Hadith Representative
Nabi membaca surat Al-Kafirun dan Al-Ikhlas pada dua rakaat thawaf di belakang Maqam Ibrahim
Imam Muslim : 2137حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ حَاتِمٍ قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ الْمَدَنِيُّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ دَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَسَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَنَزَعَ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ نَزَعَ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ يَا ابْنَ أَخِي سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى وَحَضَرَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبِهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَنْبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ مِثْلَ عَمَلِهِ فَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي بَيْنَ يَدَيْهِ مِنْ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ وَمَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ نَفَذَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَقَرَأَ { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى } فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ ذَكَرَهُ إِلَّا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الرُّكْنِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا فَلَمَّا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ { إِنَّ الصَّفَا والْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ } أَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَوَحَّدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ قَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ فِي بَطْنِ الْوَادِي سَعَى حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ فَقَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحِلَّ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدٍ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ وَاحِدَةً فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدٍ أَبَدٍ وَقَدِمَ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي بِهَذَا قَالَ فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ لِلَّذِي صَنَعَتْ مُسْتَفْتِيًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيمَا ذَكَرَتْ عَنْهُ فَأَخْبَرْتُهُ أَنِّي أَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ قَالَ فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْيَ فَلَا تَحِلُّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي قَدِمَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِائَةً قَالَ فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ تَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى فَأَهَلُّوا بِالْحَجِّ وَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِهَا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالْفَجْرَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ تُضْرَبُ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَأَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ وَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ حَرَامٌ عَلَيْكُمْ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا كُلُّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمَيَّ مَوْضُوعٌ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَإِنَّ أَوَّلَ دَمٍ أَضَعُ مِنْ دِمَائِنَا دَمُ ابْنِ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُ رِبَانَا رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابُ اللَّهِ وَأَنْتُمْ تُسْأَلُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُتُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ الْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ خَلْفَهُ وَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ لِلْقَصْوَاءِ الزِّمَامَ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ حَتَّى أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُسَبِّحْ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ وَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَدَعَاهُ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ وَوَحَّدَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا فَدَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ وَكَانَ رَجُلًا حَسَنَ الشَّعْرِ أَبْيَضَ وَسِيمًا فَلَمَّا دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْ
[अबू बकर बिन अबू स्याइबा] आरू [इशक बिन इब्राहिम] न॑ हमरा सब क॑ [हतिम] स॑ सब कुछ बतैलकै, हुनी कहलकै, - [अबू बकर] न॑ कहलकै- [हतिम बिन इस्माइल अल मदनी] न॑ हमरा सब स॑ [जफर बिन मुहम्मद] स॑ [अपनऽ पिता] स॑ बतैलकै, हुनी कहलकै; हमसब [जाबिर बिन अब्दुल्लाह] के घर आबि गेलहुं, तखन ओ एक-एक कए हमरा सब स पूछलथि, हमर सबहक नाम की अछि। जाबे हमर बारी नै आयल ताबे तक हम कहलौं जे हमर नाम मुहम्मद बिन अली बिन हुसैन अछि। तखन ओ हमर कमीजक ऊपर आ नीचाँक बटन खोललनि। तखन ओ हमर स्तनक बीच मे अपन हथेली राखि देलनि। ओहि समय हम एखनो छोट रही। तखन बजलाह - हे भाइक बेटा स्वागत अछि, जे पूछय चाहैत छी से पूछू'। तेँ हम हुनकासँ पुछलियनि। ओ आन्हर छलाह। जखन नमाजक समय आबि गेल तखन ओ एकटा प्रार्थना चटाई पर ठाढ़ भ' गेलाह जेकरा ओ सदिखन ल' क' चलैत छलाह. जखन-जखन प्रार्थनाक चटाई कान्ह पर राखि दैत छलाह, छोट-छोट आकारक कारणेँ ओकर किनार सदिखन चिपकल रहैत छलनि । हम हुनका सँ पुछलियनि, ‘कहू जे रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम कोना हज केलनि। तखन नौ आँगुर पकड़ने हाथक इशारासँ बाजल । ओ कहलनि; नौ साल मदीना मे रहलाह, मुदा एखन धरि हज नहि केने छलाह। तखन घोषणा केलनि जे दसम साल मे हज पर जेताह। एकरऽ वजह स॑ लोग नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम के साथ मिल क॑ हुनकऽ काम जैसनऽ अच्छा काम करै लेली मदीना म॑ भीड़-भाड़ म॑ आबी गेलै । तखन हम सभ हुनका संग मिलिकय चलि गेलहुँ। जखन ओ ज़ुलहुलेइफा पहुँचलीह तखन असमा` बिंत हुमैस अपन बेटा मुहम्मद बिन अबू बकर के जन्म देलनि | ओ नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम स पूछबाक आदेश देलथि जे हुनका की करबाक चाही - जन्म देबाक कारणे -। तेँ ओ कहलनि: 'नहा क' अपन सेनेटरी नैपकिनक प्रयोग करू।' तखन फेर अपन इहरामक कपड़ा पहिरि लिअ'। रसुलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम ज़ुलहुलेइफा मस्जिद मे दू रकाअत के नमाज पढ़लनि, फेर ओ अपन ऊँट पर सवार भ गेलाह जकर नाम छल कशवा | बैदा` पहुँचलाक बाद हम चारू कात तकलहुँ, कतेक लोक हुनका संग छल, सवारी आ चलैत, दुनू कात आ पाछू। ओहि समय कुरान -वास्तव- उतरल, जतय नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम एकर अर्थ बुझलनि, अर्थात ओहि काजक निर्देशक रूप मे जे हमरा सभ केँ करय पड़त। तखन ओ तालबिया पढ़ैत चिचिया उठलाह: 'लबबैका अल्लाहुम्मा लब्बैका लब्बैका ला स्यारीका लाक लब्बैका इन्नालहमदा वान नि'माता लका वालमुल्कु ला स्यारीका लका -हम अहाँक आज्ञा मानैत छी, हे अल्लाह, हम मानैत छी, हम मानैत छी।' अहाँक लेल कोनो साथी नहि अछि, हम अहाँक आज्ञा मानैत छी; सचमुच स्तुति आ अनुग्रह अहाँक अछि, जेना राज्य अछि, अहाँक कोनो भागीदार नहि अछि, हम अहाँक आज्ञा मानैत छी-'। एतेक लोक के तल्बिया सेहो अछि जेना नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम के ताल्बिया। नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम हुनका सब स एकरा पढ़बा स मना नहि केलथि, वास्तव मे ओ सब एकरा लगातार पढ़ैत छलाह। हमर सबहक मंशा मात्र हज करबाक अछि, आ उमरा के बारे में एखन धरि हमरा सब के पता नै अछि। बैतुल्लाह पहुँचलाक बाद ओकर एकटा कोना -हजर असवद- केँ चुम्मा लेलक, फेर तवाफ केलक, तीन बेर जॉगिंग केलक आ चारि बेर सामान्य रूप सँ चलल। तखन ओ मकाम दिस बढ़ल। इब्राहिम अलैस सलाम, तखन ओ आयत पढ़लनि: 'इब्राहिम के स्टेशन के नमाज के जगह बनाउ..'. -अल बकरा : 125-। तखन बैतुल्लाहक बीच मकाम राखि देलनि। एम्हर हमर पिताजी कहलनि जे नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम अपन नमाज मे पढ़लनि: 'कुल हुवल्लाहु अहदल...' -अल इखलास: 1-4-. आ: 'कुल या अय्युहल काफिरुन।'. -अल काफिरुन : 1-6-। तखन ओ मंदिरक कोन मे घुरि गेल - असवद केँ मारि देलक - आ ओकरा सेहो चुम्मा लेलक। फेर दरबज्जासँ शाफा लग गेलाह। साफा के पहाड़ी के नजदीक पहुँचला के बाद ओ आयत पढ़लखिन: 'सत्ते, सफा आ मरवाह के बीच के साई अल्लाह के धर्म के महानता के प्रतीक में सं एक अछि..'. -अल बकाराह: 1589-। तखन ओ परमेश् वरक आज्ञाक पालन करय लगलाह। तेँ ओ शफाक पहाड़ी पर चढ़ि गेलाह। बैतुल्लाह के देखला के बाद तखन ओ अल्लाह के एकेश्वरवाद आ हुनकर महिमामंडन करैत किबला के सामना केलनि। आ ओ पढ़लनि : 'ला इलाहा इलाल्लाह वहदाहु ला स्यारिका लाहु लाहुल मुलकु वा लाहुल हमदू वा हुवा 'आला कुल्ली स्याइ`इन कदीर ला इलाहा इल्लाल्लाह वहदाहु अंजजा वादहु वानाशरा 'अब्दाहु वहाजमल अहजाबा वहदाह -पूजाक योग्य कोनो देवता नहि अछि | सिवाय अल्लाह के असगर, बिना साथी के हुनकर, राज्य आ सब स्तुति के अछि, जखन कि ओ सब किछु पर सर्वशक्तिमान छथि | कोनो भगवान नै छै जेकरा पूजा करै के अधिकार छै सिवाय केवल अल्लाह के, जे अपनऽ वादा के पालन करै छै आरू अपनऽ सेवक के मदद करै छै आरू अपनऽ दुश्मन के नाश करै छै । तखन ओ प्रार्थना केलनि। तहलील तीन बेर दोहराउ। तखन मरवा पर उतरि गेलाह। घाटी पहुँचला पर जॉगिंग केलक। आ तकर बाद वापस चलैत काल मारवा पहाड़ी दिस विदा भेलाह । मरवा पहाड़ी पहुँचलाक बाद ओ जे काज साफा पहाड़ी पर केलनि से केलनि। मरवा पहाड़ी पर जखन ओ अपन साई समाप्त केलनि त कहलनि: 'जँ हम जे केने छी से नहि केने रहितहुँ त' हम हडिया आनि उमरा नहि क' दैतहुँ'। तखन सुराकाह बिन मालिक बिन जु'त्स्युम, 'हँ, रसुलुल्लाह! ई मात्र एहि सालक लेल अछि आकि सदाक लेल?' रसुलुल्लाह शल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम अपन दोसर हाथक आँगुर बढ़बैत कहैत छलाह जे उमरा केँ हज मे शामिल करू। उमरा के हज में शामिल करब, नै! सदाक लेल सेहो'। एम्हर अली यमन स नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम के पास बलिदान के जानवर ल क आयल छलाह। ओकरा फातिमा तहल्लूल व्यक्ति भेटलैक; रंगल कपड़ा पहिरने छथि आ आँखि पर पट्टी बान्हल छथि । अली ओकरा मना क देलकै। फातिमा जवाब देलखिन, 'हमर पिताजी स्वयं हमरा ई काज करय लेल कहने छलाह'। अली बजलाह; अस्तु हम नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम के पास फातिमा के हरकत के संबंध में फतवा मांगय लेल गेलहुं. हम हुनका बुझेलियनि जे हम हुनका एहन करबा स रोकने छी। ओ इहो कहलनि: 'फतिमा सही कहैत छथि'। तखन पुछलखिन: 'जखन हज करय चाहैत छी तखन की पढ़ैत छी?' अली बजलाह; हम जवाब देलियनि: 'हे अल्लाह, हमर इरादा अछि जे अहाँक रसूलुल्लाह केर उदाहरणक अनुसार हज करब'। तखन अली पुछलखिन, 'मुदा हम ह्वांकुरबन अनलहुँ, से कोना?' ओ उत्तर देलखिन: 'तहल्लूल नहि बनू'। जा'फर कहलकै; अली यमन स जे हदिया अनने छलाह आ पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम अनने छलाह ओकर संख्या सौ छल । जमात में सब तहल्लूल आ मुंडन केने छल, सिवाय पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम आ हुनका संग हदिया अननिहार लोक के। जखन तरवीयह - ज़ुलहिज्जाह के आठम दिन - आबि गेल त ओ सब हज करय लेल मीना चलि गेलाह | रसुलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम अपन वाहन पर सवार भ गेलाह। ओतय धुहर, असर, मगरीब, ईशा आ फजर के नमाज केलनि । तखन किछु काल प्रतीक्षा केलनि जाबत सूर्य नहि निकलि गेल; एम्हर ओ पहिने नमीरा मे लोक पठा देलखिन्ह जे ओतय डेरा डालय. एम्हर कुरैश लोकनि सोचलनि जे ओ मश'अरील हरम - मुजदलिफाक एकटा पहाड़ी - पर अवश्य रुकि जेताह जेना अज्ञानी लोकनि प्रायः करैत छलाह | मुदा पता चलल जे ओ बस अराफात दिस बढ़ल। नमीरा पहुँचला पर देखलक जे लोक डेरा लगा देने अछि। तखन ओतहि आराम करबाक लेल रुकि गेलाह। सूर्यास्त भेला पर ओ अपन ऊँट पर सवार भ' गेलाह। मधुमाछीक बीच पहुँचि ओ भाषण देलनि- ‘सत्ते, खून बहाबय आ अपन संगी-साथीक सम्पत्ति छीनब हरम थिक, ठीक ओहिना जेना एहि दिन, एहि मास मे, आ एहि देश मे लड़ब हरम होइत छैक। कृपया जानि लियऽ जे जहिलिया के गंध अबैत अछि से सब किछु हमर कानून के तहत समाप्त भ गेल अछि, जाहि में जहिलिया काल के खून के फिरौती सेहो शामिल अछि | खूनक फिरौती जे हम पहिने मिटा देलहुं से इब्न रबियाह बिन हरिथ के खून छल जेकरा बनी सअद खुआ देलक, फेर हुजैल ओकरा मारि देलक। तहिना हम जहिलिया सूद समाप्त कएने छी; हम जे पहिने समाप्त केलहुं ओ छल सूद जे अब्बास बिन अब्दुल मुत्तलिब के द्वारा निर्धारित छल। सत्ते हम सब सूद समाप्त क देब। तखन स्त्रीगण सँ डेराउ नहि। अहाँ ओकरा अल्लाह केरऽ भरोसा मान॑ सकै छियै, आरू अल्लाह केरऽ नियम के पालन करी क॑ तोरा लेली जायज छै । एकरऽ बाद ओकरा पर तोरा अधिकार छै, यानी कि वू दोसरऽ लोगऽ क॑ तोरऽ चटाई प॑ कब्जा नै करै दै छै । यदि उल्लंघन करएयत छै त ओकरा गैर-हानिकारक तरीका सं मारूं. बल्कि अहाँ पर हुनका सभक अधिकार छनि। अर्थात् रोजी-रोटी आ उचित वस्त्र। हम अहाँ सब के जीवन के एकटा मार्गदर्शक के वसीयत करैत छी, जेकर पालन करब त कुरान अछि। अहाँ सब सँ हमरा बारे मे पूछल जायत, तखन अहाँ सब कोना जवाब देब।' ओ सभ उत्तर देलक: 'हम सभ गवाही दैत छी जे अहाँ सही मायने मे संदेश देलहुँ, अपन कर्तव्य पूरा केलहुँ आ हमरा सभ केँ सलाह देलहुँ'। तखन तर्जनी आकाश दिस उठबैत भीड़ दिस इशारा करैत बजलाह: 'हँ, अल्लाह, गवाह, हे अल्लाह, गवाह, हे अल्लाह, गवाह'। तकर बाद नमाज के लेल बजौलनि, फेर गमात, फेर झूहुर के नमाज पढ़लनि। तखन फेर कमत आ दुनूक बीच बिना सुन्नत के नमाज के असर के नमाज। तकर बाद ओ अपन यात्रा आगू बढ़ि कए वूकुफ स्थान पर पहुँचलाह । ओतय पहुँचि कशवाक ऊँट एकटा पाथरक स्थान पर रुकि गेल आ चलैत लोक सभ हुनका सोझाँ मे छल | ओ किबला दिस मुँह केलक, आ ता धरि ठाढ़ रहल जा धरि सूर्यास्त नहि भ' गेलै आ लाल मेगाफोन गायब नहि भ' गेलै। तखन ओ उसामा केँ पाछू ल' क' अपन यात्रा जारी रखलनि, जखन कि ओ स्वयं नियंत्रण मे छलाह. ओ कशवा ऊँटक बागडोर खींचलक, जाबत ओकर माथ काठीक तकिया केँ लगभग नहि छुबि गेलै। हाथक इशारा करैत बजलाह - भाइ लोकनि, शान्त रहू, शान्त रहू'। जखन-जखन कोनो पहाड़ी पर पहुँचैत छलाह, ऊँटक रस्सी कनि ढीला क' दैत छलाह, जाहि सँ चढ़ब आसान भ' जाय। मुजदलिफा पहुँचला पर ओ मगरीब आ ईशा के नमाज एक नमाज आ दू कमात के संग बिना कोनो सुन्नत के नमाज के बीच में नमाज केलनि | तखन भोर धरि सुति रहलाह। जखन फजर के समय आबि गेलै त ओ एक अधन आ एक कमात स फजर के नमाज पढ़लखिन। तखन कासवाक ऊँट पर सवार भ' क' मश'अरिल हरमक यात्रा जारी रखलनि | ओतय पहुँचि ओ किबला के सामना केलनि, नमाज पढ़लनि, तकबीर, तहलील केलनि आ एकेश्वरवाद वाक्य पढ़लनि | ओतहि ताबत धरि रहलाह जाबत धरि आकाश पीयर नहि भ' गेल आ सूर्योदय सँ पहिने फदलाल बिन अब्बास केँ ल' क' चलि गेलाह. फडलाल सुन्दर केश आ उज्जर चेहरा बला आदमी छथि । जखन ओ चलि गेलाह त लोक सेहो हुनका संग चलि गेलाह। फदलाल हुनका सब दिस तकलनि, तखन नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम अपन मुँह हाथ स झाँपि लेलनि। मुदा फडलाल देखबाक लेल माथ दोसर दिस घुमा लेलक। रसुलुल्लाह शल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम सेहो अपन दोसर हाथ सँ अपन चेहरा झाँपि लेलनि, जाहि सँ फदलाला अपन नजरि दोसर दिस निर्देशित क' लेलनि | मुहसीर घाटी के बीचोबीच पहुँचि ओ अपन ऊँट के बीच के रास्ता स तेज क देलखिन जे सोझे जुमरातुल कुबरा दिस बढ़ल | एकटा गाछ लग जुमरा पहुँचि एक-एक फेक पर तकबीर पाठ करैत सात टा कंकड़ फेकि देलनि। तखन ओ ओहि स्थान दिस बढ़लाह जतय बलि के वध भ रहल छल | ओतय ओ अपन हाथ सँ तेसठि बलिदानक पशु केँ वध कयलनि आ शेष केँ वध करबाक लेल अली केँ सौंप देलनि, अर्थात् बलिदानक पशु केँ मंडली केर अन्य सदस्य लोकनिक संग मिलिकय। तखन कहलखिन जे एक-एकटा बलिदानक पशु सँ छोट-छोट टुकड़ी लऽ लिअ, फेर कहलखिन जे एकरा पका दियौक आ तखन मांस खा कऽ शोरबा पीबि लेलक। एकर बाद ओ अपन गाड़ी मे बैसि तवाफ लेल बैतुल्लाह दिस विदा भेलाह। मक्का मे जुहर नमाज पढ़ैत छलाह। एकर बाद ओ बानी अब्दुल मुत्तलिब लग गेलाह जे एकटा ज़मज़म इनार खींच रहल छलाह | ओ हुनका लोकनि केँ कहलखिन: हे बानू अब्दुल मुत्तलिब, हमरा सभ केँ किछु पीबय दियौक। भीड़ के गलत नै बुझाय त बेशक हम अहाँ के एक संग आकर्षित करय में मदद करब'। तखन ओ सभ लोटा फेकि देलक, आ ओ ओहि मे सँ पीबि लेलक। आ हमरा सभकेँ कहलक अछि [उमर बिन हफश बिन घियातस] हमरा सभकेँ कहलक अछि [हमर पिता] हमरा सभकेँ कहने छथि [जा'फर बिन मुहम्मद] हमरा [हमर पिता]केँ कहने छथि जे ओ कहलनि; हम [जाबिर बिन अब्दुल्लाह] लग गेलहुँ आ हुनका सँ रसुलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम के हज के बारे मे पूछलियनि। तखन ओ एकटा हदीस के जिक्र केलनि जे हातिम बिन इस्माइल के हदीस सं मिलैत जुलैत छल, आ ओहि में जोड़ि देलनि; पहिने लोक के अबू सैयराह के आदेश छल जे ओ नंगटे हिमार पर चढ़य. आ जखन नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम मशअरील हरम मे मुजदलिफा पास केलनि त कुरैश लोक के कनिको शंका नहि भेलनि जे ओ ओतहि रुकि जेताह आ बाद मे ई हुनकर रुकबाक जगह होयत। मुदा ओहिसँ गुजरि गेलाह आ जा धरि अराफात नहि पहुँचि गेलाह आ ओतहि रुकि नहि गेलाह ।