Hadith Representative
Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
Man ewacu ira ['Abdullah bin Muhammad] ewacu iwa ['Abdur Razzaq] ewacu iwa [Ma'mar] kud i [Ayyub as-Sakhtiyaniy] man [Katsir bin Katsir bin Al Muthallib binAbi Wada'ah] acel acel ma gikonye kud i bang [Sa'id bin Jubair] uwacu [Ib'Allahub'alhumad; Dhaku mir acel ma uketho del ubedo min jabila Isma'il 'Alaihissalam. Etiyo kudu pi kwanyu lanyuth pa Sarah, i ngeye Ibrahim 'Alaihissalam utingo en ku wode Isma'il, ma min ot pare podi ube miye cak i kare ne, nitundu Ibrahim 'Alaihissalam uketho gi ario zoo inget Baitullah - Kaaba - i ot moko iwi Zamzam i thum pa Grand Mosque. I kare meno i Mecca ngati moko ope ma bedo keca man pii de ubedu pee. Ibrahim uketho gi ario keca man eweko kit sanduku moko ma juketho i iye date man sanduku/geriba ma upong ku pii. I ngeye Ibrahim ucidho ni weko gi ario. Ci Mrs. Isma'il ulubo tokgi man ewacu; 'O Ibrahim, imito cidho kan kani? I -bedo ku cwiny- mi weko wa i lum maeni kama dhanu epe i iye man piny moko epe'. Mrs. Isma'il umediri ku dwoko penji pare wang mapol nitundu Ibrahim uneno ngo ngeye. I ajiki, min Isma'il upenju; 'Nyo Allah ungolo iri ikum lembe eni zo?'. Ibrahim udwoko kumae: 'Eyo'. Dako Isma'il uwacu; 'Ka kumeno Allah biwekowa ngo'. I ngeye min Isma'il udwogo man Ibrahim umediri ku wotho pare nitundu ikare ma etuc iwi got man dhanu dong gineno ngo, Ibrahim ucungu wang Kaaba man elego pi gi ku wec mapol mi rwo ku tingo cinge ario malu, ewacu kumae: 'Rabbi, -'mandha, aketho awiya para moko i lum ma ceng'ini ku ot peri -' ni - wek gi doko jurutic ma foyofoc - - QS Ibrahim verse 37. I ngeye min Isma'il ucaku miyo nyathin pare cak man madhu kud i pii nitundu pii ma i geriba uthum edoko ku pii man nyathin pare de. I ngeye eneno Isma'il nyathin ma ubedu ka wok ku peko, nyo ewacu ku cinge kumae: 'Ebedo ka ngwec iwi ngom'. I ngeye Hajar uweko Isma'il man ecopo ngo ni neno kite ma kwo pare utiye kudu. E ecidho i Shafaa Hill calu got ma ceng ceng kude. Ecungu keca man eneno got ku genogen mi neno dhanu keca ento eneno ngati moko ope. Egam ewok kud iwi got pa Shafaa man kinde ma etuc i got eca ebolo bongo pare man etiyo matek calu dhanu ma timo tic matek nitundu edaru kadhu kud i got man etuc i got pa Marwah man ecungu keca ka neno ka nyo ngati moko nuti keca ento eneno ngati moko ope. Etimo eni wang abiro - ikind godi pa Safa ku Marwah -. Ibn 'Abbas, Allah ubed kud anyonga ikume uwacu; Jakwenda sallallaahu 'alaihi wasallam uwacu: 'Eni ubedo sa'iy ma dhanu umaku gitim - ma gitimo Hajj - ikind godi aryo'. Kinde ma ebedo iwi got Marwah, ewinjo dwand moko, man ewacu ire gire kumae, 'Bed ling', ma Hajar umito wacu en gire. I ngeye etembo winjo man ewinjo dwal kendu ewacu; 'Itingo dwond peri malu tek imito penjo kony'. Ewok nya dwal ne ubedo dwal pa malaika - Jibril 'Alaihissalam- ma ubedu ceng ku Zamzam, eka Jibril utingo pii ku tyende' nyo ewacu; ku bwome nitundo pii uwok ma mol. Mrs. Isma'il ucaku timo kabedo mi gwoko pii ku cinge calu maeni, niwacu etingo pii man ekethe i geriba, ma pii umediri ka mol woko pio pio ingey etingo.' Ibn 'Abbas, Allah ubed kud anyonga ikume uwacu; Jakwenda sallallaahu 'alaihi wasallam uwacu: 'Allah ubed ku kisa ikum Umm Isma'il - Siti Hajar- karen a ka eweko Zamzam kende' nyo ewacu: 'Ka ecoko ngo pii pio pio, pii mi Zamzam bidoko pii ma mol'. I ajiki ne ecopo madhu pii man emiyo cak ic pa nyathin pare kendu. I ngeye malaika uwacu ire kumae: 'Kud ilwor ni jubiweki, kum eni ot pa Allah, ma jubi gero ku nyathin eni ku wone man andha Allah bi nyotho ngo jatic pare'. I kare meno, Baitullah Kaaba ubedo malu akeca kud i ngom calu got ma nok, ma ka pii ucwir ecopu nyai kud i thenge ma yor acam man yo cinge ma yor acam. Min Isma'il, Hajar, umediri ku kwo kumeno nitundu dul pa dhanu moko kud i thek pa Jurhum nyo juru ot pa Jurhum giwok kud i yo mi got Kadaa' man gicungo piny kud i Mecca kinde ma gineno winyo moko ube ringo. Giwacu niya; 'Winy eni ucikere ni bedo ka ngwec pilembe ebe ngwec iwi pii kadi nang wangeyo maleng niya pii epe i lum eni. I ajiki gioro dhanu acel nyo aryo ma ringo pio pio man nen calu ginwangu pii. Gidwogo man giwacu nia pii utiye man giwok i pii. Ewecu: 'I kare ne Mrs. Isma'il ubedu ceng ku pii'. Giwacu ire kumae; 'Icopo yio wa wabed ka bino karacelu kudi keni?'. Dako Isma'il uwacu; 'Eyo icopo ento ipe ku twero mi bedu ku pii'. Giwacu kumae; 'Aya do'. Ibn 'Abbas, Allah ubed kud anyonga ikume uwacu; Jakwenda sallallaahu 'alaihi wasallam uwacu: 'Min Isma'il ubedo kud anyonga ikum lembe eni kum dhanu moko ubedu kude'. I ajiki gikwo keca man gioro jukwenda ni jupagi ni lwong gi ni bedu keca karacelu.' Kinde ma juru ot migi gikwo ku Hajar man Isma'il podi nyathin, eponjo wecu dhok mi Arabic kud ibang gi, man edoko ngati ma pire tek man ma jamutoro ikind gi. I ngeye Isma'il udoko jal ma jumaru. Kinde ma gidongo, gi gamu Isma'il ku dhaku moko kud i bang gi man i ngeye nyanok min Isma'il utho. I ngeye, Ibrahim ubinu ingey Isma'il ugamu nyom ni ngeyo ango ma eweko ento enwangu ngo Isma'il. Ibrahim upenju dhaku pa Isma'il ikum Isma'il. Dhaku pare udwoko kumae; 'Ebedo cen ka yenyo kwo piwa. I ngeye Ibrahim upenju ikum kwo migi man kite ma gikwo kudu. Dhaku pa Isma'il udwoko kumae; 'Wakadhu kud i peko madwong man kwo mwa ubedu ma nyap man upong ku can madit'. Dhaku pa Isma'il ugam ukoc ikum kwo ma en ku cware gikwo kudu ni Ibrahim. Ibrahim uwacu; 'I ngeye, ka cwari bino, cwalu ira man iwac ire elok dhugola mi ot pare.' Kinde ma Isma'il ubinu ewinjo piny moko ci epenju dhaku pare; 'Nyo ngati moku ubinu iri?'. Dhaku pare udwoko kumae; 'Eyo. I kare mukadho, jadit moku ma dit ma kumeno ubedo i lembe maeni m'ubino i bangwa man epenju piri man aloko ire man epenja ikum lembe mi kwo mwa e aloko ire nia abekwo i can man can'. Isma'il upenju; 'Nyo ngati eca umiyu iri kwenda ikum piny moko?'. Dhaku pare udwoko kumae; 'Eyo. Eyero ira nia akel iri foc pare man ewacu iri nia ilok dhugola mi ot peri.' Isma'il uwacu; 'Etiye wora man andha en eyiyu ira nya apok kudi kara idok i pacu peri'. Ci Isma'il uweko dhaku pare. I ngeye Isma'il ugamu dhaku mange kud ikind dhanu, i ngeye Ibrahim udok kendo, eweko gi ikind kare ma Allah umito man i ngeye edok kendo ni rombu kugi, ento enwangu ngo Isma'il nitundo i ajikine ecidho ibang dhaku pa Isma'il man epenje pi Isma'il. Dhaku pare udwoko kumae; 'Etiye woko ka yenyo kwo piwa. I ngeye Ibrahim upenju kendu; 'Wutiye nenedi'. Epenju dhaku pa Isma'il ikum kwo migi man kite ma gikwo kudu. Dhaku pare udwoko kumae; 'Wan kare ku kare wabedo maber man waromo'. Dhaku pa Isma'il upoyo Allah. Ibrahim upenju; 'Icamu ango? '. Dhaku pa Isma'il udwoko kumae; 'Ringo'. Ibrahim upenju kendu; 'Imadhu ango? '. Dhaku pa Isma'il udwoko kumae; 'Pi'. Pieno Abraham ukwayu kumae: 'O Allah, mugisa igi i ring ku pii migi'. Jakwenda sallallaahu 'alaihi wasallam uwacu: 'I kare meno, kodhi ubedu pee i Mecca man ka ubedu tiye, Ibrahim ubedu ka lega pire'. Eyero kumae; 'Man kud i rwo pa Abraham ikum ringu ku pii, ngati moko ope muweko dhanu mi Mecca m'ubedo ka koko tek ginwangu ubedo ringu ku pii'. Ibrahim ewacu kumae; 'Ka cwari ubinu, cwal ire foc para man iket ire nia eketh dhugola mi ot pare.' Kinde ma Isma'il ubino, ewacu kumae: 'Nyo ngati moku ubino iri?'. Dhaku pare udwoko kumae; 'Eyo. Kawoni jadit moku ma nen maleng bino i bangwa. Dhaku pare umaru Ibrahim. En epenja piri man aloko ire man epenja pi kite ma kwo mwa utiye kudu egam agam ewacu niya atiye maber'.'. Isma'il upenju; 'Nyo ngati eca umiyu iri kwenda ikum piny moko?'. Dhaku pare udwoko kumae; 'Eyo. Eyero ira nia akel iri foc pare man ewacu iri nia igwok dhugola mi ot peri.' Isma'il uwacu; 'Etiye wora man dhugola ma juweco pire utiye in. En ungolo ira nia alok piri'. I ngeye Ibrahim uweko gi kendu pi kare moko calu ma Allah umito, man edwogo i ngeye kinde ma Isma'il uketho adungu pare ithe yen moko ceng ku Zamzam. Kinde ma enene, ecidho i bange pio pio man etimo calu wego timo ni nyathin pare man nyathin ni won ot pare man ewacu kumae; 'O Isma'il, Allah ungolo ira ku cik'. Isma'il uwacu; 'Tim ango ma Rabb peri ukwayu'. Ibrahim uwacu kendu; Icopo konyowa?'. Isma'il uwacu; 'Eyo abikonyi'. Ibrahim uwacu; 'Allah ungolo ira nia agir ot i kabedu eni'. Ibrahim unyutho kabedo moko ma malu ka juporo ku kabedo ma ceng kudu.' Jagor owacu; 'I kabedu eca gin ario gi tingo the Baitullah, Isma'il utimo tic mi tingo kidi ma Ibrahim uketho gi karacelu - ugiero gi - nitundu ma ot ne ubedo malo, Isma'il ubino ku kidi eni man eketho ni Ibrahim kara ebed eidho iwie ma Isma'il umio kidi.' Gi ario zoo gitimo tic ma gibeweco lega; -'Rabb mwa, jol -ber- kud i bangwa, andha in re ma iwinjo man ingeyo piny zo'. Gin ario zoo gimediri ku gedo nitundo ma giguro Baitullah man gin ario zoo gimediri ku kwanu lega; -'Rabb mwa, jol -ber- kud i bangwa andha in ibedo jawinj man ingeyo piny zo'-. -QS. Albaqarah 127-.