Hadith Representative
Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
Naswona swi ndzi byeriwile ['Abdullah bin Muhammad] u hi byerile ['Abdur Razzaq] u hi tivise [Ma'mar] ku suka eka [Ayyub as-Sakhtiyaniy] na [Katsir bin Katsir bin Al Muthallib bin Abi Wada'ah] un'wana na un'wana va hetisisa un'wana na un'wana ku suka eka [Sa'id bin Jubair] u te [Ibn 'Abbas radliallahu 'anhuma]; 'Wansati wo sungula ku tirhisa bandi a ku ri mana wa Muprofeta Isma'il 'Alaihissalam.' U yi tirhisile ku funengeta swikombiso swa Sarah kutani Ibrahim ‘Alaihissalam a n’wi teka a famba na n’wana wa yena Isma’il loyi hi nkarhi wolowo mana wa yena a ha n’wi mamisa ku kondza Ibrahim ‘Alaihissalam a va veka havumbirhi bya vona ekusuhi na Yindlu ya Allah - Ka’bah - eka xiyindlwana ehenhla ka Zamzam emakumu ka al-Masjidil Haram. Hi nkarhi wolowo eMakkah a ku nga ri na munhu loyi a a tshama kona naswona a ku nga ri na mati. Ibrahim u ti veke havumbirhi bya tona kwalaho kutani a siya muxaka wa saka leri a ri ri na ti dates na nkwama/xibya lexi a xi ri na mati. Kutani Ibrahim a ya va siya havambirhi. Kutani mana wa Isma’il a n’wi landzela kutani a ku, ‘Oho Ibrahim, u ya kwihi? Xana u na mbilu yo hi siya enkoveni lowu laha ku nga riki na munhu na nchumu?' Mana wa Isma’il u tshame a phindha-phindha xivutiso xa yena hi ku phindha-phindha ku kondza eku heteleleni Ibrahim a nga ha n’wi langutanga. Eku heteleleni mana wa Isma'il u vutisile, 'Xana Allah u ku lerisile hi leswi hinkwaswo?' Ibrahim u hlamurile a ku, 'Ina.' Mana wa Isma'il u te, 'Kutani, Allah a nge hi tshiki.' Kutani mana wa Isma'il u vuyile kutani Ibrahim a ya emahlweni na riendzo ra yena ku kondza loko a fika exitsungeni naswona vanhu va nga ha n'wi voni, Ibrahim u langutane na Kaaba kutani a va khongelela hi swivulwa swo hlayanyana swa xikhongelo hi ku tlakusa mavoko hamambirhi, a ku: 'Rabbi, -'hakunene, ndzi vekile van'wana va vatukulu va mina enkoveni lowu nga riki na swimilana ekusuhi na yindlu ya Wena yo kwetsima' - ku kondza va fika eka - onge va nga ha va va khongelela va va malandza lama tlangelaka - - QS Ibrahim verse 37. Kutani mana wa Isma'il a sungula ku mamisa n'wana wa yena na ku nwa eka mphakelo wa mati ku kondza loko mati ya le geriba ya hela a khomiwa hi torha na n'wana wa yena. Kutani a languta Isma’il n’wana loyi a ri karhi a tikarhata, kutani a vula hi ndlela ya vuhleri: ‘Rolling on the ground’. Kutani Hajara a suka eIsma’il naswona a nga swi kotanga ku tiyisela ku vona xiyimo xa yena. Hiloko a ya eXitsungeni xa Shafaa tanihi ntshava leyi nga ekusuhi na yena. U yimile a langutana na nkova hi ntshembo wo vona vanhu kwalahaya kambe a nga vonanga munhu. Hiloko a rhelela hi le xitsungeni xa Safaa kutani loko a fika enkoveni a rhurhumerisa xirhendzevutani xa nguvu ya yena a tikarhata ku fana na munhu loyi a tikarhataka ku kondza a kota ku tsemakanya nkova a fika exitsungeni xa Marwah a yima a languta ku vona loko ku ri na munhu kwalahaya kambe a nga vonanga munhu. Leswi u swi endlile ka nkombo - exikarhi ka swintshabyana swa Safa na Marwah -. Ibn ‘Abbas radillallahu ’anhu u te; Muprofeta sallallaahu 'alaihi wasallam u te: 'Yoleyo i sa'iy leyi munhu - loyi a endlaka Hajj - a faneleke ku yi endla exikarhi ka swintshabyana leswimbirhi.' Loko ari ehenhla ka Marwah, u twe rito, kutani a ti byela a ku ‘miyela’ leswi Hajar a a vula swona hi yexe. Kutani a ringeta ku yingisela a tlhela a twa rito kutani a ku; 'U endle leswaku rito ra wena ri twiwa loko u lava ku kombela mpfuno'. Ku kumeka leswaku rito leri a ku ri rito ra ntsumi - Gabriel 'Alaihissalam- leyi a yi ri ekusuhi na Zamzam, kutani Gabriel a khwaxa mati hi xirhendze kutani a ku; hi timpapa ta yena ku kondza mati ma khuluka. Mana wa Isma’il u sungurile ku endla xihlovo xa mati hi mavoko ya yena hi ndlela leyi, ku nga ku tshovela mati a ma nghenisa endzeni ka urn loko mati ya ya emahlweni ya khuluka hi matimba endzhaku ko tshoveriwa’. Ibn 'Abbas radliallahu 'anhuma u te; Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam u te: ‘Onge Allah a nga twela vusiwana Umm Isma’il - Siti Hajar - hikuva loko a suka eZamzam’ kumbe marito ya Yena: ‘loko a nga hatli a hlengeleta mati, mati ya Zamzam hakunene a ma ta hundzuka mati lama khulukaka’. Eku heteleleni u swi kotile ku nwa mati a tlhela a mamisa n’wana wa yena. Kutani ntsumi yi ku eka yena: ‘U nga chavi ku tshikiwa hikuva leyi i yindlu ya Allah, leyi nga ta akiwa hi n’wana loyi na tata wa yena naswona hakunene Allah a nge ma tlangi hi malandza ya Yena’. Hi nkarhi walowo Kaaba Baitullah ayi vekiwile ehenhla nyana kutlula misava kufana na xitsunga lexintsongo, lexi loko ndhambi yifika ayi ta khuluka kusuka exineneni nale ximatsi. Mana wa Isma’il, Hajar, u ye emahlweni a hanya hi ndlela yoleyo ku kondza ntlawa wa vanhu lava humaka eka rixaka ra Jurhum kumbe ndyangu wa Jurhum wu huma endleleni ya le xitsungeni xa Kadaa’ ivi wu yima ehansi ka nambu ku suka eMecca loko va vona xinyenyana xi haha xi rhendzeleka. Va huwelela va ku; 'Xinyenyani lexi xifanele kuva xi rhendzeleka hikuva xi rhendzeleka na mati hambi leswi hi switivaka hiku tiyiseka leswaku akuri na mati enkoveni lowu.' Eku heteleleni va rhumele munhu un’we kumbe vambirhi lava tsutsumeke hi ku hatlisa naswona swi tikomba onge va kume mati. Va vuyile va vika vukona bya mati ivi va fika ematini. U te: ‘Hi nkarhi wolowo Manana Isma’il a a ri ekusuhi na mati’. Va ku eka yena; 'Xana u ta hi pfumelela ku yima hi ta ku joyina laha?'. Manana Isma'il u te; 'Ina u nga swi kota kambe a wu na mfanelo yo va na mati'. Va ku; 'Swi lulamile'. Ibn ‘Abbas onge Allah a nga n’wi tsakela u te; Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam u te: ‘Manana wa Isma’il u tsakile hi xiendlakalo lexi hikuva a ku ri na vanhu lava a va tshama na yena’. Eku heteleleni va tshame kwalaho kutani va rhumela varhumiwa emindyangwini ya vona leswaku va va rhamba leswaku va tshama kona swin’we.’ Loko mindyangu ya vona yi tshama na Hajar naswona Isma’il a ha ri ntsongo, u dyondze ku vulavula Xiarabu eka vona, naswona u tlhele a va munhu wa nkoka swinene ni wa masalamusi exikarhi ka vona. Kutani Isma’il a kula a va jaha leri a ri tsakeriwa hi vona. Loko va kurile, va teke Isma’il hi wansati loyi a humaka eka vona naswona endzhakunyana ka sweswo mana wa Isma’il u file. Endzhaku, Ibrahim u tile endzhaku ka loko Isma’il a tekile leswaku a ta kuma leswi a swi siyeke kambe a nga n’wi kumanga Isma’il. Ibrahim u vutisile nsati wa Isma'il hi Isma'il. Nsati wa yena a hlamula; 'A a ri ekule a ri karhi a hi holela mali yo tihanyisa.' Kutani Ibrahim u vutisile hi vutomi bya vona ni swiyimo swa vona. Nsati wa Isma’il u hlamurile; 'Hi hlangana na vubihi byo tala naswona vutomi bya hina a byi ri byintsongo naswona byi tele hi ku xaniseka lokukulu'. Nsati wa Isma'il u vilerisiwe hi vutomi lebyi yena na nuna wa yena a va byi hanya eka Ibrahim. Ibrahim u te; 'Endzhaku, loko nuna wa wena a ta, hundzisela ku xeweta ka mina u n'wi byela leswaku a cinca nyangwa wa yindlu ya yena.' Loko Isma'il a fika u twe swo karhi kutani a vutisa nsati wa yena; 'Xana ku na munhu loyi a nga ta eka wena?'. Nsati wa yena a hlamula; 'Ina. Eku sunguleni akuri na mukhalabye wofana na loyi eka xiyimo lexi loyi anga ta eka hina ivi a vutisa hi wena then ni hlamusele ivi a ni vutisa hi xiyimo xa vutomi bya hina so ni hlamusele leswaku ni hanya hi ku karhala na ku xaniseka'. Isma’il u vutisile; 'Xana munhu yoloye u ku nyikile rungula hi nchumu wo karhi?'. Nsati wa yena a hlamula; 'Ina. U ndzi lerisile leswaku ndzi ku yisa ku xeweta ka yena naswona u ku byele leswaku u cinca nyangwa wa yindlu ya wena.’ Isma’il u te; 'I tatana naswona hakunene u ndzi lerisile leswaku ndzi ku dlaya vukati leswaku u ta tlhelela endyangwini wa wena'. Hiloko Ismayele a dlaya vukati ni nsati wakwe. Kutani Isma’il u tlhele a teka wansati un’wana ku suka exikarhi ka vanhu, kutani Ibrahim a famba nakambe, a va siya hi nkarhi lowu Allah a wu lava naswona endzhaku ka sweswo u vuyile a ta hlangana na vona, kambe a nga n’wi kumanga Isma’il ku kondza eku heteleleni a ya eka nsati wa Isma’il a n’wi vutisa hi Isma’il. Nsati wa yena a hlamula; 'A a ri ekule a ri karhi a hi holela mali yo tihanyisa.' Kutani Ibrahim a vutisa nakambe; 'Mi njhani vafana'. U vutise nsati wa Isma’il hi vutomi bya vona ni swiyimo swa vona swa vutomi. Nsati wa yena a hlamula; 'Hi tshama hi ri kahle naswona hi enerile'. Nsati wa Isma’il u dzunise Allah. Ibrahim u vutisile; 'U dya yini? '. Nsati wa Isma’il u hlamurile; 'Nyama'. Ibrahim u vutisile nakambe; 'U nwa yini? '. Nsati wa Isma’il u hlamurile; 'Mati'. Kutani Abraham u khongerile: ‘O Allah, va katekise hi nyama na mati ya vona’. Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam u te: ‘Hi nkarhi wolowo a ku nga ri na mavele eMecca naswona loko a ku ri kona, Ibrahim a a ta va a khongelerile’. U ri; ‘Naswona kusuka eka xikhongelo xa Abraham mayelana na nyama na mati, akuri hava munhu handle ka vanhu va Mecca loyi anga vilela loko hinkwaswo leswi ava swikuma kuri nyama na mati’. Ibrahim u tlhele a ku; 'Loko nuna wa wena a ta, n'wi hundzisele ku xeweta ka mina u n'wi lerisa leswaku a tiyisa nyangwa wa yindlu ya yena.' Loko Isma’il a fika, u te: ‘Xana ku na munhu loyi a teke eka wena?’. Nsati wa yena a hlamula; 'Ina. Sweswi ntsena mukhalabye loyi a langutekaka kahle swinene u tile eka hina'. Nsati wa yena a a n’wi tsakela swinene Ibrahim. U ndzi vutisile hi wena so ni hlamuserile then a ni vutisa hi xiyimo xa vutomi bya hina so ni hlamule ku ni kahle'.'. Isma’il u vutisile; 'Xana munhu yoloye u ku nyikile rungula hi nchumu wo karhi?'. Nsati wa yena a hlamula; 'Ina. U ndzi lerisile leswaku ndzi ku yisa ku xeweta ka yena naswona u ku byele leswaku u sirhelela tinyangwa ta yindlu ya wena.’ Isma’il u te; 'I tatana naswona nyangwa lowu ku vulavuriwaka ha wona i wena.' U ndzi lerisile leswaku ndzi ku sirhelela'. Kutani Ibrahim u va siye nakambe nkarhi wo karhi hilaha Allah a lavaka hakona, kutani a vuya endzhaku ka sweswo loko Isma’il a veka nseve wakwe ehansi ka murhi ekusuhi na Zamzam. Loko a n'wi vona, u hatle a n'wi tshinelela a endla hilaha tatana a nga ta endla hakona eka n'wana wa yena na n'wana wa mufana eka tata wa yena kutani a ku; 'O Isma'il, Allah u ndzi lerisile hi xileriso'. Isma’il u te; 'Endla leswi Rabb ya wena a swi lerisaka'. Ibrahim u vule nakambe; Xana u ta ndzi pfuna?'. Isma’il u te; 'Ina ndzi ta ku pfuna'. Ibrahim u te; 'Allah u ndzi lerisile ku aka yindlu eka ndzhawu leyi'. Ibrahim u kombetele eka ndhawu leyi a yi ri ehenhla swinene loko yi pimanisiwa ni ndhawu leyi nga ekusuhi.’ Mutlhokovetseri u te; 'Kusuka eka ndzhawu yaleyo lavambirhi va tlakusile masungulo ya Baitullah, Isma'il u tirhile ku rhwala maribye loko Ibrahim a ri karhi a ma hlanganisa - a ma aka - kufikela loko muako wu tlakukile, Isma'il u tile na ribye leri kutani a ri vekela Ibrahim leswaku a ta kota ku khandziya eka rona loko Isma'il a ri karhi a nyika maribye.' Havumbirhi bya vona va tirhile va ri karhi va endla xikhongelo; -'Rab wa hina, amukela -musa- ku suka eka hina, hakunene hi Wena Mutwi Hinkwaswo na Mutivi Hinkwaswo'. Lava vambirhi va ye emahlweni va aka ku kondza va rhendzela Baitullah naswona havumbirhi bya vona va ye emahlweni va hlaya swikhongelo; -'Rab wa hina, amukela -mupfuni- eka hina hakunene U Twa Hinkwaswo naswona U Tiva Hinkwaswo'-. -QS. Albaqarah 127-.