Hadith Representative
Nabi membaca surat Al-Kafirun dan Al-Ikhlas pada dua rakaat thawaf di belakang Maqam Ibrahim
Imam Muslim : 2137حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ حَاتِمٍ قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ الْمَدَنِيُّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ دَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَسَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَنَزَعَ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ نَزَعَ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ يَا ابْنَ أَخِي سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى وَحَضَرَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبِهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَنْبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ مِثْلَ عَمَلِهِ فَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي بَيْنَ يَدَيْهِ مِنْ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ وَمَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ نَفَذَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَقَرَأَ { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى } فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ ذَكَرَهُ إِلَّا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الرُّكْنِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا فَلَمَّا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ { إِنَّ الصَّفَا والْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ } أَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَوَحَّدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ قَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ فِي بَطْنِ الْوَادِي سَعَى حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ فَقَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحِلَّ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدٍ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ وَاحِدَةً فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدٍ أَبَدٍ وَقَدِمَ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي بِهَذَا قَالَ فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ لِلَّذِي صَنَعَتْ مُسْتَفْتِيًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيمَا ذَكَرَتْ عَنْهُ فَأَخْبَرْتُهُ أَنِّي أَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ قَالَ فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْيَ فَلَا تَحِلُّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي قَدِمَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِائَةً قَالَ فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ تَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى فَأَهَلُّوا بِالْحَجِّ وَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِهَا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالْفَجْرَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ تُضْرَبُ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَأَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ وَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ حَرَامٌ عَلَيْكُمْ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا كُلُّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمَيَّ مَوْضُوعٌ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَإِنَّ أَوَّلَ دَمٍ أَضَعُ مِنْ دِمَائِنَا دَمُ ابْنِ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُ رِبَانَا رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابُ اللَّهِ وَأَنْتُمْ تُسْأَلُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُتُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ الْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ خَلْفَهُ وَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ لِلْقَصْوَاءِ الزِّمَامَ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ حَتَّى أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُسَبِّحْ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ وَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَدَعَاهُ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ وَوَحَّدَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا فَدَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ وَكَانَ رَجُلًا حَسَنَ الشَّعْرِ أَبْيَضَ وَسِيمًا فَلَمَّا دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْ
Mi aɣ-d-yenna [Abu Bakr bin Abu Syaibah] ed [Ishaq bin Ibrahim] kullec seg [Hatim] yenna-d, - [Abu Bakr] yenna- Mi aɣ-d-yenna [Hatim bin Ismaɛil Al Madani] seg [Jaɛfar bin Muḥemmed] seg [baba-s] yenna-d; Nusa-d ɣer wexxam n [Jabir bin Abdullah], sakkin, yesteqsa-aɣ-d yiwen yiwen d acu ay d ismawen-nneɣ. Mi d-tewweḍ nnuba-w, nniɣ-as isem-iw Muḥemmed bin Ɛli bin Ḥusin. Syin yeldi-d tiqbucin n tlemmast d tlemmast n tceṭṭiḍt-iw. Syin yerra afus-is gar sin yidmaren-iw. Di tallit-nni, mazal-iyi meẓẓiyeɣ. Syin yenna-yas : ‘Azul fell-ak, a mmi-s n gma, steqsi ayen tebɣiḍ ad t-testeqsiḍ’. Ihi steqsaɣ-t. Yella yuɣal d aderɣal. Mi d-yewweḍ wakud n tẓallit, ibedd ɣef yiwen n uḍebsi n tẓallit i yettawi dima yid-s. Yal tikkelt mi ara yerr lqecc n tẓallit ɣef tɣerɣert-is, dima ttḍeggiren-t yiɣezran ɣef ljal n wamek i t-teẓẓa lqecc-nni. Steqsaɣ-t ini-yi-d amek i yexdem Umazan n Ṛebbi (s.a.w) lḥiǧ. Syin, yessawel s tmeẓẓuɣin n ufus deg wakud aydeg yeṭṭef tẓa n yiḍarren-nnes. Yenna-d; Yezdeɣ tẓa n yiseggasen di Lmedina, maca mazal ur yeḥǧib ara. Syin iberreḥ-d belli deg useggas wis mraw ad iruḥ ɣer lḥiǧ. S sseba n waya, usan-d medden s tmeqbert ɣer Lmedina, bɣan ad dduklen d Nnbi sallallahu 'alaihi wasallam akken ad xedmen lecɣal yelhan am lecɣal-nnes. Syin nedda yid-s. Mi d-tewweḍ ɣer Dzulhulaifa, Asma` bint Humeis tlul-d mmi-s, Muḥemmed bin Abu Bakr. Yumeṛ ad steqsin Nnbi sallallahu alaihi wasallam d acu ara yexdem - ɣef ljal n tlalit -. Ihi yenna- yas: ‘Ssexdem iman- ik yerna ssexdem lḥemla- k n tdawsa. Syin, rẓem lqecc-ik n ihram tikkelt nniḍen’. Rasulullah ssalllahu alaihi wasallam yeẓẓal snat n tẓallit deg tmesgida n Dzulhulaifah, sakkin yerkeb lmal-is umi qqaren Qashwa. Mi wwḍeɣ ɣer Baida`, ẓriɣ-d zdat-i, acḥal n yemdanen i t-id-yeddan, ttṛuḥun, tteddun, seg yal tama d deffir-s. Deg tallit-nni, yeɣli-d Leqran -aweḥḥi-, anda ay yefhem Nnbi sallallahu alaihi wasallam anamek-nnes, dɣa d lewṣayat ɣef lecɣal ay yessefk ad tent-nexdem. Syin yessuɣu yeqqar talbiyah : 'LABBAIKA ALLAHUMMA LABBAIKA LABBAIKA LAA SYARIIKA LAKA LABBAIKA INNALHAMDA WAN NI'MATA LAKA WALMULKU LAA SYARIIKA LAKA -I obey Your commands, Ya Allah, I obey, I obey. Ur yelli ucrik ɣur-k, ttaɣeɣ lewṣayat-ik; s tidett, lḥemd d lxir d ayla-k, am tgelda, ur tesɛiḍ ara icriken, ḍefren lewṣayat-ik-'. Ihi aṭas n yimdanen daɣen sɛan talbiya am talbiya n Nnbi s.al.allah. Ur ten-iḥeṛṛem ara Nnbi sallallahu ‘alaihi wasallam ad tt-ɣren, di tidet qqaren-tt s tkemmilt. Nniya-nneɣ d lḥiǧ kan, yerna ur neẓri ara ɣef l’umrah ar ass-a. Mi d-yewweḍ ɣer Baitullah, yessuḍen yiwet seg tɣemmar-is -hajar Aswad-, sakkin iga Tawaf, yettɛedday kraḍ n tikkal yerna iteddu s lqanun 4 n tikkal. Syin ikemmel abrid-is s abrid n Maqam. Ibrahim ‘Alais Salam, syin yeɣra-d ayat-nni : ‘Err taɣsert n Ibrahim d amkan n tẓallit..’. -Al Baqarah: 125-. Syin, isers maqam gar Baitullah. Di lawan-nni baba yenna-d belli Nnbi s.al.allahu ‘alaihi wasallam yeɣra deg tẓallit-is : ‘QUL HUWALLAHU AHADL...’ -Al Ikhlas: 1-4-. And: 'QUL YAA AYYUHAL KAAFIRUUN.'. -Al Kafirun: 1-6-. Syin yuɣal ɣer tɣerɣert n Uɛbad - iwet Aswad - yerna yessudem-it ula d netta. Syin s tewwurt, iru er Shafa. Mi d-iqerreb ɣer wedrar n Safa yeɣra-d ayat-agi : « S tidet, Isaɛiyen yellan gar Safa d Marwah llan seg yizmulen n tmeqrant n ddin n Öebbi..'. -Al Baqarah: 1589-. Syin yebda ixeddem lumuṛ n Ṛebbi. Ihi yuli ɣef wedrar n Ṣafa. Mi iwala Baitullah, sakkin iqubel lqibla deg wakud aydeg yella yettḥeqri Allah yerna yettɛeggiḍ-it. U yeɣra-d: ‘LA . A ILAAHA ILAALLAH WAHDAHU LAA SYARIIKA LAHU LAHUL MULKU WA LAHUL HAMDU WA HUWA 'ALAA KULLI SYAI`IN QADIIR LAA ILAAHA ILLALLAH WAHDAHU ANJAZA WA'DAHU worshipWANASHARA 'ABDAHU WAHAZAMAL no AHDABA is worshipThe Allah'ABDAHU WAHAZAMAL no AHZABA weḥd-s, ur yesɛi ara amcic, I Netta tagelda d lḥemd, ma d Netta d Aɛessas ɣef kullec. Ur illi Öebbi ipêezziben, siwa Öebbi, i iîîfen lemâahdat iS, Iâawnen imdanen iS, Iêeôôben iâdawen iS. Syin yeẓẓall. Iwas tahlil tlata n tikkal. Syin yeffeɣ-d ɣer Marwa. Mi yewweḍ ɣer tala, yezger. Yerna deffir waya, iɛedda ɣer wedrar n Marwa deg wakud aydeg yella iteddu ɣer deffir. Mi d-yewweḍ ɣer wedrar n Marwa, iga ayen iga deg wedrar n Safa. Mi yekfa saɛi-ines deg wedrar n Marwa, yenna-d: “Lemmer ur xedmeɣ ara ayen xedmeɣ, tili ur d-ttawiɣ ara Hadya, ur tt-rriɣ ara d Umrah”. Syin, Suraqah bin Malik bin Ju’tsyum, ‘Ih, a Rasulullah! Ma yella kan i useggas-agi neɣ i lebda?’ Rasulullah ssalllahu alaihi wasallam yessewjed iḍuḍan n ufus-is nniḍen deg wakud ideg yenna : « Ssekcem l’umra deg lḥejj. Ad tessekcemḍ Umrah deg lḥejj, ala! Ula i lebda’. Di lweqt-nni, Ali yusa-d seg Yaman yewwi-d iɣersiwen n tmeɣra i Nnbi sallallahu alaihi wasallam. yufa Faṭima d amdan tahallul; Telsa lqec yettwasfeḍen yerna tcudd allen-is. Ali iḥeṛṛem-it ad yexdem akka. Terra-yas-d Fatima : « D baba s timmad-is i yi-d-yennan ad xedmeɣ akka ». Yenna-d Ali; Ihi ṛuḥeɣ ɣer Nnbi sallallahu alaihi wasallam akken ad ssutreɣ lfeṭṭa deg wayen yerzan tigawin n Faṭima. Ssefhmeɣ-as belli d nekk i t-iḥebsen ad yexdem akka. Yenna-d daɣen: ‘Fathimah tella s tidet’. Syin yesteqsa-t : « D acu i teqqareḍ mi ara tebɣuḍ ad txedmeḍ lḥiǧ ? Yenna-d Ali; Nekk rriɣ-as: “A Öebbi, bɣiɣ ad xedmeɣ lḥejj akken i t-id-yesmekta Umazan-ik”. Dɣa isteqsa Ali : Maca wwiɣ-d hwankurban, amek akka ? Yerra-yas-d : ur ttili ara d tahallul. Yenna-d Jaɛfar; Amḍan n hadya i d-yewwi Ali seg Yaman d win i d-yewwi Nnbi sallallahu alaihi wasallam d mya. Yal yiwen deg lǧamaɛ yesɛa tahallul yerna yettwaqleɛ, anagar Nnbi sallallahu alaihi wasallam d medden ay d-yewwin yid-s hadya. Mi d-yewweḍ wass n Tarwiyah - wis ukkuẓ n Dzulhijjah - ruḥen ɣer Mina ad xedmen lḥiǧ. Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam ride his vehicle. Dinna i yeẓẓal taẓallit n Dhuhr, n Asr, n Lmeɣrib, n Lɛica d Fajr. Syin yerǧa kra n lweqt armi d-yenqer yiṭij; Di lweqt-nni yuzen imdanen di tazwara ɣer Namirah akken ad sbedden dinna lqec. Deg lweqt-nni, Iqurayciyen llan ttxemmimen ad yeḥbes s tɣawla deg Mash’aril Haram - d adrar deg Muzdalifah - am wakken ay ttgen s umata ijehliyen. Maca iban-d d akken ikemmel kan s abrid n Arafat. Mi yewweḍ ɣer Namirah, yufa imdanen sbedden iqiḍunen. Syin yeḥbes akken ad yesteɛfu dinna. Mi yeɣli yiṭij, ikemmel ɣef lmal-is. Mi d-yewweḍ ɣer tlemmast n tmeẓyanin, iga-d awal : « S tidet, asekcem n yidammen d tukksa n wayla n wemdakkel-ik d ayen iḥerrmen, akken iḥerr ad tmennaḍ deg wass-a, deg wayyur-agi, d tmurt-agi. Ilaq ad tessneḍ, ayen akk yesɛan rriḥa n Jahiliyah yettwakkes s lqanun-iw, gar-asen lfeḍḍa n idamen n tallit n Jahiliyah. Tifrat n idamen ay sfeḍeɣ tikkelt tamezwarut d idammen n Ibn Rabi’ah bin Harith ay d-yessečča Bani Saɛad, sakkin, yenɣa-t Huzail. Am wakken daɣen, kkseɣ-d lfayda n jahiliyah; Ayen kkseɣ d amezwaru d lfayda ay d-yesbedd Abbas bin Abdul Muttalib. Ih, ad kkse$ rba meôôa. Syin ur ttaggad ara tilawin. Tzemrem a ten teîîfem d lamana n Öebbi, u nitni leêlal fellawen s uâaqeb n lqanun . Öebbi. Deffir waya, tesɛiḍ izerfan fell-asen, dɣa ur ttaǧǧan ara imdanen nniḍen ad ṭṭfen lḥebs-ik. Ma rẓan, wwet-iten s tɣawsa ur nesɛi lxir. Deg umkan-is sɛan izerfan fell-ak. Namely rricq d lqec iwatan. Ad awen wekkôe$, meôôa, aâessas n tudert, ma teîîfem degs, d Leqwôan. Ad ken-steqsin akk fell-i, ihi amek ara d-terrem ?’ rran-as-d : ‘Necehhed belli tessawḍeḍ izen s tidet, tkemleḍ lecɣal-ik yerna tefkiḍ-aɣ-d lewṣayat’. Syin yenna, yerfed aḍad-is n tmeẓẓuɣt ɣer yigenni, yesmekta-d s lɣaci: “Ih, a Öebbi, cehed, a Öebbi, cehed, a Öebbi, cehed”. Deffir waya, yessawel ɣer tẓallit, syin qamat, syin yeẓẓal taẓallit n Zhuhur. Syin qamat daɣen d tẓallit n Asr mebla taẓallit n sunna gar sin-nni. Deffir waya, ikemmel abrid-is ɣer umkan n wukuf. Mi d-yewweḍ ɣer din, lmal n Qashwa yeḥbes deg yiwen wemkan n yiẓra yerna imdanen ay la iteddun llan zdat-s. Iqubel lqibla, yeqqim ibedd armi yeɣli yiṭij, yeɣli-d umeggafun azeggaɣ. Syin ikemmel abrid-is, yewwi-d Usamah deffir-s, ma d netta s timmad-is i d-yelhan. Ijebbed-d tifednin n Lmal n Qashwa, armi qrib ad yaweḍ uqerruy-is ɣer tmeẓẓuɣt n tmeẓẓuɣt. Yenna-d s tmuɣli n ufus-is : ‘Atmaten, ssusmet, ssusmet’. Yal tikkelt mi ara yaweḍ ɣer yiwet n tiɣilt, ad yessifsus cwiṭ uɛekkaz n uɣem, akken ad yishil usali. Mi d-yewweḍ ɣer Muzdalifah yeẓẓal taẓallit n lmeɣreb d tẓallit n tẓallit s yiwet n tẓallit d snat n tqamat war ma yella kra n tẓallit n sunna gar-asent. Syin yeṭṭes armi d tafrara. Mi d-yewweḍ wakud n Fajr, yeẓẓal taẓallit n Fajr s yiwen n Adhan d yiwen n qamat. Syin yerkeb ɣef lmal n Qaswa, ikemmel abrid-is armi d Maṣ’aril Ḥaram. Mi d-yewweḍ dinna iqubel lqibla, yeẓẓall, yettakbir, tahlil yerna yeɣra-d tafyirt n tewḥidt. Yeqqim dinna armi yuɣal yigenni d azeggaɣ, yeffeɣ uqbel ad d-yali yiṭij, yerfed Fadlal bin Ɛebbas. Fadlal d argaz s wanzaren icebḥen, s wudem amellal. Mi iruḥ, ula d lɣaci ffɣen yid-s. Fadlal imuqel-iten, syin Nnbi sallallahu alaihi wasallam icudd udem-is s ifassen-is. Maca Fadlal yerra aqerruy-is er tama nnien akken ad iwali. Rasulullah allahullah alaihi wasallam ula d netta iḍleb udem-is s ufus-is nniḍen, akken Fadlala ad tessekcem tamuɣli-s anda nniḍen. Mi d-yewweḍ ɣer tlemmast n tẓegwa n Muhassir, yessewjed lmal-is s webrid n tlemmast i d-iteddun srid ɣer Jumratul Kubra. Mi d-yewweḍ ɣer Jumrah ɣer tama n yiwen n useklu, yessers sebɛa n yiẓra deg wakud aydeg ay d-yeqqar takbir s yal aḍar. Syin ikemmel armi d amkan-nni anda i d-ttqerriben asfel. Dinna ay yesseɣli sḍis n tmerwin d kraḍ n yiɣersiwen n tmeɣra s yifassen-nnes yerna yefka-d ayen ay d-yeqqimen i Ali akken ad ten-yesseɣli, dɣa d iɣersiwen n tmeɣra akk d yiɛeggalen niḍen n tejmaɛt. Syin yenna-yas ad d-yekkes yiwet n tmeẓyant seg yal aɣersiw n tmeɣra, syin yenna-yas ad t-yesseww syin ad yečč aksum-nni, ad yeswa lḥemla-nni. Deffir waya, yerkeb deg tkeṛṛust-nnes, yerna yedda ɣer Baitullah i lmend n tawaf. Yeẓẓal taẓallit n Zuhr deg Mekka. Deffir waya, yerza ɣef Bani Abdul Muttalib ay la d-yessuffuɣen yiwen n lbenyan n Zamzam. Inna-yasen : « A Banu Ɛebdul Muttalib, efk-aɣ-d kra ad nsew. Ma yella ur t-id-yefhim ara lɣaci, s tidet ad k-ɛiwneɣ ad t-id-tessekneḍ akk’. Syin ssersen-d yiwen n lbaṭaṭa, yeswa-d seg-s. Yerna yenna-aɣ-d [Umar bin Hafsh bin Ghiyats] yenna-aɣ-d [baba] yenna-aɣ-d [Jaɛfar bin Muḥemmed] yenna-yi-d [baba] yenna-d; Dduɣ ɣer [Jabir bin Abdellah] steqsaɣ-t ɣef lḥajj n Rasulullah shallallahu 'al aihi wasallam. syin yebder-d yiwen n lḥadit icuban ɣer lḥadit n Ḥatim bin Ismaɛil, yerna-d ɣur-s; Zik, imdanen ttwaɛezlen sɣur Abu Sayyarah ad kksen Himar s lɛeryan. Yerna asmi ay yezger Nnbi sallallahu ’alaihi wasallam Muzdalifah deg Mash’aril Haram, aɣref n Qurayci ur yesɛi ula d yiwen n ccek d akken ad yeḥbes din yerna ad yili d amkan-nnes n uḥbas sakkin. Maca iɛedda-tt ur yeḥbis ara almi yewweḍ ɣer Ɛarafat, yeḥbes dinna.