Hadith Representative
Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
Kabili calishimikilwe kuli ine [‘Abdullah bin Muhammad] atwebele [‘Abdur Razzaq] atushimikile [Ma’mar] ukufuma kuli [Ayyub as-Sakhtiyaniy] na [‘Katsir bin Katsir bin Al Muthallib bin Abi Wada’ah ] umo na umbi ukufikilisha umo na umbi ukufuma kuli [Abdulah bin Muhamadi] ukuwamya 'umuntu]; 'Umwanakashi wa kubalilapo uwabomfeshe umushipa ali ni nyina wa kwa Kasesema Isma'il 'Alaihisalam.' Ici cibomfeshe ku kufimba ifishibilo fya kwa Sara lyena Ibrahim Alahissalamu amusendele pamo no mwana wakwe umwaume Isma’il uo pali ilya nshita nyina acili alemuonsha ukufika ilyo Ibrahim ‘Alaihisalamu ababikile bonse babili mupepi ne Ng’anda ya kwa Lesa - Ka’bah - mu ng’anda ya pa muulu wa Zamzam pa mpela ya al-Ma’s. Pali ilya nshita mu Makka takwali umuntu uwaikala kulya kabili takwali amenshi. Ibrahim abikile fyonse fibili kulya no kushiya umusango wa mufuko uwakwata amadati ne cipe/umufuko uwakwata amenshi. Lyene Ibrahimu aile ku kubaleka bonse babili. Lyene nyina wa kwa Isma’il alimukonkele no kutila, ‘We Ibrahimu, ni kwi uleya? Bushe muli no mutima wa kutusha muli ici cishima umo takuli umuntu nangu cimo?’ Nyina wa kwa Isma’il atwalilile ukubwekeshapo icipusho cakwe imiku iingi ukufika na lintu mu kupelako Ibrahim tamuloleshe na kabili. Mu kupelako nyina wa kwa Isma’il aipwishe ukuti, ‘Bushe Allah akukonkomeshe pali ifi fyonse?’ Ibrahimu ayaswike ati, 'Ee.' Nyina wa kwa Isma’il atile, ‘Nga ca kuti, Lesa takatulekele.’ Lyena nyina wa kwa Isma’il abweleele kabili Ibrahim atwalilile ulwendo lwakwe ukufika ilyo afikile pa lupili kabili abantu tabalemona na kabili, Ibrahim aloleshe kuli Kaaba no kubapepela ne fikomo fya mapepo ifingi ukupitila mu kwimya amaboko yonse yabili, atile: ‘Rabi, -’mu cine cine, nshabika amapange yamo aya mu cishiba candi . ing’anda’ - ukufika na lintu bafika ku - kuti babe ababomfi aba kutasha - - QS Ibrahim icikomo 37. Lyena nyina wa kwa Isma’il atendeke ukunwa umwana wakwe no kunwa amenshi ukufuma ku cipe ca menshi ukufika ilyo amenshi mu geriba yapwilile atendeke ukuyumfwa insala kabili e fyo caba ku mwana wakwe. Lyena aloleshe kuli Isma’il umwana uwalecula, nelyo atile mu citabo: ‘Ukupilibuka pa nshi’. Lyene Hajar afumine kuli Isma’il kabili tacitilepo ukushipikisha ukumona imibele yakwe. E ico aile ku Lupili lwa Shafaa ngo lupili lwali mupepi nankwe. Aiminine kulya no kumona ku cishima mu kusubila ukumona abantu kulya lelo tamwenepo nangu umo. Eico atentemwike ukufuma pa lupili lwa Safaa kabili ilyo afikile pa cishima apilibwile umupeto wa ca kufwala cakwe no kucincimuka nga muntu uulecincimuka ukufika na lintu afikilepo ukupula mu cishima no kufika pa lupili lwa Marwah no kwiminina kulya alelolesha nga ca kuti kwali umuntu kulya lelo tamwenepo nangu umo. Acitile ifi imiku cinelubali - pa kati ka mpili sha Safa na Marwah -. Ibn Abasi atile; Kasesema atile: 'Ico e sa'iy ico umuntu - uucita Hajj - afwile ukucita pa kati ka fipuna fibili.' Ilyo ali pa muulu wa Marwah, aumfwile ishiwi, lyene atile kuli ena umwine ‘cececeta’ ico Hajar alepilibula umwine. Lyena aesha ukukutika kabili kuti aumfwa ishiwi na kabili kabili atile; 'Mwalenga ishiwi lyenu ukumfwika nga mulefwaya ukulomba ukwafwilisha'. Casangilwe ukuti ishiwi lyali ishiwi lya kwa malaika - Gabriele ‘Alaihisalamu- uwali mupepi na Zamzam, lyene Gabriele aputukile amenshi ne citende cakwe nelyo atile; na mapapa yakwe ukufika ilyo amenshi yafumine. Nyina wa kwa Isma'il atendeke ukupanga icibikilo ca menshi ne minwe yakwe nga ifi, e kutila ukusenda amenshi no kuyabika mu cipe ca menshi ilyo amenshi yaletwalilila ukupongoloka nga nshi pa numa ya kusenda amenshi’. Ibn Abasa atile; Kasesema atile: ‘Lesa acitile uluse kuli Umm Isma’il – Siti Hajar – pantu nga ca kuti afumine mu Zamzam’ nelyo amashiwi Yakwe: ‘nga ca kuti talonganike amenshi bwangu bwangu, amenshi ya Zamzam mu cine cine yali no kuba amenshi ayapita’. Mu kupelako ali na maka ya kunwa amenshi no kunwa umwana wakwe na kabili. Lyene malaika atile kuli wene: ‘Witiina ukulekeleshiwa pantu iyi e ng’anda ya kwa Lesa, iyo ikakuulwa kuli uyu mwana na wishi kabili mu cine cine Lesa takaonaule ababomfi bakwe’. Pa nshita ilya Kaaba Baitullah alibikwe pa muulu panono ukucila pa nshi nga lupili ulunono, ulwa kuti nga ca kuti umumana waisa lwaleonaula ukufuma ku kulyo na ku kuso. Nyina wa kwa Isma’il, Hajar, atwalilile ukwikala nga filya fine ukufika ilyo ibumba lya bantu ukufuma ku mukowa wa ba Jurhum nelyo ulupwa lwa ba Jurhum bafumine ku nshila ya pa lupili lwa Kadaa’ no kwiminina mupepi no mumana ukufuma ku Mecca ilyo bamwene icinyuni cilepupuka ukushinguluka. Babilishe ukuti; ‘Ici cipupu cifwile cileshinguluka pantu cishinguluka amenshi nangu ca kuti twalishiba bwino bwino ukuti tacilipo muli ici cishima .amenshi. Mu kupelako batumine umuntu umo nelyo babili ababutukile bwangu kabili cilemoneka ukuti basangile amenshi. Babwelele no kubilisha ukuti kwali amenshi kabili lyene baishile ku menshi. Atile: ‘Pa nshita ilya ba Mayo Isma’il bali mupepi na menshi’. Batile kuli wene; 'Bushe kuti mwatusuminisha ukuimininako pa kuti tube pamo na imwe kuno?'. Banyina Isma’ili batile; 'Ee kuti wacita lelo taukwete insambu sha kuba na menshi'. Batile; 'Ee'. Ibn Abas Lesa asekelele kuli wene atile; Kasesema atile: ‘Nyina wa kwa Isma’il alitemenwe pali ici cicitika pantu kwali abantu abaleikala nankwe’. Mu kupelako baikele kulya no kutuma inkombe ku ndupwa shabo ku kubaita ukuti baleikala kulya pamo.’ Ilyo indupwa shabo shaleikala na Hajar kabili Isma’il ali umwaice, asambilile ukulanda iciArabic kuli bene, kabili nalimo aishileba umuntu uwacindama kabili uwa bushimapepo pali bene. Lyene Isma’il akulile no kuba umulumendo uwatemwikwa kuli bene. Ilyo bakulile, baupile Isma’il ku mwanakashi ukufuma kuli bene kabili pa numa fye ya nshita iinono nyina wa kwa Isma’il afwile. Pa numa, Ibrahimu aishile pa numa ya Isma’il ukuupwa pa kuti aishibe ifyo ashile lelo tasangile Isma’il. Ibrahimu aipwishe umukashi wa kwa Ismaele pali Ismaele. Umukashi wakwe ayaswike ukuti; ‘Ali ukutali aletufwaya ifya kulya. Lyene Ibrahim aipwishe pa lwa mikalile yabo ne fyo balepitamo. Umukashi wa kwa Isma’ili ayaswike ukuti; 'Twalipitile mu fibi ifingi kabili imikalile yesu yali iyacepa kabili iyaiswilemo ukucula kukalamba'. Umukashi wa kwa Isma’il alililile pa lwa mweo wene no mulume wakwe baleikala kuli Ibrahim. Ibrahimu atile; ‘Pa numa, nga ca kuti umulume obe aisa, twala ukuposha kwandi no kumweba ukuti apilibule umulyango wa ng’anda yakwe.’ Ilyo Isma’il aishile aumfwile fimo eico aipwishe umukashi wakwe; ‘Bushe kwali uwaishile kuli imwe?’. Umukashi wakwe ayaswike ukuti; 'Ee. Pa numa kwali umukote nga uyu muli iyi mibele uwaishile kuli ifwe kabili aipwishe pali imwe lyena nalondolwele kabili anjipwishe pa lwa mibele ya mweo wesu eico nalondolwele ukuti naleikala mu kupopomenwa no kucula’. Isma’ili aipwishe ukuti; 'Bushe uyo muntu akupeele ubukombe pa cintu cimo?'. Umukashi wakwe ayaswike ukuti; 'Ee. Anjebele ukutwala amaposho yakwe kuli imwe kabili anjebele ukuti mupilibule umulyango wa ng’anda yenu.’ Isma’ili atile; 'Ni tata kabili mu cine cine anjebele ukukuleka pakuti ubwelele ku lupwa lobe'. E ico Isma’ili alitamfishe umukashi wakwe. Lyena Ismail aupile umwanakashi umbi ukufuma mu bantu, lyena Ibrahim aile na kabili, abashiile mu nshita iyo Allah alefwaya kabili panuma ya ico abweleele ku kubakumanya, lelo tasangile Ismail mpaka mu kupelako aile ku mukashi wa kwa Ismail no kumwipusha pali Ismail. Umukashi wakwe ayaswike ukuti; ‘Ali ukutali aletufwaya ifya kulya. Lyene Ibrahimu aipwishe na kabili ukuti; 'Muli shani mwe baume'. Aipwishe umukashi wa kwa Isma’il pa lwa bumi bwabo ne fyo baleikala. Umukashi wakwe ayaswike ukuti; 'Lyonse tuli bwino kabili twalinga'. Umukashi wa kwa Isma’ili alumbanyine Lesa. Ibrahimu aipwishe ukuti; ‘Bushe mulelya shani? '. Umukashi wa kwa Isma’ili ayaswike ukuti; 'Inama'. Ibrahimu aipwishe na kabili ukuti; ‘Bushe mulemwa shani? '. Umukashi wa kwa Isma’ili ayaswike ukuti; 'Amenshi'. Eico Abrahamu apepele ati: ‘O Lesa, bapaale mu mubili wabo na mu menshi yabo’. Kasesema atile: ‘Pa nshita ilya takwali inseke mu Mecca kabili nga ca kuti kwali, Ibrahim nga alipepele’. Atile; 'Kabili ukufuma ku pepo lya kwa Abrahamu pa lwa nama na menshi, takwali nangu umo ukufumyako fye abantu ba ku Mecca uwailishenye nga ca kuti fyonse ifyo bapokele fyali fye nama na menshi'. Ibrahimu lyene atile; ‘Ilyo umulume obe aisa, mushimikile ukuposha kwandi no kumukonkomesha ukukosha umulyango wa ng’anda yakwe.’ Ilyo Isma’il aishile, atile: ‘Bushe kwali uwaishile kuli imwe?’. Umukashi wakwe ayaswike ukuti; 'Ee. Pali ino nshita fye umukote uwa mimonekele isuma nga nshi aishile kuli ifwe’. Umukashi wakwe aletemwa sana Ibrahimu. Anjipwishe pali iwe eico nalondolwele lyena anjipwishe pa lwa mibele ya mweo wesu eico nayaswike ukuti nali bwino'.'. Isma’ili aipwishe ukuti; 'Bushe uyo muntu akupeele ubukombe pa cintu cimo?'. Umukashi wakwe ayaswike ati, "Ee. Anjebele ukutwala amaposho yakwe kuli imwe no kucingilila umulyango wa ng'anda yenu." Ishimaele atile, "Ni tata, kabili umulyango ulelandwapo ni iwe. Anjebele ukukucingilila." Lyena Ibrahimu abashile na kabili pa nshita imo nga fintu Lesa alefwaya, lyena abweleele pa numa ya ico ilyo Ishimaele abikile imipeto yakwe mwi samba lya muti mupepi na Zamzam. Ilyo amumwene, apo pene aile kuli wene no kucita nga fintu wishi afwile ukucita ku mwana wakwe kabili umuntu afwile ukucita ku mwana wakwe.umwana kuli wishi lyena atile; 'O Isma'ili, Lesa anjebele ne funde'. Isma’ili atile; 'Citeni ifyo Rabb wenu alandile'. Ibrahimu atile kabili; Bushe kuti mwanjafwa?'. Isma’ili atile; 'Ee nkakwafwa'. Ibrahimu atile; 'Allah anjebele ukukuula ing'anda muli ici cifulo'. Ibrahim alangishe icifulo icali icakulisha nga nshi ukulingana ne fyashingulukile.' Kalondolola atile; 'Ukufuma pali ilya ncende bonse babili bafumishe imitantikile ya Baitullah, Ismail alebomba ukusenda amabwe ilyo Ibrahim aleyabika pamo - ayakuula - ukufika ilyo icikuulwa cali icakulisha, Ismail aishile na ili libwe kabili lyene alibikile kuli Ibrahim pa kuti engakwelapo ilyo Ismail alepeela amabwe. Bonse babili balebomba ilyo balelanda ipepo; -'Rabb wesu, pokelela -ubupe- ukufuma kuli ifwe, mucine cine Wene uli Uwaumfwa Fyonse kabili Uwaishiba Fyonse'. Aba babili batwalilile ukukuula ukufika na lintu bashingulukile Baitullah kabili bonse babili batwalilile ukubelenga amapepo; -'Rabb wesu, pokeleleni -ubupe- ukufuma kuli ifwe mu cine cine Wene uli uwaumfwa fyonse kabili uwaishiba fyonse'-. -Icipusho. 127-.