Hadith Representative
Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
ከምኡ’ውን ነጊሩኒ ኣሎ [ዓብደላ ቢን ሙሓመድ] ነጊሩና ኣሎ [ዓብዱር ራዛቅ] ካብ [ኣዩብ ኣስ-ሳኽቲያኒ] [ማዓማር] ካብ [ኣዩብ ኣስ-ሳኽቲያኒ] ከምኡ’ውን [ካትሲር ቢን ካጽር ቢን ኣል ሙተሊብ ቢን ኣቢ ወዳዓ] ነንሕድሕዶም እናተመላላእካ ካብ [ሰዒድ ቢን ጁበይር] ከም ዝበሎ [ኢብን ዓባስ ራድልያላሁ ዓንሁማ]፤ 'መጀመርታ ቀበቶ ዝለበሰት ሰበይቲ ኣደ ነቢይ እስማዒል ዓሌሂሰላም እያ ነይራ። ኣሰር ሳራ ንምእላይ ተጠቐመላ፣ ድሕሪኡ ኢብራሂም ዓሌይሂሰላም ንዓኣን ንወዳ እስማዒልን ነቲ ኣዲኡ ገና ኣብቲ እዋን ጡብ ትጥብዎ ዝነበረት ወሰዶም፣ ክሳብ ኢብራሂም ዓሌሂስላም ንኽልቲኦም ኣብ ጥቓ ባይቱላህ - ካዕባ - ኣብ ልዕሊ ዛምዛም ኣብ መወዳእታ ዓቢ መስጊድ ኣብ ዝርከብ ጎጆ የቐምጦም። ኣብቲ ግዜ እቲ ኣብ መቐለ ዝነብር ሰብ ኣይነበረን ማይ እውን ኣይነበረን። ኢብራሂም ንኽልቲኦም ኣብኡ ኣቐሚጡ ሓደ ዓይነት ሳእኒ ቴምብርን ማይ ዝመልአ ቦርሳ/ገሪባን ገዲፉሎም። ሽዑ ኢብራሂም ንኽልቲኦም ክገድፎም ከደ። ስለዚ ወይዘሮ እስማዒል ደድሕሪኡ ብምስዓብ፤ ‘ኦ ኢብራሂም ናበይ ክትከይድ ትደሊ? ኣብዚ ሰብ ዘይብሉን ፍጹም ዋላ ሓንቲ ዘይብሉን ጎልጎል ክትገድፈና -ልቢ ኣለካ ድዩ'። ወይዘሮ እስማዒል ሕቶኣ ደጋጊመን ደጋጊመን ክሳብ ኣብ መወዳእታ ኢብራሂም ንድሕሪት ተመሊሱ ዘይጥምታ። ኣብ መወዳእታ ኣደ እስማዒል ሓተተቶ፤ 'ኣላህ ኣብ ልዕሊ እዚ ኩሉ ድዩ ኣዚዙካ?'. ኢብራሂም ድማ 'እወ' ኢሉ መለሰሉ። ወይዘሮ እስማዒል ከምዚ ኢለን፤ 'ሽዑ ኣላህ ኣይገድፈናን እዩ'። ሽዑ ኣደ እስማዒል ተመሊሳ ኢብራሂም ጉዕዞኡ ቀጸለ ክሳብ ኣብ ሓደ ጎቦ ምስ በጽሐ ህዝቢ ድሕሪ ደጊም ክርእዮ ምስ ዘይክእል፡ ኢብራሂም ናብ ካዕባ ገጹ ብምቕጻል ክልቲኡ ኢዱ ብምልዓል ብሓያሎ ናይ ጸሎት ሓረጋት ጸለየሎም፡ 'ረቢ፡ -'ብሓቂ፡ ገለ ካብ ዘርእይ ኣብ ጥቓ ቅድስቲ ቤትካ ተኽሊ ኣብ ዘይብሉ ጎልጎል ኣቐሚጠዮም ኣለኹ' - ክሳብ ዝመጹ - ይግበረሎም ኣመስገንቲ ኣገልገልቲ ይኹኑ - - QS Ibrahim verse 37. ሽዑ ኣደ እስማዒል ንውላዳ ከተጥቡን ካብቲ ማይ ክትሰቲን ጀመረት ክሳብ እቲ ኣብ ገሪባ ዝነበረ ማይ ምስ ወድአ ንሳ ትጸምእ ውላዳ እውን ከምኡ። ሽዑ ነቲ ዝቃለስ ዝነበረ እስማዒል ህጻን ጠመተ፡ ወይ ድማ ብኤዲቶርያል: 'ኣብ መሬት ምጥዋይ' ኢሉ። ሽዑ ሓጀር ካብ እስማዒል ወጺኡ ኩነታቱ ክርኢ ክጻወር ኣይከኣለን። ስለዚ ናብ ጎቦ ሻፋኣ እቲ ዝቐረበ እምባ ኢሉ ከደ። ኣብኡ ጠጠው ኢሉ ናብቲ ጎልጎል ገጹ ጠመተ ኣብኡ ሰባት ክርኢ ተስፋ ብምግባር ግን ዝኾነ ሰብ ኣይረኣየን። ስለዚ ካብ ጎቦ ሻፋዓ ወሪዱ ኣብቲ ጎልጎል ምስ በጽሐ ጫፍ ክዳውንቱ ጠቕሊሉ ከም ሰብ ኣበርቲዑ ዝቃለስ ክሳብ ብጎልጎል ክሓልፍ ምስ በቕዐ ኣብ ጎቦ ማርዋ ምስ በጽሐ ሽዑ ደው ኢሉ ኣብኡ ሰብ እንተሃልዩ ክርኢ ግን ሰብ ኣይረኣየን። እዚ ሸውዓተ ግዜ - ኣብ መንጎ ጎቦታት ሳፋን ማርዋሕን - ገይሩ። ኢብን ዓባስ ኣላህ ይሕጎሰሉ ከምዚ ኢሉ፤ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከምዚ ኢሎም: 'እዚ እዩ እቲ ብደቂ ሰባት - እቶም ሓጅ ዝገብሩ - ኣብ መንጎ ክልቲኡ ጎቦታት ክገብርዎ ዘለዎም ሰዒ'። ኣብ ጫፍ ማርዋ ምስ በጽሐ ድምጺ ሰምዐ፡ ድሕሪኡ ብልቡ ስቕ በል፡ ሓጃር ንባዕሉ ማለቱ እዩ። ሽዑ ክሰምዕ ፈቲኑ ነቲ ድምጺ መሊሱ ክሰምዖ ስለ ዝኸኣለ፤ 'ሓገዝ ክትሓትት እንተሓሲብካ ድምጽኻ ኣልዒልካ ኣለኻ'። እቲ ድምጺ ኣብ ጥቓ ዛምዛም ዝነበረ መልኣኽ - ጅብሪል ዓላይሂሰላም- ድምጺ ምዃኑ ተረጋጊጹ፡ ድሕሪኡ ጅብሪል ነቲ ማይ ብሸኾናኡ ሸንኮለል ኣቢሉዎ’ ወይ ድማ ኢሉ፤ ማይ እናፈሰሰ ክሳብ ዝወጽእ ኣኽናፋ ሒዛ። ወይዘሮ እስማዒል ከምዚ ኢለን ብኢዳ መኽዘን ማይ ክትሰርሕ ጀሚራ፡ ማለት ማይ ቆሪጻ ናብ ገሪባ ምእታው፡ እቲ ማይ ድማ ድሕሪ ምቕንጣጥ ብቕልጡፍ ምፍሳስ ቀጸለ።' ኢብን ዓባስ ኣላህ ይሕጎሰሉ ከምዚ ኢሉ፤ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከምዚ ኢሎም: ኣላህ ንኡም እስማዒል - ሲቲ ሓጃር- ካረን ይርሕረሎም a ዛምዛም በይኑ እንተ ገዲፍዎ’ ወይ ድማ ‘ብቕጽበት ነቲ ማይ እንተዘይኣኪቡ እቲ ማይ ዛምዛም ብርግጽ ዝውሕዝ ማይ ክኸውን እዩ’ ኢሉ። ኣብ መወዳእታ ማይ ሰቲያ ንውላዳ መሊሳ ከተጥብዎ ክኢላ። ሽዑ እቲ መልኣኽ ከምዚ በሎ፦ ‘ካብ ምሕዳግ ኣይትፍራሕ ምኽንያቱ እንሆ ቤት ኣላህ በዚ ቆልዓን ኣቡኡን ክትህነጽ እያ ብሓቂ ድማ ኣላህ ንባርያኡ ኣየጥፍኦን እዩ’ በሎ። ኣብቲ እዋን እቲ በይቱላህ ካባ ካብ መሬት ኣዝዩ ልዕል ኢሉ ከም ንእሽቶ ጎቦ ተቐሚጡ ነበረ፣ ውሕጅ እንተመጺኡ ድማ ብየማናይን ጸጋማይን ሸነኽ ይሽርሸር ነበረ። ኣደ እስማዒል ሓጃር፡ ካብ ቀቢላ ጁርሁም ወይ ስድራ ጁርሁም ካብ መስመር ጎቦ ቃዳዕ መጺኦም ካብ መቐለ ንታሕቲ ደው ዝበሉ ሰባት፡ ሓንቲ ዑፍ ንየው ነጀው ክትነፍር ምስ ረኣዩ፡ ከምኡ ምንባር ቀጸለት። ንሳቶም ድማ ብዓውታ፤ 'እዛ ዑፍ እዚኣ ኣብዚ ጎልጎል ማይ ከምዘየለ ርግጸኛታት እናፈለጥና ነቲ ማይ ትዘውር ስለ ዘላ ትዘውር ክትከውን ኣለዋ።' ኣብ መወዳእታ ሓደ ክልተ ሰባት ሰዲዶም ቀልጢፎም ዝጎዩ ማይ ዝረኸቡ ይመስል። ተመሊሶም ማይ ምህላዉ ሓቢሮም ድሕሪኡ ናብቲ ማይ መጹ። ንሱ ድማ፡ 'ኣብቲ እዋን እቲ ወይዘሮ እስማዒል ኣብ ጥቓ ማይ ነበራ' ኢሉ። ንሳቶም ድማ፤ 'ኣብዚ ክንጽንበረኩም ደው ክንብል ክትፈቕዱልና ዲኹም?'. ወይዘሮ እስማዒል ከምዚ ኢለን፤ 'እወ ትኽእል ኢኻ ግን ማይ ናይ ምህላው መሰል የብልካን'። ኢሎም፤ 'እሺ'። ኢብን ዓባስ ኣላህ ይሕጎሰሉ ከምዚ ኢሉ፤ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከምዚ ኢሎም: ‘ኣደ እስማዒል በዚ ፍጻመ ተሓጒሳ ምስኣ ዝነብሩ ሰባት ስለ ዝነበሩ’። ኣብ መወዳእታ ኣብኡ ተቐመጡ እሞ ናብ ስድራቤቶም ልኡኻት ሰዲዶም ኣብኡ ብሓባር ክነብሩ ይዕድምዎም’ ኢሉ መለሰሉ። ስድራኦም ምስ ሓጀር ክነብሩ ከለዉ እስማዒል ድማ ንእሽቶ ከሎ፡ ካብኦም ቋንቋ ዓረብ ምዝራብ ተማሂሩ፡ ኣብ መንጎኦም እውን እቲ ዝኸበረን ስሕበት ዘለዎን ሰብ ኮይኑ። ሽዑ እስማዒል ዓብዩ ብእኦም ዝፈትዎ መንእሰይ ኮይኑ። ምስ ዓበዩ ድማ ንእስማዒል ካብኣቶም ምስ ሓንቲ ሰበይቲ ተመርዕዮም ነዊሕ ከይጸንሐት ኣደ እስማዒል ሞተት። ጸኒሑ ኢብራሂም እስማዒል ምስ ተመርዓወ እንታይ ከም ዝገደፎ ክፈልጥ መጸ ግን ንእስማዒል ኣይረኸቦን። ኢብራሂም ንሰበይቲ እስማዒል ብዛዕባ እስማዒል ሓተታ። ሰበይቱ ድማ መለሰት፤ ‘ንሱ ንዓና መነባብሮኡ እናኣከበ ኣብ ርሑቕ እዩ ነይሩ። ሽዑ ኢብራሂም ብዛዕባ ህይወቶምን ኩነታቶምን ሓተተ። በዓልቲ ቤት እስማዒል ድማ መለሰት፤ 'ብዙሕ ክፍኣት ኣጋጢሙና ህይወትና ድማ ጸቢብን ብዓቢ ስቓይ ዝመልአን እዩ ነይሩ'። በዓልቲ ቤት እስማዒል ብዛዕባ እቲ ንሳን በዓል ቤታን ዝነብሩሉ ዝነበሩ ህይወት ንኢብራሂም ኣማረረትሉ። ኢብራሂም ከምዚ ኢሉ፤ 'ድሒሩ በዓል ቤትኪ ምስ መጸ ሰላምታይ ኣመሓላልፎ እሞ ማዕጾ ገዝኡ ክቕይር ንገሮ።' እስማዒል ምስ መጸ ገለ ነገር ስለ ዝተሰምዖ ንሰበይቱ ሓተታ፤ ‘ዝመጸካ ሰብ ኣሎ ድዩ?’። ሰበይቱ ድማ መለሰት፤ 'እወ። ኣቐዲመ ከምዚ ዝበለ ኣረጊት ሰብኣይ ኣብ ከምዚ ኩነታት መጺኡና ብዛዕባኻ ሓቲቱ ድሕሪኡ ኣነ ገሊጸ ብዛዕባ ኩነታት ህይወትና ሓቲተኒ ስለዚ ኣብ ድኻምን መከራን ይነብር ከም ዘለኹ ገሊጸለይ'። ኢስማዒል ሓቲቱ፤ 'እቲ ሰብ ብዛዕባ ሓደ ነገር መልእኽቲ ሂቡካ ድዩ?'. ሰበይቱ ድማ መለሰት፤ 'እወ። ሰላምታኡ ከብጽሓልካ ኣዚዙኒ፡ ማዕጾ ገዛኻ ክትቅይር ድማ ነጊሩኒ’ ኢሉ መለሰሉ። ኢስማዒል ከምዚ ኢሉ፤ 'ኣቦይ እዩ ብሓቂ ድማ ናብ ስድራኻ ክትምለስ ክፈትሓካ ኣዚዙኒ'ዩ'። ስለዚ እስማዒል ንሰበይቱ ፈቲሑ። ብድሕሪኡ እስማዒል ካብ መንጎ ሰባት ካልእ ሰበይቲ ተመርዓወ፡ ድሕሪኡ ኢብራሂም መሊሱ ከደ፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ኣላህ ዝደለዮ ግዜ ገዲፉዎም ብድሕሪኡ ድማ ክረኽቦም ተመሊሱ፡ ንኢስማዒል ግን ኣይረኸቦን ክሳብ ኣብ መወዳእታ ናብ ሰበይቲ እስማዒል ከይዱ ብዛዕባ እስማዒል ዝሓተታ። ሰበይቱ ድማ መለሰት፤ ‘መነባብሮኡ ክረክብ ወጺኡ ኣሎ። ንዓና ኢዩ። ሽዑ ኢብራሂም እንደገና ሓተተ፤ 'ከመይ ኣለኩም ደቂ ኤረይ'። ንሰበይቲ እስማዒል ብዛዕባ ህይወቶምን ኩነታት መነባብሮኦምን ሓተታ። ሰበይቱ ድማ መለሰት፤ 'ኩሉ ግዜ ጽቡቕን እኹላትን ኢና'። በዓልቲ ቤት እስማዒል ንኣላህ ኣመስገነቶ። ኢብራሂም ሓቲቱ፤ ‘እንታይ ትበልዕ? '. በዓልቲ ቤት እስማዒል ድማ መለሰት፤ 'ስጋ'። ኢብራሂም ደጊሙ ሓተተ፤ ‘እንታይ ትሰቲ? '. በዓልቲ ቤት እስማዒል ድማ መለሰት፤ 'ማይ'። ስለዚ ኣብርሃም ‘ኦ ኣላህ ብስጋኦምን ማይን ባርኾም ሃቦም’ ኢሉ ጸለየ። ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከምዚ ኢሎም: ኣብቲ ግዜ እቲ ኣብ መካ እኽሊ ኣይነበረን እንተዝህሉ ድማ ኢብራሂም ምሰገደሉ ነይሩ’ ኢሎም። ይብል፤ 'ካብቲ ኣብርሃም ብዛዕባ ስጋን ማይን ዝገበሮ ጸሎት ድማ ብዘይካ ህዝቢ መቐለ ዝረኸብዎ ስጋን ማይን ጥራይ እንተኾይኑ ዘማርር ኣይነበረን'። ሽዑ ኢብራሂም ከምዚ ኢሉ፤ 'ሰብኣይኪ ምስ መጸ ሰላምታይ ኣመሓላልፎ እሞ ማዕጾ ገዝኡ ከደልድል ኣዘዞ።' እስማዒል ምስ መጸ: ‘ዝመጸካ ሰብ ኣሎ ድዩ?’ ኢሉ። ሰበይቱ ድማ መለሰት፤ 'እወ። ሕጂ ጥራይ ሓደ ኣዝዩ ጽቡቕ መልክዕ ዘለዎ ኣረጊት ሰብኣይ መጺኡና'። በዓልቲ ቤቱ ንኢብራሂም ኣድኒቓቶ። ብዛዕባኻ ሓቲቱኒ ስለዚ ኣነ ገሊጸኒ ድሕሪኡ ብዛዕባ ኩነታት ህይወትና ሓቲቱኒ ስለዚ ጽቡቕ ኣለኹ ኢለ መለስኩሉ'.'. ኢስማዒል ሓቲቱ፤ 'እቲ ሰብ ብዛዕባ ሓደ ነገር መልእኽቲ ሂቡካ ድዩ?'. ሰበይቱ ድማ መለሰት፤ 'እወ። ሰላምታኡ ከብጽሓልካ ኣዚዙኒ፡ ንማዕጾ ገዛኻ ክትከላኸል ድማ ነጊሩኒ’ ኢሉ መለሰሉ። ኢስማዒል ከምዚ ኢሉ፤ ‘ንሱ ኣቦይ እዩ እቲ ኣብ ሕቶ ዝኣቱ ዘሎ ማዕጾ ድማ ንስኻ ኢኻ። ክከላኸለልኩም ኣዚዙኒ'። ሽዑ ኢብራሂም ከም ፍቃድ ኣላህ ንውሱን ግዜ መሊሱ ገዲፍዎም፡ ድሕሪኡ ብድሕሪኡ ተመሊሱ ኢስማዒል ኣብ ትሕቲ ገረብ ኣብ ጥቓ ዛምዛም ፍላጻኡ ምስ ኣእተወ። ምስ ረኣዮ ብኡ ንብኡ ቀሪቡ ከምቲ ኣቦ ኣብ ልዕሊ ውላዱ ወዲ ድማ ኣብ ልዕሊ ኣቡኡ ዝገብሮ ተዋሲኡ ሽዑ ከምዚ ኢሉ፤ 'ኦ እስማዒል ኣላህ ብትእዛዝ ኣዚዙኒ'። ኢስማዒል ከምዚ ኢሉ፤ 'ረብካ ዝእዝዞ ግበር'። ኢብራሂም ደጊሙ ከምዚ በለ፤ ክትሕግዘኒ ዲኻ?’። ኢስማዒል ከምዚ ኢሉ፤ 'እወ ክሕግዘካ እየ'። ኢብራሂም ከምዚ ኢሉ፤ 'ኣላህ ኣብዚ ቦታ ገዛ ክሰርሕ ኣዚዙኒ'። ኢብራሂም ምስ ከባቢኡ ክነጻጸር ከሎ ኣዝዩ ልዑል ቦታ ኣመልከተ።' እቲ ኣዘንታዊ ድማ፤ 'ካብቲ ቦታ ክልቲኦም መሰረታት በይቱላህ ኣልዒሎም፣ እስማዒል ነቲ ኣእማን ክስከሞ ይሰርሕ ነበረ ኢብራሂም እናኣዋሃሃዶም - እናሃነጾም - ክሳብ እቲ ህንጻ ልዑል ምስ ዝኸውን እስማዒል ነዚ እምኒ ሒዙ መጺኡ ድሕሪኡ ንኢብራሂም ኣቐመጦ ኣብ ልዕሊኡ ክድይብ እስማዒል ድማ እስማዒል ኣእማን እናሃበ።' ክልቲኦም ነቲ ጸሎት እናበሉ ሰሪሖም፤ -'ረቢና ካባና -ምግባር- ተቐበል፡ ብሓቂ ንስኻ ኩሉ ሰማዒን ኩሉ ፈላጥን ኢኻ'። ክልቲኦም ንበይቱላ ክሳብ ዝኸበቡ ምህናጽ ቀጸሉ ክልቲኦም ድማ ሰላት ምቕራቦም ቀጸሉ፤ -'ረቢና ካባና -ምግባር- ተቐበል ብሓቂ ኩሉ ሰማዒን ኩሉ ፈላጥን ኢኻ'-። -QS. ኣልባቃራ 127-.