Hadith Representative
Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
Mpi me songa mono [‘Abdullah bin Muhammad] me songa beto [‘Abdur Razzaq] me songa beto [Ma’mar] katuka na [Ayyub as-Sakhtiyaniy] mpi [Katsir bin Katsir bin Al Muthallib binAbi Wada’ah] mosi na mosi ke lungisaka mosi na mosi katuka na [Sabair Rabballan] 'anzina]; ‘Nkento ya ntete ya kulwata mukaba vandaka mama ya profete Isma’il ‘Alaihissalam. Yandi sadilaka yau sambu na kukatula bidimbu ya Sarah, na nima Ibrahim ‘Alaihissalam bakaka yandi ti mwana na yandi Isma’il, yina mama na yandi vandaka kaka kunwisa yandi mabele na ntangu yina, tii kuna Ibrahim ‘Alaihissalam tulaka bo zole pene-pene ya Baitullah - Kaaba - na kikuku mosi na zulu ya Zamzam ya Nene na nsuka ya mvu. Na ntangu yina na Mecque ata muntu mosi ve vandaka kuzinga kuna mpi masa vandaka ve. Ibrahim wa tula yau zole kuna ye sisa mutindu ya saki ya vandaka ti badati ti saki/geriba ya kufuluka ti masa. I bosi, Ibrahim wayenda sisa yau awole. Yo yina Madame Isma’il landaka yandi mpi tubaka nde; ‘O Ibrahim, nge zola kukwenda na wapi? Keti nge -kele na ntima- ya kubikisa beto na muwanda yai kisika muntu kele ve mpi kima mosi ve'. Madame Isma’il vandaka kuvutukila ngyufula na yandi mbala na mbala tii kuna nsuka-nsuka Ibrahim vandaka kutala yandi diaka ve. Nsuka-nsuka mama ya Isma’il yulaka nde; ‘Keti Allah me pesa nge ntuma na zulu ya mambu yai yonso?’. Ibrahim wavutula vo: ‘Ee’. Madame Isma’il tubaka nde; ‘Na nima Allah ta yambula beto ve’. Na nima mama ya Isma’il vutukaka mpi Ibrahim landaka nzietelo na yandi tii kuna ntangu yandi kumaka na ngumba mosi mpi bantu vandaka kumona yandi diaka ve, Ibrahim talaka Kaaba mpi sambaka sambu na bo ti bafraze mingi ya kisambu na kutombulaka maboko yonso zolear, yandi tubaka nde: ‘Rabi, -’ya kieleka, mono me tula ve Yoscendants na muwanda na mono. nzo' - tii kuna bo ta kwisa na - bika bo kuma bansadi ya ke pesa matondo - - QS Ibrahim verse 37. Na nima mama ya Isma'il yantikaka kunwisa mwana na yandi mabele ti kunwa na masa ya bo vandaka kutula tii kuna ntangu masa ya geriba manaka yandi waka nzala ya masa mpi mwana na yandi mpi waka nzala ya masa. Na nima yandi talaka Isma’il bebe yina vandaka kunwana, to yandi tubaka na mutindu ya editorial nde: ‘Kubaluka na ntoto’. Na nima Hajar katukaka na Isma’il mpi lendaka ve kukanga ntima na kumona mutindu yandi vandaka. Yo yina, yandi kwendaka na Ngumba ya Shafaa bonso ngumba yina vandaka pene-pene na yandi. Yandi telamaka pana mpi talaka muwanda ti kivuvu ya kumona bantu kuna kansi yandi monaka ve muntu. Yo yina yandi kulumukaka na ngumba ya Shafaa mpi ntangu yandi kumaka na muwanda yandi balulaka nsongi ya bilele na yandi mpi salaka ngolo bonso muntu yina ke nwanaka ngolo tii kuna ntangu yandi kukaka kuluta na muwanda mpi kumaka na ngumba ya Marwah na nima yandi telamaka pana sambu na kutala kana muntu kele pana kansi yandi monaka ve. Yandi salaka mutindu yina mbala nsambwadi - na kati ya bangumba Safa ti Marwah -. Ibn Abbas bika Allah kusepela na yandi tubaka nde; Ntumwa sallallaahu 'alaihi wasallam tubaka nde: 'Yau kele sa'iy yina fwete salama na bantu - yina ke salaka Hajj - na kati ya bangumba zole'. Ntangu yandi vandaka na zulu ya Marwah, yandi waka ndinga, na nima yandi tubaka na kati na yandi nde, ‘Vanda pima’, yina Hajar vandaka kutendula yandi mosi. Na nima yandi mekaka kuwidikila mpi yandi lendaka kuwa diaka ndinga yina yo yina yandi tubaka nde; ‘Nge me tombula ndinga na nge kana nge vandaka ti lukanu ya kulomba lusadisu’. Yau monanaka nde ndinga yina vandaka ndinga ya wanzio mosi - Jibril ‘Alaihissalam- yina vandaka penepene na Zamzam, na nima Jibril bulaka masa ti talon na yandi’ to yandi tubaka; ti mapapu na yo tii kuna masa ta basika na zulu-zulu. Madame Isma’il yantikaka kusala bisika ya kubumba masa ti maboko na yandi mutindu yai, disongidila, kukanga masa mpi kutula yo na geriba, na ntangu yina masa vandaka kulanda kubasika nswalu na nima ya kubasisa yo.’ Ibn Abbas bika Allah kusepela na yandi tubaka nde; Ntumwa tubaka nde: ‘Bika nde Nzambi kuwila Ummu Isma’il mawa - Siti Hajar- karen . a kana yandi bika Zamzam yandi mosi’ to Yandi tubaka nde: ‘Kana yandi vukisa ve masa mbala mosi, masa ya Zamzam ta kuma kibeni masa ya ke kulumuka’. Nsuka-nsuka yandi kumaka kunwa masa mpi kunwisa diaka mwana na yandi mabele. Na nima wanzio tubilaka yandi nde: ‘Kuwa boma ve nde bo ta yambula nge sambu awa kele nzo ya Allah, yina mwana yai ti tata na yandi ta tunga mpi kieleka Allah ta bebisa ve nsadi na yandi’. Na ntangu yina, Kaaba ya Baitullah vandaka na zulu kibeni katuka na ntoto bonso ngumba ya fioti, yina kana masa me fuluka, yo zolaka kufwa na ndambu ya diboko ya kitata mpi ya kimama. Mama ya Isma’il, Hajar, landaka kuzinga mutindu yina tii kuna kimvuka mosi ya bantu ya dikanda ya Jurhum to dibuta ya Jurhum katukaka na nzila ya ngumba ya Kadaa’ mpi telamaka na nsi ya masa katuka na Mecque ntangu bo monaka ndeke mosi ke pumbuka-pumbuka. Bo tubaka na ndinga ya ngolo nde; ‘Ndeke yai fwete vanda ke baluka-baluka sambu yo ke baluka-baluka na masa ata beto me zaba mbote nde masa kele ve na muwanda yai. Nsuka-nsuka bo tindaka muntu mosi to bantu zole yina kwendaka ntinu mpi yo ke monana nde bo zwaka masa. Bau vutukaka ye zabisaka nde masa kele mpi na nima bau kwisaka na masa. Yandi tubaka nde: ‘Na ntangu yina Madame Isma’il vandaka pene-pene ya masa’. Bavova kwa yandi; ‘Nge ta pesa beto nzila ya kutelama sambu na kuvukana ti nge awa?’. Madame Isma’il tubaka nde; 'Ee nge lenda kansi nge kele ve na nswa ya kuvanda na masa'. Bavova vo; 'Ok'. Ibn Abbas bika Allah kusepela na yandi tubaka nde; Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam tubaka nde: ‘Mama ya Isma’il kumaka na kiese sambu na diambu yai sambu bantu vandaka kuzinga ti yandi’. Nsuka-nsuka bo zingaka kuna mpi bo tindaka binati-nsangu na mabuta na bo sambu na kubinga bo na kuzinga kuna kumosi.’ Ntangu mabuta na bo vandaka kuzinga ti Hajar mpi Isma’il vandaka leke, yandi longukaka kutuba Kiarabi na bo, mpi nkutu yandi kumaka muntu ya kuluta mfunu mpi ya mazi na kati na bo. I bosi, Isma’il wakula yo kituka se toko diazolwanga kwa yau. Ntangu bo yelaka, bo kwelaka Isma’il ti nkento mosi ya katukaka na bo mpi ntangu fioti na nima mama ya Isma’il fwaka. Na nima, Ibrahim kwisaka na nima ya Isma’il kukwela sambu na kuzaba mambu yina yandi bikaka kansi yandi monaka ve Isma’il. Ibrahim yulaka nkento ya Isma’il mambu ya Isma’il. Nkento na yandi vutulaka nde; ‘Yandi vandaka ntama sambu na kusosa mbongo ya kuzingila sambu na beto. I bosi, Ibrahim wabayuvula mu kuma kia zingu kiau ye mambu ma zingu kiau. Nkento ya Isma’il vutulaka nde; ‘Twamona mambu mayingi mambi ye zingu kieto kiakala kiakete ye kiazala ye mpasi zayingi’. Nkento ya Isma’il vandaka kubokuta sambu na luzingu yina yandi ti bakala na yandi vandaka kuzinga na Ibrahim. Ibrahimi tubaka nde; ‘Na nima, ntangu bakala na nge ta kwisa, pesa mono mbote mpi songa yandi na kusoba kielo ya nzo na yandi.’ Ntangu Isma’il kwisaka yandi waka kima mosi yo yina yandi yulaka nkento na yandi; ‘Keti muntu mosi me kwisa na nge?’. Nkento na yandi vutulaka nde; 'Yinga. Na ntwala kuvandaka ti mbuta mosi ya mutindu yai na situation yai yina kwisaka na beto mpi yandi yulaka mambu na nge na nima mono tendulaka mpi yandi yulaka mono situation ya luzingu na beto yo yina mono tendulaka nde mono vandaka kuzinga na kulemba mpi na mpasi’. Isma’il yulaka nde; ‘Keti muntu yina kupesaka nge nsangu mosi sambu na kima mosi?’. Nkento na yandi vutulaka nde; 'Yinga. Yandi songaka mono na kupesa nge mbote na yandi mpi songaka nge na kusoba kielo ya nzo na nge.’ Isma’il tubaka nde; ‘Yandi kele tata na mono mpi kieleka yandi me pesa mono ntuma ya kufwa makwela ti nge sambu nge vutuka na dibuta na nge’. Yo yina, Isma’il fwaka makwela ti nkento na yandi. Na nima Isma’il kwelaka diaka nkento ya nkaka na kati ya bantu, na nima Ibrahim kwendaka diaka, yandi bikaka bo na kati ya ntangu yina Allah zolaka mpi na nima ya mambu yina yandi vutukaka sambu na kukutana ti bo, kansi yandi monaka ve Isma’il tii kuna nsuka-nsuka yandi kwendaka na nkento Isma’il mpi yulaka yandi mambu ya Isma’il. Nkento na yandi vutulaka nde; ‘Yandi kele na nganda sambu na kuzwa mbongo ya kuzingila . sambu na beto. I bosi, Ibrahim wa yuvula diaka vo; 'Nki mutindu beno ke sala'. Yandi yulaka nkento ya Isma’il mambu ya luzingu na bo mpi mutindu bo vandaka kuzinga. Nkento na yandi vutulaka nde; 'Beto kele ntangu yonso mbote mpi ya kufwana'. Nkento ya Isma’il vandaka kukumisa Allah. Ibrahimi yulaka nde; ‘Inki nge ke diaka? '. Nkento ya Isma’il vutulaka nde; 'Musuni'. Ibrahim yulaka diaka nde; ‘Inki nge ke nwaka? '. Nkento ya Isma’il vutulaka nde; 'Masa'. Yo yina Abrahami sambaka nde: ‘O Allah, sakumuna bo na nitu ti na masa na bo’. Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam tubaka nde: ‘Na ntangu yina, mbuma vandaka ve na Mecque mpi kana yo vandaka, Ibrahim zolaka kusamba sambu na yo’. Yandi ke tuba nde; ‘Mpi na kisambu ya Abrahami sambu na musuni ti masa, ata muntu mosi ve katula kaka bantu ya Mecque vandaka kubokuta kana bima yonso ya bo vandaka kubaka vandaka musuni ti masa’. Ibrahim buna wavova vo; ‘Ntangu bakala na nge ta kwisa, pesa yandi mbote na mono mpi songa yandi na kukumisa ngolo kielo ya nzo na yandi.’ Ntangu Isma’il kwisaka, yandi tubaka nde: ‘Keti muntu mosi kwisaka na nge?’. Nkento na yandi vutulaka nde; 'Yinga. Kaka ntangu yai mbuta mosi ya vandaka ti kimuntu ya mbote kibeni kwisaka na beto’. Nkento na yandi vandaka kusepela ti Ibrahim. Yandi yulaka mono sambu na nge yo yina mono tendulaka na nima yandi yulaka mono mutindu luzingu na beto kele yo yina mono vutulaka nde mono kele mbote'.'. Isma’il yulaka nde; ‘Keti muntu yina kupesaka nge nsangu mosi sambu na kima mosi?’. Nkento na yandi vutulaka nde; 'Yinga. Yandi songaka mono na kupesa nge mbote na yandi mpi songaka nge na kutanina bakielo ya nzo na nge.’ Isma’il tubaka nde; ‘Yandi kele tata na mono mpi kielo yina bo ke tubila kele nge. Yandi pesaka mono ntuma ya kunwanina nge’. Na nima Ibrahim bikaka bo diaka sambu na ntangu mosi buna mutindu Allah zolaka, na nima yandi vutukaka na nima ya mambu yina ntangu Isma’il tulaka tolo-tolo na yandi na nsi ya nti mosi pene-pene ya Zamzam. Ntangu yandi monaka yandi, yandi pusanaka pene-pene na yandi mbala mosi mpi salaka bonso tata ke salaka na mwana na yandi mpi mwana ya bakala na tata na yandi na nima yandi tubaka nde; ‘O Isma’il, Allah me pesa mono ntuma ti nsiku mosi’. Isma’il tubaka nde; ‘Sala mambu yina Rabb na nge ke songa’. Ibrahim tubaka diaka nde; Nge lenda sadisa mono?'. Isma’il tubaka nde; ‘Ee mono ta sadisa nge’. Ibrahimi tubaka nde; ‘Allah me pesa mono nsiku ya kutunga nzo na kisika yai’. Ibrahim songaka kisika mosi yina vandaka mpenza nda kana beto fwanisa yo ti bisika yina vandaka na nziunga.’ Muntu yina ke telaka mambu tubaka nde; 'Tuka na kisika yina bo zole tombulaka ba fondasio ya Baitullah, Isma'il salaka kisalu ya kunata matadi ntangu Ibrahim vandaka kutula yo kisika mosi - tungaka yo - tii kuna ntangu nzo vandaka nda, Isma'il kwisaka ti ditadi yai mpi na nima yandi tulaka yo sambu na Ibrahim sambu yandi mata na zulu na yo ntangu Isma'il vandaka kupesa matadi. Bo zole vandaka kusala ntangu bo vandaka kusala kisambu; -'Rabb na beto, ndima -makabu- ya mawa- na beto, kieleka Nge kele Muntu ya ke waka mambu yonso mpi ya ke zabaka mambu yonso'. Bo zole landaka kutunga tii kuna bo ziungaka Baitullah mpi bo zole landaka kutanga bisambu; -'Rabb na beto, ndima -makabu- ya mawa- na beto kieleka Nge kele Muntu ya ke waka mambu yonso mpi ya ke zabaka mambu yonso'-. -QS. 127-.