, apo pene alipumine -afukatile- Rukun -intendekelo ya Tawaf-, lyene abutukile imiku itatu no kwenda bwino imiku imbi ine. Lyena aile kuli Maqamu Ibrahimu, ilyo alebelenga icikomo ca kuti: ‘Kabili mucite Maqamu Ibrahimu icifulo ca mapepo’. Kabili aibikile umwine pa kati ka Maqam Ibrahim na Baitullah -Kaaba-. -Batata batile; - 'kabili nshaishiba kano fye nga alandilepo ukufuma kuli Kasesema, ukuti Kasesema alebelenga ama surah ya Al Kaafiruun na Al Ikhlaash mu mapepo yabili aya rak'ah -pa Maqam Ibrahim-. Lyena abweleele kuli Baitullah, lyena alipumine - ukunwa nelyo ukuposha - Rukun - intendekelo ya Tawaf -, lyena afumine pa mwinshi wa - Kaaba - ukulola ku lupili lwa Safa. Kabili ilyo alepalamina kuli Shafa, abelengele ukuti: ‘Mu cine cine Shafa na Marwa bali pa fishibilo fya kwa Lesa, twatendeka -sa’i- na ifyo Lesa Sub . Hanahu Wa Ta'ala atendeka'. Atendeke ukupepa ukufuma ku Safa, lyena akwelele pa lupili ukufika na lintu amwene Kaaba, lyena atile takbir, tahlil na tahmid ilyo alelanda ukuti: ‘Takuli lesa kano fye Allah eka uushakwata ababomba nabo. Kuli Wene kuli ubufumu kabili kuli Wene kuli ukulumbanya konse. -Wene- e Wa Maka Yonse uupeela ubumi kabili Uwa Maka Yonse uwipaya, kabili Wene alikwata amaka yonse pali fyonse. Takuli lesa umbi kano Allah eka, uushakwata umunankwe, uufikilisha amalayo yakwe, uwaafwa ababomfi bakwe no kucimfya amabumba yonse eka’. Lyene alepepa pa kati ka kubelenga, lyene alelanda ukubelenga imiku itatu. Lyene atentemwike ku Marwa, ilyo aleenda pa kuti ilyo amakasa yakwe yalungama, alebutuka pa kati ka cishima. Ilyo amakasa yakwe yatendeke ukunina, aendele ukufika fye na ku Marwa. Mu Marwa acitile ifyo acitile mu Shafa. Kabili ilyo Tawaf wakwe apwile mu Marwa, atile: ‘Nga ca kuti nali no kulungama ku fyo nali ku numa, lyene nshakatungulwile inama iyaipaiwa -al hadyu-, kabili nali no kuipanga ukuba Umrah. Uuli onse pali imwe uushaleta inama ya kupeela ilambo, lyene mupokelele no kuipanga ukuba ica kupepa’. Eico bonse bali tahallul no kucefyako inkanda yabo ukufumyako fye Kasesema na bantu abaletele ifyuni ifyaipaiwa. Lyene Suraka Bin Malik Bin Jusuyum aiminine no kutila; "O Mutumwa wakwa Lesa, bushe ici cilakuma uno mwaka, nangu umuyayaya?" -Uwalondolola- atile; 'Kasesema alibikile iminwe yakwe ku minwe yakwe no kwasuka ukuti: 'Umrah alibikwa muli Hajj - hajj tamattu' - ifi efyo cicitwa'. Atile imiku ibili kabili lyene atile: 'Awe - ici cilabomba fye kuli uno mwaka - lelo umuyayaya''. -Uwalondolola- atile; 'Ali radliallahu 'anhu aishile ne ngamila -al hadyu- Kasesema sallallahu 'alaihi wasallam, lyena asangile Fatima, umo uwa bantu abaiminine pa kati ka kufwala ifya kufwala fya mabala kabili ukufwala ifya kufimba ku menso. Ali alimupeele umulandu, e co Fatima atile; 'Batata bandi - Kasesema Sallaahu - balinjebele ukucita ici'. Ali atile ilyo ali mu Iraq: ‘Lyene naile ku kwipusha Umutumwa wa kwa Lesa ukupanda amano kabili nailishenye pa fyo Fatimah acitile ifyo nakanine. E ico ayaswike ukuti: ‘Wene - Fatima - alilungama, alilungama. Bushe natile shani ilyo mwalefwaya ukutendeka ukucita Hajj? ’ Ali ayaswike ukuti; ‘Natile; 'O Lesa, ndeimika ishiwi ilyaimikwe no Mutumwa Wenu (saw. Atile: ‘Mu cine cine, naletele inyama ya mutuulo, kanshi mwisangwa ku tahallul’. -Uwalondolola- atile; Impendwa ya nama sha lambo ifyo Ali aletele ukufuma ku Yemen kabili ifyo Kasesema aletele ukufuma ku Medina yali umwanda umo. Lyene bonse babikile imitwe yabo pamo no kucefyako inkanda yabo ukufumyako fye Kasesema na bantu abaletele ifyuni fya mutuulo. Ilyo ubushiku bwa Tarwiyah bwafikile bonse baile ku Mina no kubilikisha ukufwaya kwabo ukwa Hajj. Mulimo aingile mu motoka, kabili kulya alepepa amapepo ya pa kati ka kasuba, aya Asr, aya Maghrib, aya Isha’ na ya Fajr. Lyene lindilila panono mpaka akasuba kafume, lyena landile ukuti dome iimikwe mu Mash’aril, ni haram, e co yabikwa mu Namirah. Lyene aleenda nga fintu aba Quraysh balecita lyonse, lelo aiminine pa Mash’aril Haram nelyo pa Muzdalifah. Kasesema alimusuminishe ukufika ku Arafat. Kabili ilyo apaleme ku cikuulwa ca ng’anda icaimikwe ku Namira, aiminine kulya. Ilyo akasuba kafikile, alandile ukuti baletele ingamila yakwe - Qashwa - lyena aikwelele ukufika na lintu afikile pa nshi ya cishima. Lyena abilishe ku cintubwingi ukuti: ‘Mu cine cine, umulopa wenu, ubunonshi, ubucindami ne nsansa - ubukata bwenu - fyali haram nga fintu caba haram pa bushiku bwenu, mu mweshi wenu ne calo cenu. n ici, ibukisheni, mu cine cine ifintu fyonse ifya Jahiliyya fyalifuupulwa mwi samba lya makasa yandi, umulopa wa Jahiliyya walifuupulwa kabili umulopa uo nabalilepo ukutukana wali mulopa wa kwa Rabi’ah bin Harith - uwali no kulomba ifya kulya ku Bani Sa’ad kabili lyene aipaiwe kuli Ihudzali uwa kubalilapo uwa Jahiliyya -, ukufumishiwapo kwali inkongole shesu, e kutila inkongole shacitilwe na Abbas bin Abdul Mutalib, fyonse fyafuminepo. Eico mutiinine Lesa ukufuma ku banakashi, pantu mwabalenga ukuba abakashi ne funde lya kwa Lesa kabili mwabalenga farji ukuba iyalinga ne mashiwi ya kwa Lesa. Na kuba, insambu shenu pali bene sha kuti tabaleka abantu bambi abo mwapata ukulala pa busanshi bwenu. Nga ca kuti abakashi benu bacita ifi, lyene mubapeele umulopa uushabacusha. Kabili ukuti balemupeela ifya kulya no kumufwala mu nshila iisuma. Namushila ifintu fibili ifyo, nga mwafikakatila, tamwakalubene, e kutila Icitabo ca kwa Allah. Kabili muli no mulandu kuli ine. Lyena cinshi mulefwaya ukulanda? ’ Baswike ukuti; ‘Tulashininkisha ukuti mwafikilishe, mwacitile imilimo no kupeela ukupanda amano. E ico atile, ukusonta umunwe wakwe ku mulu: ‘O Allah, moneni! O Lesa, kambone’. Alandile ifi imiku itatu. Lyena Bilal asosele ukubilisha ku kupepa, lyena iqamat, lyena apeele ipepo lya Zhuhur. -Pa numa ya ico- Bilal abweleele ku qamat, lyena apeele ipepo lya Asr kabili tacitile ipepo ilili lyonse pa kati ka babili. Lyene Rasulullah aliendele motoka wakwe ukufika fye na ku cifulo ca wukuf. Lyena aikele pa ngamila yakwe - ica kuti ifumo lya ngamila lyakuma ku mpanga - no kubika ulupi lwa ku kwenda pa ntanshi yakwe, lyena aloleshe ku Qibla. Atwalilile ukucita wukuf ukufikila akasuba kafikile kabili ulubuuto lwa mutundu wa muntu lwafumineko panono kabili umupila wa kasuba walibipile. Lyena abuulile Usama bin Said no kufumapo. Kabili akakile Qashwa ne fipimo, ica kuti umutwe wakwe wali mupepi no kufika pa nshi ya makasa ya motoka alekwelapo. Ilyo alelanga ukuboko kwakwe ukwa kulyo, atile: ‘Mwe bantu, mutekanya, mutekanya! ’ Lyonse ilyo aletambalika imishipa ya ngamila yakwe, aletuusha panono pa kuti ingamila ilekula panono. Lyena afikile ku Muzdalifah, lyene acitile amapepo ya Maghrib na ya Isha’ kulya no kwita kumo ku mapepo na iqamat shibili. Kabili tacitile amapepo yonse pa kati ka babili. Lyene alaala ukufika ku cungulo. Yapeele ipepo lya kasuba ilyo caishibikwe bwino kuli wene ukuti ni kasuba, no kwita kumo ukwa kupepa ne iqamat imo. Lyena akwelele pa Qashwa ukufika ku Mash’aril Haram, lyena akwelele pa lupili no kulumbanya Lesa, ukumucindika no kumushininkisha. Atwalilile ukucita Wukuf ukufikila akasuba kafiita fyonse, lyene afuminepo ilyo akasuba takalafuma. Yalesenda Fadl bin Abbas - umwaume uwa nkanda iisuma, ulukanda ulubuuta kabili uwayemba - pa musana wakwe. Ilyo Kasesema alefuma, apitile pa banakashi abalebutuka, eico abaloleshe kabili lyene abikile ukuboko kwakwe ku lubali lumbi. Pali ilya nshita, Fadl apilibwile icinso cakwe ku lubali lumbi. Ukufika ku Muhassar, aendeleko panono lyene abuulile inshila iyapiipi iya kuya ku Kubra -Aqabah- Jumrah, kabili apo pene afikile ku Jumrah uwali ku mbali ya muti. Lyena apoosele amabwe cinelubali ayakwata takbir pali cila kupoosa, -na- amabwe ayakulu nga amabwe ukufuma ku nsonsela. Kabili alipoosele ukufuma mu fumo lya cishima. Lyene aile ku ncende uko baleipaila ifyuni fya mutuulo. Kwena aipeye ifyuni fya mutuulo amakumi mutanda na fitatu umwine, kabili apeele kuli Ali ifyashala pamo ne nama sha mutuulo. Lyene alandile ukuti cila nama ya mutuulo iyo aipeye ilingile ukupeelwa iciputulwa ca nama . ee, ucibike pa mbali lyene ucibike mu cipe, lyene ucipike. Rasulullah na Ali na bo balilile no kunwa umukaka. Lyena aile ku Kaaba - ku kucita Tawaf Ifadhah -, lyena acitile ipepo lya kasuba mu Makkah no kwisa kuli ba Bani Abdul Muththalib abalelonganika amenshi ya Zamzam. Atile: ‘Ucipoke, we Bani Mutalibu. Nga ca kuti abantu tabakucilile pa kukupeela ifya kunwa fyobe, nga nali no kulwisha pali ici pamo na iwe’. Lyene bamupeele umufuko, kabili anwile muli wene.'