Hadith Representative
Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
extzen tzaj tq´ama´n weye ['Abdullah bin Muhammad] tzaj tq´ama´n qeye ['Abdur Razzaq] tzaj tq´ama´n qeye ['Ma'mar] te [Ayyub as-Sakhtiyaniy] ex [Katsir bin Katsir bin Al Muthallib binAbi Wada'ah] kyxolx n-chi b´inchan kyxolx te [Sa'id bin Jubair] tzaj tq´ama´n [Ib'Abdullah bin Muhammad]; A tnejel xu´j n-ok tq´o´n jun t-xu´k, a ttxu´ t-sanjel Dios Isma'il 'Alaihissalam. N-chi ajb´en tu´n tun t-xi t-xo´n t-xilen Sarah, extzun a Ibrahim 'Alaihissalam xi ti´n tuk´e t-k´wal Isma'il, aye ttxu´ na´mxtaq t-xi tq´o´n tch´u´ toj amb´il aye, tzmaxi tej t-xi tq´o´n Ibrahim 'Alaihissalam kykab´il ttxlaj Baitullah - a Kaaba - toj jun ja te t-xe Zamzam toj t-xe t-xe´ch aye nimaq mezquita. Toj amb´il anetzi´n toj Meca myia jun xjal n-chi anq´in extzen myia a´. A Ibrahim n-chi kub´ tq´o´n kab´e xjal lu extzen n-chi kyaj ttzaqpi´n jun t-xaq t-xaq t-xaq t-xaq ex jun t-xaq t-xaq t-xaq t-xaq t-xaq a´. Yajxitl xi´ Ibrahim tun t-xi´ ttzaqpi´n ky-kab´il. Iktzun tten xi lpe' qya Isma'il ti'j ex xi tq'ama'n; 'O Ibrahim, ¿jatum taja tu´n t-xi´ya? ¿Atpe -at tanmiya- tu´n t-xi ttzaqpi´na toj t-xe witz lu jatumel myia jun xjal extzen myia jun tiyjil. A qya Isma'il n-chi tzaj tqona juntl majl t-xjelb´itz tzmaxi tej t-xi´ tka´yin Ibrahim juntl majl. Te mankb´il xi tqanin ttxu Isma'il; '¿Ate Allah tzaj tq´ama´n teya ti´j tkyaqil jlu?'. A Ibrahim tzaj ttzaq´we´n: 'Ikju'. A qya Isma'il tq´ama; 'Atzunte Allah mya qo tzajel ttzaqpi´n.' Yajxitl meltz´aj ttxu´ Isma'il extzen Ibrahim n-xi´ t-xnaq´tza´n t-xnaq´tzb´il tzmaxi aj tpon toj jun witz extzen aye xjal mya b´ant ky-ka´yin, a Ibrahim n-ok tke´yin twitz Kaaba extzen n-na´n Dios kyi´j tuk´e junjun sentens te na´j Dios tuk´e t-xnaq´tza´n kykab´il tq´ob´, n-tq´ama´n: 'Rabbi, -'ax tok, ma che kub´ nq´o´ne junjun n-xe´chele toj jun valle na´mx t-xi´ t-xnaq´tza´n tzmaxi aj t-xi´ ky-pon tun - b´a´n tu´n ky-ok te majen b´a´n ky-q´ob´ - - QS Ibrahim versículo 37. Yajxitl, a ttxu´ Isma'il tzaj tzyet tu´n t-xi tq´o´n tch´u´ tal ex tu´n t-xi tk´a´n a´ toj a´ tzmaxi tej t-xi´ t-xe a´ toj geriba tzaj t-xob´il ex ax ikx te tal. Yajxitl ok tq´o´n twitz ti´j Isma'il aju tal ne´ẍ n-chi b´et, moqa xi tq´ama´n editorialmente: 'N-chi b´et twitz tx´otx´'. Yajxitl, el tpan tibʼ Hajar tiʼj Ismaʼil ex mintiʼ bʼant tuʼn tok tqʼoʼn twitz tiʼj t-ximbʼetz. kyja´tzun xi´ toj witz Shafaa tza´n t-xilen witz mas nqayin ttxlaj. Kubʼ weʼ ex ok tqʼoʼn twitz tiʼj valle tukʼil qʼuqbʼil tkʼuʼj tuʼn tok tqʼoʼn twitz kyiʼj xjal atztzun pero mintiʼ jun xjal ok tqʼoʼn twitz tiʼj. Iktzun tten tzaj t-xo´n tib´aj witz te Shafaa extzen tej t-pon toj tkub´el a´ tzaj t-xmoxin t-xb´alun extzen aq´unanxix tze´nku jun xjal n-ok tilil tu´n tzmaxi aj t-xi´ t-xi´n toj tkub´el a´ extzen pon toj witz te Marwah exttzen tzaj t-xnaq´tza´n qa at jun xjal atztzun extzun myia jun xjal ok tka´yin. B´ant jlu tu´n wuq maj - kyxol qe witz te Safa exttzen Marwah -. A Ibn 'Abbas b´a´n tu´n t-xi tzalaj Allah ti´j tzaj tq´ama´n; A t-sanjel Dios sallallaahu 'alaihi wasallam tq´ama: 'Atzun sa'iy il ti´j tu´n tb´ant kyu´n xjal - aye n-chi b´inchante Hajj - kyxol kab´e witz. Tej tpon twi witz Marwah, ok tb´i´n jun tq´ajq´ajel twi´, exttzen xi tq´ama´n te tib´, ‹Q´onk t-xob´a›, a Hajar n-chi yolin ti´jx. Yajxitl ok tilil tuʼn tuʼn tok tbʼiʼn ex ok tbʼiʼn juntl maj tqʼajqʼajel twiʼ tuʼntzunju tqʼama; ‹Ma jaw tnimsaʼna tqʼajqʼajel twiʼya qa taja tuʼn t-xi tqanina onbʼil›. A tq´ajq´ajel twi´ a tq´ajq´ajel twi´ jun anjel - Jibril 'Alaihissalam- a tzaj ttxlaj Zamzam, exttzen a Jibril tzaj t-xo´n a´ tuk´e t-xu´k extzen tzaj tq´ama´n; tukʼil t-xikʼ tzmaxi aj tetz aʼ in bʼaj t-xoʼn tibʼ. A qya Isma'il tzaj tzyet tu´n t-b´inchen junjen t-xaq a´ tuk´e tq´ob´ tze´nku jlu, atzun t-xi t-xo´n a´ ex tu´n t-xi tq´o´n toj geriba, extzen a a´ n-xi tzyet tu´n t-xi t-xo´n a´ t-xe´l t-xi t-xo´n. A Ibn 'Abbas b´a´n tu´n t-xi tzalaj Allah ti´j tzaj tq´ama´n; A t-sanjel Dios sallallaahu 'alaihi wasallam tq´ama: 'Qa Dios tzaj tq´aq´in tk´u´j ti´j Umm Isma'il - Siti Hajar- karen a qa ma kyaj ttzaqpi´n Zamzam tjunalx' moqa tzaj tq´ama´n: 'Qa ma tz´ok tchmo´n a´ jun rat, a a´ Zamzam ax tok k-ok te a´ n-chi b´et'. te mankb´il b´ant tu´n t-xi tk´a´n a´ ex tu´n t-xi tq´o´n juntl maj tch´u´ tal. Exttzen a anjel xi tq´ama´n te: 'Mi´n tzaj xob´a tu´n t-xi tzaqpi´na qu´n tzalu at tja Alá, a t-xi b´incha´n tu´n tal k´wal lu ex tu´n t-tatey extzen axix tok A Allah mya n-chi kub´ tnajsa´n tmajen. Toj amb´il anetzi, a Baitullah Kaaba n-chi kub´ q´o´n twitz tx´otx´ tze´nku jun tal witz, a qa ma tzaj nim a´ n-chi kub´ t-xiten toj t-xu´k ex toj t-xu´k. A ttxu Isma'il, Hajar, kukx n-anq´in ikyjo tzmaxi tej ky-ul jun k´loj xjal te tnam Jurhum moqa te tnam Jurhum toj b´e te witz Kadaa' extzen e kub´ we´ t-xe a´ te Meca tej t-xi kyka´yin jun pich´ n-chi b´et ttxlaj. Xi kyq´ama´n; ‹Aju chyuʼj lu il tiʼj tuʼn t-xiʼ t-xlekun tibʼ tuʼnju in bʼet tiʼj aʼ maske ojtzqiʼnxix quʼn qa mintiʼ aʼ toj chqʼajlaj lu. te tmankb´il n-chi ky-sama´n jun mo kab´e xjal n-chi b´et ky-b´et extzen n-chi ky-ka´yin a´. E meltz’aj ex xi kyq’ama’n qa at a’ ex yajxi’tl e pon ttzi a’. Xi tq´ama´n: 'Toj amb´il lu aye qya Isma'il ate´toq ttxlaj a´. Xi kyq'ma'n te; '¿Okpe tzaj tqona amb´il qeye tun q-okxe tzalu?'. A qya Isma'il tq´ama; 'Ax tok jaku b´ant tu´na pero mya at toklena tu´n tten a´ teya'. Xi kyqʼamaʼn; 'B´anatz´un'. A Ibn 'Abbas b´a´n tu´n t-xi tzalaj Allah ti´j tzaj tq´ama´n; A t-sanjel Dios sallallaahu 'alaihi wasallam tq´ama: 'A ttxu Isma'il tzaj tzalaj ti´j t-xilen lu qu´n atqe xjal n-chi anq´in tuk´e. Te mankb´il n-chi anq´in atztzun extzen n-chi ky-sama´n junjun xjal kye ky-ja tun ky-txko´n tun ky-ten junx atztzun. Tej ky-ten ky-ja tuk´e Hajar extzen a Isma'il tzmatoq ku´xun, el tniky´ ti´j yol árabe kye, extzen tzaj t-xnaq´tza´n te xjal mas nim toklen ex mas b´a´n kyxol. Yajxitl ch'iy Isma'il ex ok te jun ku'xun b'a'n ela toj kywitz. Tej ky-ch´iy, n-chi kub´ moje´ tuk´a Isma´il tuk´e jun qya kye extzen mya nim amb´il t-xe´l t-xi´ t-kamik ttxu Isma´il. Yajxitl, ul Ibrahim t-xe t-xu´jil Isma´il tun t-xi t-xnaq´tza´n ti´ otaq kyaj ttzaqpi´n extzun mya kanet Isma´il tu´n. Xi tqanin Ibrahim te t-xu´jil Isma'il ti´j Isma'il. A t-xu´jil tzaj ttzaq´we´n; ‹Attoq najchaq tuʼn tkanet jun qchwinqlal tuʼn qwaʼne. Yajxitl, xi tqanin Ibrahim tiʼj kyanqʼibʼil ex tiʼjju in bʼaj kyiʼj. A t-xu´jil Isma´il tzaj ttzaq´we´n; ‹O ikʼe nim nya bʼaʼn quʼne ex chʼintoq qanqʼibʼile ex nojni tuʼn nim yajbʼil›. A t-xu´jil Isma'il n-chi yolin ti´j tchwinqlal tuk´e tchmil te Ibrahim. tzaj tq´ama´n Ibrahim; ‹Tbʼajlenxi jlu, aj tul tchmila, qʼonxa qʼolbʼebʼil weye ex qʼamanxa te tuʼn tkubʼ tchʼexpuʼn ttzi tja›. Tej tpon Isma'il tzaj tna´n jun ti´xti´ extzen xi tqanin te t-xu´jil; ‹¿Atpe jun xjal ul tukʼila?›. A t-xu´jil tzaj ttzaq´we´n; 'Oki. Tnejel at jun tij xjal ik tza´n jlu toj amb´il lu aju ul quk´ile ex tzaj tqanin weye ti´ja extzun xi n-chik´b´a´ne ex tzaj tqanin weye ti´j amb´il te qchwinqlale tu´ntzun t-xi nchik´b´a´ne qa in chin anq´ine toj b´is ex yajb´il. xi tqanin Isma'il; ‹¿O tzaj tqʼoʼn xjal lu jun tqanil teya tiʼj jun tiʼ?›. A t-xu´jil tzaj ttzaq´we´n; 'Oki. Tzaj tmaʼn weye tuʼn t-xi nqʼolbʼeʼne teya ex tzaj tmaʼn teya tuʼn tkubʼ tchʼexpuʼna ttzi tjaya›. chi Isma'il; 'Ate n-tatey extzen ax tok tzaj tq´ama´n weye tun n-el npa´ne t-xu´jila tun t-xi´ya juntl majl kyuk´e t-xjalila'. Cyja'tzun el tpa'n tib Isma'il ti'j t-xu'jil. Yajxitl, a Isma'il ok tmojb´an tib´ tuk´il juntl xu´j kyxol xjal, exttzen a Ibrahim xi´ juntl majl, kyaj ttzaqpi´n kye toj amb´il tajb´il Allah extzen t-xe´tzun tzaj tmeltz´aj tu´n t-xi´ tka´yin, naqtzun aye´y mya tzaj tka´yin Isma'il tzmaxi tej t-xi´ tuk´e t-xu´jil Isma´il ex xi tqanin te ti´j Isma'il. A t-xu´jil tzaj ttzaq´we´n; 'N-chi b´et tun t-xi´ t-chjet t-chwinqil te qeye. Exttzen a Ibrahim xi tqanin juntl majl; 'Titzen n-chi b´eta? Xi tqanin te t-xu´jil Isma'il ti´j ky-chwinqil ex ti´j ky-b´inchb´en. A t-xu´jil tzaj ttzaq´we´n; 'Kukx ato´ye b´a´n ex b´a´n qo´ye'. A t-xu´jil Isma'il n-chi tzalaj ti´j Allah. xi tqanin Ibrahim; ¿Ti n-chi wa´na? '. A t-xu´jil Isma´il tzaj ttzaq´we´n; 'Chib´j'. xi tqanin Ibrahim juntl majl; ‹¿Tiʼ in xi tkʼaʼna? '. A t-xu´jil Isma´il tzaj ttzaq´we´n; 'A´'. Iktzun tten xi tqanin Abraham: 'Oh Allah, ky-k´iwla toj ky-chib´jel ex toj ky-a´. A t-sanjel Dios sallallaahu 'alaihi wasallam tq´ama: 'Toj amb´il lu mya at twitz awal toj Meca extzen noqwit at, a Ibrahim n-chi na´n Dios ti´j. N-chi tq´ama´n; 'exttzen ti´j t-na´j Dios Abraham ti´j chib´j ex a´, myia jun xjal twitz aye xjal te Meca n-chi q´ojin ti´j qa noq chib´j ex a´ n-chi kyk´amo´n. A Ibrahim tzaj tq´ama´n; ‹Ok tul tchmila, qʼamanxa jun qʼolbʼebʼil te ex qʼmanxa te tuʼn tok tkʼuʼn ttzi tja›. Tej tpon Isma'il, xi tq'ma'n: ¿Atpe jun xjal ul tuk'ila?'. A t-xu´jil tzaj ttzaq´we´n; 'Oki. Noq jalin ul jun tij xjal tuk´a jun tb´anil t-ximlal tzaj q-txol. A t-xu´jil n-chi tzalaj ti´j Ibrahim. Xi tqanin weye ti´ja extzun xi n-chik´b´a´ne weye extzen tzaj tqanin weye ti´j t-xilen q-chwinqil extzen xi ntzaq´we´ne qa b´a´n n-tene. xi tqanin Isma'il; ‹¿O tzaj tqʼoʼn xjal lu jun tqanil teya tiʼj jun tiʼ?›. A t-xu´jil tzaj ttzaq´we´n; 'Oki. Tzaj tmaʼn weye tuʼn t-xi nqʼolbʼeʼne teya ex tzaj tmaʼn teya tuʼn tkolina kyiʼj qe tlamel tjaya›. chi Isma'il; 'Ate n-tatey extzen a ttzi ja n-chi yolin ti´j aya. tzaj tq´ama´n weye tun n-kolen teya. Exttzen a Ibrahim kyaj ttzaqpi´n juntl majl toj jun amb´il tze´nku tajb´il Allah, exttzen meltz´aj juntl majl tej t-xi tq´o´n Isma'il t-flecha tjaq´ jun tze´ ttxlaj Zamzam. Tej t-xi tka´yin, jun rat naj pon laq´e´ ttxlaj extzen tzaj t-b´inchen tze´nku jun mamb´aj ti´j tk´wal extzen jun k´wal ti´j t-tate extzen tzaj tq´ama´n; 'O Isma'il, a Allah tzaj tqona jun kawb´il weye. chi Isma'il; 'B´inchama aju n-tzaj tq´ama´n t-xnaq´tzb´ena'. tzaj tq´ama Ibrahim juntl majl; ¿Okpe k-onina wi´je?'. chi Isma'il; 'Ax tok, chin onile ti´ja. tzaj tq´ama´n Ibrahim; 'A Allah tzaj tq´ama´n weye tun n-b´inchene jun jay toj t-xmilala. A Ibrahim tzaj t-yek´un jun najb´il t-xe´l twitz t-xe´chil. A q´ol tqanil tq´ama; 'Atztzun aye kab´e xjal lu n-chi jaw ky-q´o´n ky-simyentil aye Baitullah, a Isma'il n-aq´unan tun t-xi kyi´n qe ab´j extzen a Ibrahim n-chi b´inchan junx - n-chi b´inchan - tzmaxi tej t-xi´ t-xo´n a ja, a Isma'il ul tuk´e ab´j lu extzen n-chi kub´ tq´o´n te Ibrahim tun t-xi´ t-xo´n tib´aj extzen a Isma'il n-xi tq´o´n qe ab´j.' Kykab´il n-chi aq´unane akux n-chi kyq´ama´n a na´j Dios; -'N-xnaq´tzb´en, tzaj tk´amo´na -charity- qeye, ax tok aya a tkyaqil-b´i´na ex tkyaqil-b´i´n teya'. Aye kab´e xjal lu n-chi b´inchan ky-b´inchb´en tzmaxi tej ky-ok ky-xol Baitullah extzen kykab´il n-chi b´inchan ky-na´j Dios; -'Q-Rabb, tzaj tk´amo´na -caridad- qeye axix tok aya tkyaqil-b´i´na ex tkyaqil-b´i´n teya'-. -QS. Albaqarah 127-.