Hadith Representative
Nabi membaca surat Al-Kafirun dan Al-Ikhlas pada dua rakaat thawaf di belakang Maqam Ibrahim
Imam Muslim : 2137حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ حَاتِمٍ قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ الْمَدَنِيُّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ دَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَسَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَنَزَعَ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ نَزَعَ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ يَا ابْنَ أَخِي سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى وَحَضَرَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبِهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَنْبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ مِثْلَ عَمَلِهِ فَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي بَيْنَ يَدَيْهِ مِنْ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ وَمَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ نَفَذَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَقَرَأَ { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى } فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ ذَكَرَهُ إِلَّا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الرُّكْنِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا فَلَمَّا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ { إِنَّ الصَّفَا والْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ } أَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَوَحَّدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ قَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ فِي بَطْنِ الْوَادِي سَعَى حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ فَقَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحِلَّ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدٍ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ وَاحِدَةً فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدٍ أَبَدٍ وَقَدِمَ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي بِهَذَا قَالَ فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ لِلَّذِي صَنَعَتْ مُسْتَفْتِيًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيمَا ذَكَرَتْ عَنْهُ فَأَخْبَرْتُهُ أَنِّي أَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ قَالَ فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْيَ فَلَا تَحِلُّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي قَدِمَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِائَةً قَالَ فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ تَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى فَأَهَلُّوا بِالْحَجِّ وَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِهَا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالْفَجْرَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ تُضْرَبُ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَأَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ وَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ حَرَامٌ عَلَيْكُمْ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا كُلُّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمَيَّ مَوْضُوعٌ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَإِنَّ أَوَّلَ دَمٍ أَضَعُ مِنْ دِمَائِنَا دَمُ ابْنِ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُ رِبَانَا رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابُ اللَّهِ وَأَنْتُمْ تُسْأَلُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُتُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ الْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ خَلْفَهُ وَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ لِلْقَصْوَاءِ الزِّمَامَ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ حَتَّى أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُسَبِّحْ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ وَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَدَعَاهُ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ وَوَحَّدَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا فَدَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ وَكَانَ رَجُلًا حَسَنَ الشَّعْرِ أَبْيَضَ وَسِيمًا فَلَمَّا دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْ
[އަބޫބަކުރު ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އާއި [އިޝާޤު ބިން އިބްރާހީމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ހުރިހާ ކަމެއް [ޙާތިމް] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ގެ ގެއަށް އައިސް، ދެން އެކަލޭގެފާނު އަޅުގަނޑުމެންނާ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ ސުވާލުކުރެއްވީ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ނަންތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ. އަހަރެންގެ ނަންބަރު ޖެހެންދެން އަހަރެން ބުނީ އަހަރެންގެ ނަމަކީ މުޙައްމަދު ބިން ޢަލީ ބިން ޙުސައިން ކަމަށެވެ. ދެން އޭނާ އަހަރެންގެ ގަމީހުގެ މަތީ ބަޓަނާއި ތިރީ ބަޓަން ހުޅުވާލިއެވެ. ދެން އޭނާގެ އަތްތިލަ އަހަރެންގެ އުރަމަތީގެ ދޭތެރޭގައި ބާއްވާލިއެވެ. އެވަގުތު އަހަރެން އޭރުވެސް ކުޑައެވެ. ދެން ވިދާޅުވީ، 'މަރުހަބާ، އޭ އަހަރެންގެ ބޭބެގެ ދަރިފުޅު، ތިބާ އަހާލަން ބޭނުންވާ އެއްޗެއް އަހާށެވެ'. އެހެންކަމުން އަހަރެން އޭނާ ގާތު އަހާލީމެވެ. އޭނާ ހުރީ ލޯފަންވެފައެވެ. ނަމާދުގެ ވަގުތު ޖެހުމުން އޭނާ އަބަދުވެސް ގެންގުޅޭ ނަމާދު މެޓެއްގެ މަތީގައި ހުއްޓެވެ. ނަމާދު މެޓް ކޮނޑުގައި އަޅުވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، އޭގެ ކުޑަ ސައިޒުގެ ސަބަބުން ކޮޅުތައް އަބަދުވެސް އޭނާގެ ގައިގައި ތާށިވެފައި ހުރެއެވެ. އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙައްޖުގެ އަޅުކަން އަދާކުރެއްވި ގޮތް ކިޔައިދެއްވާށެވެ. ދެން އޭނާގެ ނުވަ އިނގިލީގައި ހިފަހައްޓައިގެން ހުރެ އަތުގެ އިޝާރާތުން ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ މަދީނާގައި ނުވަ އަހަރު ދިރިއުޅުއްވި ނަމަވެސް އަދި ހައްޖުގެ އަޅުކަން އަދާކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އެއަށްފަހު ދިހަވަނަ އަހަރު ހައްޖަށް ދާނޭކަން އިޢުލާން ކުރެއްވިއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ގުޅިވަޑައިގަތުމަށް އެކަލޭގެފާނުގެ އަމަލުތައްފަދަ ހެޔޮކަންތައްތައް ކުރެއްވުމަށް ބޭނުންވެގެން މަދީނާއަށް މީހުން ގިނަވެ އައެވެ. ދެން އަހަރެމެން ދިޔައީ އޭނާއާ އެކުގައެވެ. އެކަމަނާ ޒުލުހުލައިފާއަށް ވަޑައިގަތުމުން އަސްމާ` ބިންތު ހުމައިސް ވިހެއީ އޭނާގެ ދަރިކަލުން މުޙައްމަދު ބިން އަބޫބަކުރު އެވެ. އެކަލޭގެފާނު އަމުރުކުރެއްވީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ސުވާލު ކުރެއްވުމަށް - ވިހެއުމުގެ ސަބަބުން -. އެހެންކަމުން އޭނާ ބުންޏެވެ: 'ޝަވަރ ކޮށްލާފައި ތިބާގެ ސެނިޓައިޒާ ނެޕްކިން ބޭނުން ކުރާށެވެ. ދެން އަނެއްކާވެސް އިޙްރާމް ހެދުން އަޅާށެވެ'. ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޒުލުހުލައިފާ މިސްކިތުގައި ދެ ރަކުޢަތް ނަމާދު ކުރެއްވުމަށްފަހު، ޤަޝްވާ ކިޔާ ޖަމަލުގައި އެރުވިއެވެ. ބައިދާ` އަށް އާދެވުމުން، ވަށައިގެން ބަލާލީ، އޭނާއާއެކު، ސައިކަލުގައި ދުއްވައިގެން ހިނގާފައި، ދެފަރާތުންނާއި ފަހަތުން ކިތައް މީހުން ތިބިތޯއެވެ. އެވަގުތު ޤުރުއާން -ވަޙީ- ފޭބިއިރު، އޭގެ މާނަ ނަބިއްޔާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ވިސްނިވަޑައިގަތީ، އެއީ އަޅުގަނޑުމެން ކުރިއަށް ގެންދަންޖެހޭ ޢަމަލުތަކަށް އިރުޝާދުތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ދެން ތަލްބިޔާ ކިޔަމުން ގޮވާލިއެވެ: 'ލަބްބައިކާ الله ލައްބައިކާ ލައްބައިކާ ލާ ސިޔާރިކާ ލައްބައިކާ އިންނަލަހަމްދާ ވާން ނިޢުމަތާ ލަކާ ވަލްމުލްކު ލާ ސިޔާރިކާ ލަކާ -އަހަރެން ކަލޭގެފާނުގެ އަމުރުތަކަށް ކިޔަމަންވަން، އޭ الله، އަހަރެން ކިޔަމަންތެރިވަން، އަހަރެން ކިޔަމަންވަމެވެ. ކަލޭގެފާނަށް އެއްވެސް ބައިވެރިއަކު ނެތް، އަހަރެން ކަލޭގެފާނުގެ އަމުރުފުޅުތަކަށް ކިޔަމަންތެރިވަމެވެ؛ ހަމަކަށަވަރުން ތަޢުރީފާއި ނިޢުމަތަކީ ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިކަމެއް ކަމުގައިވާ ފަދައިން، ކަލޭގެފާނުގެ ބައިވެރިއަކު ނެތް، އަހަރެން ކަލޭގެފާނުގެ އަމުރުފުޅުތަކަށް ކިޔަމަންތެރިވަމެވެ-'. އެހެންކަމުން ގިނަބަޔަކުވެސް ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ތަލްބިޔާފަދަ ތަލްބިއްޔާއެއް އޮވެއެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއުރެންނަށް އެ ކިޔެވުން މަނާކުރައްވާފައެއް ނުވެއެވެ، ޙަޤީޤަތުގައި އެމީހުން އެ ފޮތް މެދުކެނޑުމެއްނެތި ކިޔައެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ނިޔަތަކީ ހަމައެކަނި ޙައްޖު އަދާކުރުން، އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޢުމްރާގެ ވާހަކައެއް އަދި ނޭނގެއެވެ. ބައިތުالله އަށް ވަޑައިގަތުމަށްފަހު އޭގެ އެއް ކަނެއްގައި -ހާޖަރު އަސްވާދަށް- ބޮސްދީފައި، ދެން ތަވާފް ކޮށް، ތިން ފަހަރު ޖޮގިންކޮށް، އާންމުކޮށް ހަތަރު ފަހަރު ހިނގާފައި ދިޔައެވެ. ދެން ކުރިއަށް ދިޔައީ މަޤާމާ ދިމާއަށެވެ. އިބްރާހީމް ޢަލައިސް ސަލާމް، ދެން އޭނާ ކިޔާ އާޔަތް: 'އިބްރާހީމްގެ ސްޓޭޝަން ނަމާދުކުރާ ތަނަކަށް ހައްދަވާ..'. -އަލްބަޤަރާ: 125-. އެއަށްފަހު ބައިތުالله އާއި ދެމެދު މަޤާމް ބަހައްޓަވައިފިއެވެ. މި ވަގުތު ބައްޕަ ވިދާޅުވެފައިވަނީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ ދުޢާގައި ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ކިޔަވާފައިވަނީ: 'ޤުލް ހުވަالله އަޙްދުލް...' -އަލް އިޚްލާސް: 1-4- އެވެ. އަދި: 'ޤުލް ޔާއައްޔުހަލް ކާފިރުއޫން.'. -އަލް ކާފިރުން: 1-6-. ދެން އެނބުރި ފައްޅީގެ ކަނަކަށް ގޮސް - އަސްވާދަށް ތަޅައި - އޭނާއަށް ވެސް ބޮސްދިނެވެ. އެއަށްފަހު ދޮރުން ގޮސް ޝަފާ ކައިރިއަށް ދިޔައެވެ. ޞަފާގެ ފަރުބަދައާ ކައިރިވުމަށްފަހު އޭނާ މި އާޔަތް ކިޔައިދެއްވިއެވެ: 'ހަމަކަށަވަރުން ޞަފާއާއި މަރްވާއާ ދެމެދުގައިވާ ސާޢީ އަކީ الله ގެ ދީނުގެ ބޮޑުކަމުގެ ރަމްޒުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެއްޗެކެވެ...'. -އަލް ބަޤަރާ: 1589-. ދެން މާތްالله ގެ އަމުރުފުޅުތައް ފުއްދަން ފެށިއެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާ ޝަފާގެ ފަރުބަދައަށް އެރިއެވެ. ބައިތުالله ފެނިވަޑައިގަތުމަށްފަހު ދެން އެކަލޭގެފާނު ޤިބްލައާ ކުރިމަތިލެއްވީ الله ތަޢާލާއަށް ތައުޙީދުވެ، އެކަލާނގެ މަތިވެރި ކުރައްވަމުންނެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ކިޔައިދެއްވީ: 'ލާ އިލާހާ އިލާالله ވަޙްދާހޫ ލާ ސިޔާރިކާ ލާހޫ ލާހުލް މުލްކު ވާ ލާހުލް ހަމްދޫ ވާ ހުވާ ޢަލާ ކުލީ ސައީ`އިން ޤާދީރު ލާ އިލާހާ އިއްލާ ވަޙްދާހޫ އަންޖާޒާ ވަޢުދަހޫ ވަނަޝަރާ ޢަބްދާހޫ ވަޙްޒަމާލް އަޙްޒާބާ ވަޙްދާ -އަޅުކަން ކުރަން ޖެހޭ އެއްވެސް ކަލާނގެއެއް ނެތެވެ ފިޔަވައި ހަމައެކަނި الله ފިޔަވައި، ބައިވެރިން ނެތި އެކަލާނގެއަށް، ރަސްކަމާއި ހުރިހާ ޙަމްދުތަކެއް ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވަނީ، އެކަލާނގެ ހުރިހާ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ބާރުވެރިވެވަޑައިގަންނަވައެވެ. ވަޢުދުތައް ފުއްދައި، އަޅުންނަށް އެހީތެރިވެ، އަމިއްލަ ދުޝްމަނުން ނައްތާލާ ހަމައެކަނި الله ފިޔަވައި އަޅުކަން ކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާ އެއްވެސް އިލާހެއް ނެތެވެ. ދެން އޭނާ ނަމާދު ކުރިއެވެ. ތިން ފަހަރު ތަހުލީލު ތަކުރާރު ކުރާށެވެ. އެއަށްފަހު މާރުވާ ކައިރިއަށް ފޭބިއެވެ. ވާދީއަށް އާދެވުމުން އޭނާ ޖޮގް ކުރިއެވެ. އަދި އެއަށްފަހު އެނބުރި ހިނގައިގަންނަމުން މިސްރާބުޖެހީ މާރުވާ ފަރުބަދައަށެވެ. މާރުވާ ފަރުބަދައަށް ވަޑައިގަތުމަށްފަހު ޞަފާ ފަރުބަދަމަތީގައި އޭނާ ކުރި ކަންތައް ކުރެއްވިއެވެ. މާރުވާ ފަރުބަދަމަތީގައި ސަޢީދު ނިންމާލެއްވުމުން ވިދާޅުވީ: 'އަހަރެން ކުރި ކަންތައް ނުކުރިނަމަ ހަދްޔާ ގެނެސް ޢުމްރާއެއް ނުހެދިނީސް' ކަމަށެވެ. ދެން ސޫރަޤަތު ބިން މާލިކު ބިން ޖުއުތުސިއުމް، އާދެ، ރަސޫލުالله! ހަމައެކަނި މިއަހަރަށް ހެއްޔެވެ ނުވަތަ އަބަދަށްޓަކައި ހެއްޔެވެ؟' ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަނެއް އަތުގެ އިނގިލިތައް ދިއްކޮށްލެއްވީ ޢުމްރާ ޙައްޖުގެ ތެރެއަށް ވައްދާށެވެ. އުމްރާ ޙައްޖުގެ ތެރެއަށް ވައްދައިގެން، ނޫން! އަބަދަށްޓަކައި ވެސް'. މި ވަގުތު އަލީ ޔަމަނުން އައީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް ޤުރުބާނީ ޖަނަވާރުތައް ގެނެސްގެންނެވެ. އޭނާއަށް ފެނުނީ ފާތިމާއަކީ ތަހައްލުލް މީހެއްގެ ގޮތުގައެވެ؛ ކުލަ ޖަހާފައިވާ ހެދުމެއް ލައިގެން ހުންނައިރު ލޯ މަރާލާފައި ހުރެއެވެ. އަލީ ވަހީދު އެކަން ކުރުން މަނާކުރެއްވިއެވެ. ފާތުމަ ޖަވާބު ދިނީ ބައްޕަ އަމިއްލައަށް މިކަން ކުރަން ބުނި’ ކަމަށެވެ. އަލީ ވަހީދު ވިދާޅުވި އެވެ؛ އެހެންކަމުން ފާތިމާގެ ޢަމަލުތަކާއި ގުޅޭގޮތުން ފަތުވާއެއް ހޯދުމަށް އެދި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް އަހަރެން ދިޔައީމެވެ. އަހަރެން އޭނާއަށް އެކަން ކުރުމަށް ހުރަސްއެޅި ވާހަކަ ވިސްނައިދިނީމެވެ. އަދި ފާތިމަތު ބުނަނީ ތެދެއް' ކަމަށެވެ. ދެން އޭނާ ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ: 'ހައްޖު ކުރަން ބޭނުން ވަގުތެއްގައި ކިޔަނީ ކޮން އެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟' އަލީ ވަހީދު ވިދާޅުވި އެވެ؛ އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ: 'އޭ الله، އަހަރެން ގަސްތުކުރަނީ ކަލޭގެފާނުގެ ރަސޫލާ މިސާލު ދައްކަވާ ގޮތަށް ޙައްޖު އަދާކުރުމަށެވެ'. ދެން ޢަލީ ސުވާލުކުރީ ‘އެކަމަކު އަހަރެން ގެނައީ ހަންކުރުބަން، އެއީ ކިހިނެއް؟ އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ: 'ތަހައްލުލް ނުވާށެވެ'. ޖަޢުފަރު ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޔަމަނުން އަލީ ވަހީދު ގެނައި ހަދީޔާގެ އަދަދާއި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ގެނައި ހަދީޔާގެ އަދަދަކީ ސަތޭކައެވެ. ޖަމާޢަތުގައި ތިބި އެންމެން ތަޙައްލުލުމާއި ބޮލުގައި ރިއްސާފައި ވާއިރު، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކަލޭގެފާނާއެކު ޙަދީޔާ ގެންނެވި މީހުން ފިޔަވައި. ތަރުވިއްޔާ ދުވަސް - ޒުލްޙިއްޖާ މަހުގެ އަށްވަނަ ދުވަސް - އައުމުން، އެމީހުން ދިޔައީ މީނާއަށް ޙައްޖުގެ އަޅުކަން އަދާކުރުމަށެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އޭނާގެ އުޅަނދުގައި ދުއްވައިގަތެވެ. އެތަނުގައި ޛުޙްރު ނަމާދު، އަސްރު، މަޣްރިބް، އިޝާ އަދި ފަޖުރު ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. ދެން އިރު އަރަންދެން އިރުކޮޅަކު މަޑުކޮށްލިއެވެ. މި ވަގުތު ނަމީރާއަށް އެންމެ ފުރަތަމަ މީހުން ފޮނުއްވީ އެތަނުގައި ކޭމްޕް ޖަހަން. މި ވަގުތު ޤުރައިޝުން ހީކުރީ އާންމުކޮށް ޖާހިލު މީހުން ކުރާ ފަދައިން މަޝްޢަރީލް ހަރާމް - މުޒްދަލިފާގެ ފަރުބަދައެއް - ގައި ކަނޑައެޅިގެން މަޑުކުރާނެ ކަމަށެވެ. އެކަމަކު އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި އޭނާ ހަމަ ކުރިއަށް ދިޔައީ އަރަފާތު އާއި ދިމާއަށެވެ. ނަމީރާއަށް އާދެވުމުން އޭނާއަށް ފެނުނީ މީހުން ޓެންޓް ޖަހާފައި ހުރިތަނެވެ. ދެން މަޑުކޮށްލީ އެތަނުގައި އަރާމުކޮށްލުމަށެވެ. އިރު އޮއްސުމުން އޭނާގެ ޖަމަލުގައި ކުރިއަށް ދިޔައެވެ. މާމުއިތަކުގެ ތެރެއަށް ވަޑައިގަތުމުން ތަޤްރީރެއް ކުރެއްވިއެވެ. އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެ، ޖާހިލިއްޔާގެ ވަސް ދުވާ ހުރިހާ ކަމެއް އަޅުގަނޑުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އުވާލާފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި ޖާހިލިއްޔާގެ ޒަމާނުގެ ލޭގެ ފިދާވެސް ހިމެނެއެވެ. އަޅުގަނޑު އެންމެ ފުރަތަމަ ފޮހެލި ލޭ ފިސާރައަކީ ބަނީ ސަޢާދު ކާންދިން އިބްނު ރަބިޢަ ބިން ހާރިތުގެ ލޭ، ދެން އޭނާ މަރާލީ ހުޒައިލް. ހަމައެފަދައިން އަހަރެން ޖާހިލިއްޔާ ރިބާ އުވާލީމެވެ. އަޅުގަނޑު އެންމެ ފުރަތަމަ އުވާލި އެއްޗަކީ އައްބާސް ބިން ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބު ޝަރުޠު ކުރެއްވި ރިބާއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އަހަރެން ހުރިހާ ރިބާއެއް ނައްތާލާނަމެވެ. ދެން އަންހެނުން ދެކެ ބިރުނުގަންނަވާށެވެ. އެއީ الله ގެ އަމާނާތެއްގެ ގޮތުގައި ނަގައި، الله ގެ ޙުކުމްތަކަށް ތަބާވެގެން އެކަންކަން ތިބާއަށް ޙަލާލުވެދާނެއެވެ. އެއަށްފަހު އެމީހުންގެ މައްޗަށް ތިބާއަށް ޙައްޤުތައް ލިބިގެންވާ، އެއީ އެމީހުން ތިބާގެ މެޓް އެހެން މީހުންނަށް ހިފެހެއްޓުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދިނުމެވެ. އެމީހުން ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ ގެއްލުމެއް ނުލިބޭ ގޮތަކަށް ޖަހާށެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެމީހުންނަށް ތިބާގެ މައްޗަށް ޙައްޤުތައް ލިބިގެންވެއެވެ. އެއީ ރިޒުޤާއި އެކަށީގެންވާ ހެދުމެވެ. އަޅުގަނޑު ތިޔަ އެންމެންނަށް ވަޞިއްޔަތް ކުރަނީ ދިރިއުޅުމަށް މަގުދައްކައިދޭ އެއްޗެއް، އެއީ، ތިޔަބައިމީހުން އެއަށް ތަބާވެއްޖެނަމަ، އެއީ ޤުރުއާނެވެ. ތިޔަ އެންމެން އަހަރެންނާ ބެހޭ ގޮތުން ސުވާލު ކުރެވޭނެ، އެހެންވީމަ ކިހިނެއް ޖަވާބެއް ދޭނީ؟' އެމީހުން ޖަވާބު ދިނީ: 'އަޅުގަނޑުމެން ހެކިވަނީ ތިޔަބޭފުޅުން ހަގީގަތުގައި މެސެޖު ފޯރުކޮށްދެއްވައި، ތިޔަބޭފުޅުންގެ ވާޖިބުތައް އަދާކުރައްވައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ނަސޭހަތް ދެއްވި ކަމަށް'. ދެން ޝަހާދަތް އިނގިލި އުޑުމައްޗަށް އުފުލާލަމުން އެއްވެ ތިބި މީހުންނަށް އިޝާރާތް ކުރަމުން ބުންޏެވެ: 'އާނ، الله، ހެކިވެ، އޭ الله، ހެކިވެ، އޭ الله، ހެކިބަހަށް'. އެއަށްފަހު ނަމާދަށް ގޮވާލެއްވުމަށްފަހު ޤަމަތަށް ގޮވާލެއްވުމަށްފަހު ޒުހޫރު ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. ދެން އަނެއްކާ ވެސް ޤަމަތާއި އަޞްރު ނަމާދު ނުކޮށް ސުންނަތް ނަމާދު ދެމީހުންގެ މެދުގައި. އެއަށްފަހު ވުކޫފް ތަނަށް ދަތުރު ކުރިއަށް ގެންގޮސްފިއެވެ. އެތަނަށް އާދެވުމުން ޤަޝްވާގެ ޖަމަލު ހިލަގަނޑެއްގައި މަޑުކޮށްލިއިރު ހިނގަމުން ދިޔަ މީހުން ތިބީ އޭނާގެ ކުރިމަތީގައެވެ. އޭނާ ޤިބްލާއާ ކުރިމަތިލާފައި، އިރު އޮއްސުމާއި ރަތްކުލައިގެ މެގަފޯން ނެތިގެންދާންދެން ހުއްޓެވެ. ދެން އޭނާގެ ދަތުރު ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ، އުސާމާ ފަހަތުން ގެންގޮސް، އަމިއްލަ ނަފްސު ކޮންޓްރޯލް ކޮށްގެންނެވެ. އޭނާ ޤަޝްވާ ޖަމަލުގެ ދަނޑި ދަމައިގަތީ، އޭގެ ބޯ ގާތްގަނޑަކަށް ސެޑަލް ކުޝަންގައި ޖެހުނެވެ. އަތުގެ އިޝާރާތަކުން ބުނީ: 'އަޚުން، ހަމަޖެހިލައިގެން ތިބޭށެވެ، ހަމަޖެހިލައިގެން ތިބޭށެވެ'. ފަރުބަދައަކަށް ވާސިލްވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، ޖަމަލުގެ ރޯނު ކުޑަކޮށް ލުއިކޮށްލީ، އެރުމަށް ފަސޭހަ ކުރުމަށެވެ. މުޒްދަލިފާއަށް ވަޑައިގަތުމުން މަޣްރިބާއި އިޝާ ނަމާދު ކުރެއްވީ އެއް ނަމާދާއި ދެ ޤަމަތާއެކު އެދެމެދުގައި އެއްވެސް ސުންނަތް ނަމާދެއް ނެތިއެވެ. ދެން ފަތިސްވަންދެން ނިދާލިއެވެ. ފަޖުރު ވަގުތު ޖެހުމުން ފަޖުރު ނަމާދު ކުރީ އެއް އަޟާނާއި އެއް ޤަމަތުންނެވެ. އެއަށްފަހު ޤަޞްވާގެ ޖަމަލުގައި އަރައިގެން ގޮސް މަޝްޢަރީލް ޙަރާމަށް ދަތުރު ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ. އެތަނުން އެއްފަހަރު އޭނާ ޤިބްލައާ ކުރިމަތިލައި، ނަމާދުކޮށް، ތަކްބީރުކޮށް، ތަޙްލީލުކޮށް، ތައުޙީދުގެ ޖުމްލަ ކިޔެވިއެވެ. އުޑުމަތި ރީނދޫވެ އިރުއައުމުގެ ކުރިން އެތަނުން ދިޔައީ ފަދުލާލް ބިން އައްބާސް ހިފައިގެންނެވެ. ފަދުލާލަކީ ރީތި އިސްތަށިގަނޑަކާއި ދޮން މޫނެއް ހުރި މީހެކެވެ. އެމަނިކުފާނު ވަޑައިގަތުމުން ރައްޔިތުންވެސް އެމަނިކުފާނާއެކު ފުރައިގެން ދިޔައެވެ. ފަދުލާލް އެމީހުންނަށް ބަލާލިއިރު، ދެން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަތުން މޫނު ފޮރުވާލެއްވިއެވެ. އެކަމަކު ފަދުލާލް އެހެން ދިމާލަކަށް ބޯ އަނބުރާލީ ބަލާށެވެ. ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ވެސް އަނެއް އަތުން މޫނު ފޮރުވާލެއްވުމުން ފަދުލާލާ އޭނާގެ ނަޒަރު އެހެން ތަނަކަށް އަމާޒުކޮށްލިއެވެ. މުހާސިރު ވާދީގެ މެދަށް އާދެވުމުން، ސީދާ ޖުމްރަތުލް ކުބްރާއަށް ދިޔަ މެދު މަގުން އޭނާގެ ޖަމަލު އަވަސްކޮށްލިއެވެ. ގަހެއްގެ ކައިރީގައި ހުރި ޖުމްރާއަށް އާދެވުމުން ކޮންމެ އުކާލުމަކާއެކު ތަކްބީރު ކިޔަމުން ދަނިކޮށް ހަތް ގަނޑުފެން އުކާލިއެވެ. ދެން ކުރިއަށް ދިޔައީ ޤުރުބާނީ ކަތިލަމުން ދިޔަ ތަނަށެވެ. އެތަނުގައި އޭނާގެ އަތުން އަށްޑިހަ ތިން ޤުރުބާނީ ޖަނަވާރު ކަތިލުމަށްފަހު ބާކީ ހުރި ޖަނަވާރުތައް ކަތިލުމަށް އަލީއާ ހަވާލުކުރެއްވިއެވެ.އެއީ ޤުރުބާނީ ޖަނަވާރުތައް ޖަމާޢަތުގެ އެހެން މީހުންނާއެކުގައެވެ. ދެން ޤުރުބާން ކުރާ ކޮންމެ ޖަނަވާރަކުން ކުޑަ އެއްޗެއް ނަގަން ބުނުމުން، ދެން ކައްކާށޭ ބުނުމަށްފަހު މަސް ކައިގެން ބްރޯތް ބޯލިއެވެ. އެއަށްފަހު އޭނާގެ ވެހިކަލަށް އަރައި ޠަވާފް ކުރުމަށް ބައިތުالله އަށް މިސްރާބުޖެހިއެވެ. މައްކާގައި ޒުހުރު ނަމާދު ކުރެއްވި އެވެ. އެއަށްފަހު ޒަމްޒަމް ވަޅެއް ކުރަހަމުން ދިޔަ ބަނީ ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއްވިއެވެ. އެއުރެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އެއްވެ ތިބި މީހުންނަށް ގޯސްކޮށް ނުވިސްނިއްޖެނަމަ ހަމަގައިމުވެސް އަހަރެން އެހީތެރިވާނަން ކަލޭ އެއްކޮށް ކުރަހާށެވެ'. ދެން އެމީހުން ބާލިދީއެއް އުކާލުމުން، އެ ބާލިދީން އޭނާ ބޯލިއެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [ޢުމަރު ބިން ޙަފްޝް ބިން ޣިޔާތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [އަޅުގަނޑުގެ ބައްޕަ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [ޖަޢުފަރު ބިން މުޙައްމަދު] އަޅުގަނޑަށް [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. އަހަރެން [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހަށް ގޮސް ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޙައްޖުގެ ވާހަކަ ސުވާލުކުރީމެވެ. ދެން ހާތިމް ބިން އިސްމާޢީލްގެ ޙަދީޘާ އެއްގޮތް ޙަދީޘެއް ޛިކުރުކުރައްވައި، އެއަށް އިތުރު ކުރެއްވިއެވެ؛ މީގެ ކުރިން މީހުން ބަރަހަނާކޮށް ހިމާރަށް އެރުމަށް އަބޫ ސައްޔަރާ އަމުރު ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ މަޝްޢަރީލް ޙަރާމްގައި މުޒްދަލިފާ ފާސްކުރެއްވިއިރު، އެކަލޭގެފާނު އެތަނުގައި ހުއްޓިވަޑައިގަންނަވާނެކަމާއި، އެއީ ފަހުން އޭނާ މަޑުކުރާނެ ތަނަކަށް ވާނެކަމާމެދު ޤުރައިޝުންގެ ކިބައިން ކުޑަވެސް ޝައްކެއް ނެތެވެ. އެކަމަކު އެތަނުން ފަހަނައަޅައި ގޮސް ޢަރަފާތު އާއި ހަމައަށް ދެވެންދެން ހުއްޓިފައެއް ނުވެއެވެ.