Hadith Representative
Nabi membaca surat Al-Kafirun dan Al-Ikhlas pada dua rakaat thawaf di belakang Maqam Ibrahim
Imam Muslim : 2137حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ حَاتِمٍ قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ الْمَدَنِيُّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ دَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَسَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَنَزَعَ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ نَزَعَ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ يَا ابْنَ أَخِي سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى وَحَضَرَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبِهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَنْبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ مِثْلَ عَمَلِهِ فَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي بَيْنَ يَدَيْهِ مِنْ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ وَمَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ نَفَذَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَقَرَأَ { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى } فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ ذَكَرَهُ إِلَّا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الرُّكْنِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا فَلَمَّا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ { إِنَّ الصَّفَا والْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ } أَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَوَحَّدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ قَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ فِي بَطْنِ الْوَادِي سَعَى حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ فَقَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحِلَّ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدٍ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ وَاحِدَةً فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدٍ أَبَدٍ وَقَدِمَ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي بِهَذَا قَالَ فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ لِلَّذِي صَنَعَتْ مُسْتَفْتِيًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيمَا ذَكَرَتْ عَنْهُ فَأَخْبَرْتُهُ أَنِّي أَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ قَالَ فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْيَ فَلَا تَحِلُّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي قَدِمَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِائَةً قَالَ فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ تَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى فَأَهَلُّوا بِالْحَجِّ وَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِهَا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالْفَجْرَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ تُضْرَبُ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَأَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ وَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ حَرَامٌ عَلَيْكُمْ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا كُلُّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمَيَّ مَوْضُوعٌ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَإِنَّ أَوَّلَ دَمٍ أَضَعُ مِنْ دِمَائِنَا دَمُ ابْنِ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُ رِبَانَا رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابُ اللَّهِ وَأَنْتُمْ تُسْأَلُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُتُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ الْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ خَلْفَهُ وَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ لِلْقَصْوَاءِ الزِّمَامَ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ حَتَّى أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُسَبِّحْ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ وَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَدَعَاهُ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ وَوَحَّدَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا فَدَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ وَكَانَ رَجُلًا حَسَنَ الشَّعْرِ أَبْيَضَ وَسِيمًا فَلَمَّا دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْ
ንዓና [ኣቡበከር ቢን ኣቡ ስያይባ]ን [ኢሻቕ ቢን ኢብራሂም]ን ኩሉ ካብ [ሓቲም] ምስ ነገረና ከምዚ በለ: - [ኣቡበከር] ከምዚ በለ- [ሓቲም ቢን እስማዒል ኣልማዳኒ] ካብ [ጃዕፈር ቢን ሙሓመድ] ካብ [ኣቡኡ] ምስ ነገረና፤ ናብ እንዳ [ጃቢር ቢን ዓብደላ] መጺእና፡ ድሕሪኡ በብሓደ ኣስማትና እንታይ ምዃኑ ሓተተና። ተራይ ምስ በጽሐ መሓመድ ቢን ዓሊ ቢን ሑሴን ይበሃል በልኩ። ድሕሪኡ፡ ላዕለዋይን ታሕተዋይን ቁልፊ ስረይ ከፈተ። ድሕሪኡ ጨጉሩ ኣብ መንጎ ክልተ ኣጥባተይ ኣቐመጦ። ኣብቲ ግዜ እቲ ገና ንእሽቶ እየ ነይረ። ሽዑ 'እንቋዕ ደሓን መጻእካ ወዲ ሓወይ እንታይ ክትሓትት ከም እትደሊ ሕተት' በለ። ስለዚ ሓተትክዎ። ዕዉር ኮይኑ ነበረ። ናይ ጸሎት ግዜ ምስ በጽሐ ኣብ ልዕሊ ኩሉ ግዜ ምስኡ ዝስከሞ ናይ ጸሎት መንጸፍ ደው ኢሉ። ነታ ናይ ጸሎት መንጸፍ ኣብ መንኵቡ ኣብ ዘቐመጠሉ እዋን፡ እቲ ናይ ጸሎት መንጸፍ ክሳብ ክንደይ ንእሽቶ ምንባሩ፡ ወሰናስኑ ኩሉ ግዜ ይጣበቕ ነበረ። ኣነ ድማ ረሱል (ሰ.ዓ.ወ) ከመይ ጌሮም ሓጅ ከም ዝፈጸሙ ንገረኒ ኢለ ሓተትክዎ። ድሕሪኡ ትሽዓተ ኣጻብዕቱ ሒዙ ብኢዱ ብምምልካት ተዛረበ። ኢሉ፤ ንትሽዓተ ዓመት ኣብ መዲና ተቐመጠ፡ ገና ግን ሓጅ ኣይፈጸመን። ድሕሪኡ ኣብ ዓስራይ ዓመት ሓጅ ከም ዝኸይድ ኣበሰረ። በዚ ምኽንያት ድማ ሰባት ምስ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዎሰላም ከም ተግባራቱ ጽቡቕ ግብሪ ክገብሩ ክጽንበሩ ስለ ዝደለዩ ብብዝሒ ናብ መዲና ይመጹ ነበሩ። ድሕሪኡ ምስኡ ብሓባር ከድና። ኣብ ዙልሁላይፋ ምስ በጽሐት ኣስማ` ቢንት ሑማይስ ንወዳ መሓመድ ቢን ኣቡበከር ወለደት። ንረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዎሰላም እንታይ ክገብር ከም ዘለዎ ክሓትት ኣዘዘ - ብሰንኪ ምውላድ -። ስለዚ፡ ‘ሻወር ውሰድ እሞ ነቲ ናይ ሳኒታይዘር ናፕኪንካ ተጠቐመሉ። ድሕሪኡ እንደገና ናይ ኢህራም ክዳውንትኻ ተኸደን'። ረሱሉላህ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ኣብ መስጊድ ዙልሁላይፋ ክልተ ረካዓ ሰገደ፡ ድሕሪኡ ኣብ ቃሽዋ ዝተባህለት ገመል ተሰቒሉ። ኣብ ባይዳ` ምስ በጻሕኩ፡ ኣብ ዙርያይ ጠመትኩ፡ ክንደይ ሰባት ኣሰንዮም፡ ተወጢሖምን እናተጓዕዙን፡ ብኽልቲኡ ሸነኹን ብድሕሪኡን ይኸዱ ነበሩ። ኣብቲ ግዜ እቲ ቁርኣን -ወሓይ- ወረደ፣ ኣብኡ ድማ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ትርጉሙ ተረዲኦም፣ ማለት ከም መምርሒ ናይቲ ክንፍጽሞም ዘለና ተግባራት። ሽዑ ነታ ታልብያ እናንበበ ጨደረ፡ 'ላብባይካ ኣላሁማ ላብባይካ ላብባይካ ላኣ ስያሪካ ላካ ላብባይካ ኢንናልሃምዳ ዋን ኒ'ማታ ላካ ዋልሙልኩ ላኣ ስያሪካ ላካ -ትእዛዛትካ እእዘዝ ኦ ኣላህ እእዘዝ እየ፡ እእዘዝ እየ። ንዓኻ ዝኸውን መሻርኽቲ የለን፣ ትእዛዛትካ እእዘዝ፤ ብርግጽ ውዳሴን ሞገስን ናትካ እዩ፣ ከምቲ መንግስቲ፣ መሻርኽቲ የብልካን፣ ትእዛዛትካ እእዘዝ ኣለኹ-'። ስለዚ ብዙሓት ሰባት ውን ከም ታልብያ ናይ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ታልብያ ኣለዎም። ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዎሰላም ከንብብዎ ኣይከልከሎምን፣ ብሓቂ ብቐጻሊ የንብብዎ። ዕላማና ሓጅ ንምፍጻም ጥራይ እዩ፡ ብዛዕባ ዑምራ ድማ ክሳብ ሕጂ ኣይንፈልጥን ኢና። ኣብ በይቱላህ ምስ በጽሐ፡ ሓንቲ ካብ ኩርናዓታ -ሃጀር ኣስዋድ- ሰዓመ፡ ድሕሪኡ ጠዋፍ ገበረ፡ ሰለስተ ግዜ ምጉያይን ኣርባዕተ ግዜ ድማ ንቡር ምጉዓዝን ገበረ። ብድሕሪኡ ናብ መቃም ገጹ ቀጸለ። ኢብራሂም ዓሌስ ሰላም፡ ድሕሪኡ ነታ ጥቕሲ ኣንበባ፡ 'ናይ ኢብራሂም ጣብያ ናይ ጸሎት ቦታ ግበሮ..'። -ኣልበቃራ፡ 125-. ድሕሪኡ ነቲ መቃም ኣብ መንጎ በይቱላህ ኣቐመጦ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ኣቦይ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ኣብ ስግደሎም ከምዚ ኣንቢቦም:-ቁል ሁዋላሁ ኣሃድል...’ -ኣልኢኽላስ: 1-4-. ከምኡ ውን: 'ቁል ያ ኣይዩሃል ካፊሩን.'. -ኣል ካፊሩን፡ 1-6-። ድሕሪኡ ናብ ኩርናዕ ቤተ መቕደስ ተመሊሱ - ንኣስዋድ ሃረሞ - ንዕኡ እውን ሰዓሞ። ድሕሪኡ በቲ ማዕጾ ኣቢሉ ናብ ሻፋ ኣተወ። ናብ ጎቦ ሳፋ ምስ ቀረበ ነዛ ጥቕሲ ኣንበባ፡ 'ብሓቂ ኣብ መንጎ ሳፋን ማርዋን ዘሎ ሳዒ ካብቶም ምልክታት ዕብየት ሃይማኖት ኣላህ እዮም...'። -ኣል ባቃራ፡ 1589-. ድሕሪኡ፡ ትእዛዛት ኣምላኽ ኪፍጽም ጀመረ። ስለዚ ናብ ጎቦ ሻፋ ደየበ። ንበይቱላህ ምስ ረኣየ ብድሕሪኡ ንኣላህ ሓደ ኣምላኽ እናገበረን እናኸበረን ምስ ቂብላ ገጹ ተገይሩ። ከምዚ ኢሉ ድማ ኣንበበ፦ ‘ኤል.ኤ A ILAAHA ILAALLAH WAHDAHU LAA SYARIIKA LAHU LAHUL MULKU WA LAHUL HAMDU WA HUWA 'ALAA KULLI SYAI`IN QADIIR LAA ILAAHA ILLAHWHDAHU ANJAZA ዋዕዳሁ ዋናሻራ 'ዓብዳሁ ዋሓዛማል ኣሕዛባ ዋህዳ -ብዘይካ ኣላህ በይኑ ኣምልኾ ዝበቅዕ ኣምላኽ የለን፡ መሻርኽቲ የብሉን፣ መንግስትን ኩሉ ውዳሴን ናቱ እዩ፣ ንሱ ኣብ ልዕሊ ኩሉ ኩሉ ዝኽእል ክኸውን ከሎ። መብጽዓታቱ ዝሕሉን ንባሮቱ ዝሕግዝን ንገዛእ ርእሱ ጸላእቱ ዘጥፍእን ብዘይካ ኣላህ በይኑ ናይ ምምላኽ መሰል ዘለዎ ኣምላኽ የለን። ድሕሪኡ ጸለየ። ታህሊል ሰለስተ ግዜ ደግሞ። ሽዑ ኣብ ማርዋ ወረደ። ኣብቲ ጎልጎል ምስ በጽሐ ድማ ጎየየ። ብድሕሪኡ ድማ ተመሊሱ እናተመላለሰ ናብ ጎቦ ማርዋ ኣቕነዐ። ኣብ ጎቦ ማርዋ ምስ በጽሐ ድማ ከምቲ ኣብ ጎቦ ሳፋ ዝገበሮ ገበረ። ኣብ ጎቦ ማርዋ ሳዒኡ ምስ ወድአ፡ 'እቲ ዝገበርክዎ እንተዘይገይረ፡ ሃድያ ኣምጺአ ዑምራ ኣይምገበርክዎን' በለ። ሽዑ ሱራቃ ቢን ማሊክ ቢን ጁጽሲዩም፡ ‘እወ ረሱሉላህ! ንሎሚ ዓመት ጥራይ ድዩ ወይስ ንዘልኣለም?’ ኢሉ መለሰሉ። ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ዑምራ ኣብ ሓጅ ኣእትውዎ እናበለ ኣጻብዕቲ ናይቲ ካልእ ኢዱ ዘርጊሑ። ዑምራ ኣብ ሓጅ ምእታው፣ ኣይፋልን! ንዘልኣለም እውን እንተኾነ'። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ዓሊ ካብ የመን ናብ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ናይ መስዋእቲ እንስሳታት ኣምጺኡ መጺኡ። ፋጢማ ታሃሉል ሰብ ኮይና ረኺብዋ፤ ሕብሪ ዝተለኽየ ክዳን ተኸዲና ዓይና ተዓሺጋ ኣላ። ዓሊ ከምኡ ከይገብር ከልከሎ። ፋጢማ ድማ 'ኣቦይ ባዕሉ ከምዚ ክገብር ነጊሩኒ' ኢላ መለሰትለይ። ዓሊ ከምዚ ኢሉ፤ ስለዚ ንተግባራት ፋጢማ ብዝምልከት ፋትዋ ክሓትት ናብ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዎሰላም ከይደ። ከምኡ ከይገብር ከም ዝኸልከልክዎ ገሊጸሉ። ከምኡ ውን 'ፋጢማ ሓቁ እያ' ኢሉ። ድሕሪኡ፡ ‘ሓጅ ክትገብር ኣብ እትደልየሉ እዋን እንታይ ተንብብ፧’ ኢሉ ሓተቶ። ዓሊ ከምዚ ኢሉ፤ ኣነ ድማ ከምዚ ኢለ መለስኩሉ: ኦ ኣላህ ከምቲ ረሱልካ ኣብነት ዝሃቦ ሓጅ ክገብር ሓሲበ ኣለኹ’። ሽዑ ዓሊ 'ኣነ ግን እቲ ህዋንኩርባን ኣምጺአዮ፡ ከመይ እዩ?' ንሱ ድማ 'ታሃሉል ኣይትኹን' ኢሉ መለሰሉ። ጃዕፋር ከምዚ ኢሉ፤ ዓሊ ካብ የመን ዘምጽኦን ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ዘምጽኦን ቁጽሪ ሓዲያ ሚእቲ እዩ ነይሩ። ኣብታ ጅማሮ ኩሉ ሰብ ተሃሉልን ላጽዩን ኔሩ ብዘይካ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላምን እቶም ሓድያ ምስኡ ዘምጽኡ ሰባትን ። መዓልቲ ተርዊያ - ሻሙናይ ዙልሒጃ - ምስ በጽሐት ሓጅ ንምፍጻም ናብ ሚና ከዱ። ረሱሉላህ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ኣብ መኪንኡ ተሰቒሉ። ኣብኡ ድማ ሰላት ዙህር፡ ኣስር፡ መግሪብ፡ ዒሻን ፋጅርን ሰገደ። ድሕሪኡ ጸሓይ ክሳብ እትበርቕ ቁሩብ ተጸበየ፤ እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ መጀመርያ ናብ ናሚራ ሰባት ሰደደ ኣብኡ ሰፈር ክገብሩ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ቁረይሽ ከምቲ መብዛሕትኡ ግዜ እቶም ደንቆሮ ህዝቢ ዝገብርዎ፡ ብርግጽ ኣብ መሽዓሪል ሓራም - ኣብ ሙዝዳሊፋ ዝርከብ ጎቦ - ደው ክብል እዩ ኢሎም ሓሰቡ። ግን በቃ ናብ ዓራፋት ገጹ ቀጺሉ ተረኺቡ። ኣብ ናሚራ ምስ በጽሐ፡ ሰባት ድንኳን ከም ዘቖሙ ረኸበ። ሽዑ ኣብኡ ከዕርፍ ደው በለ። ጸሓይ ምስ ዓረበት ድማ ኣብ ገመልኡ ቀጸለ። ኣብ ማእከል ንህቢ ምስ በጽሐ፡ ‘ብሓቂ ደም ምፍሳስን ንብረት ብጻይካ ምምንዛዕን ሓራም እዩ፡ ልክዕ ከምቲ ኣብዛ መዓልቲ እዚኣ፡ ኣብዛ ወርሒ፡ ኣብዛ ሃገር ምቅላስ ሓራም’ዩ። በጃኹም ፍለጡ፡ ኩሉ ብሕገይ ጃሂሊያ ዝጨኑ፡ እንተላይ ናይ ደም በጃ ዘመነ ጃሂሊያ ተደምሲሱ ኣሎ። እቲ መጀመርያ ዝደምሰስክዎ በጃ ደም ኢብን ረቢዓ ቢን ሓሪት ብባኒ ሰዓድ ዝተመገበ ደሓር ብሑዛይል ተቐቲሉ። ብተመሳሳሊ ንጃሂሊያ ሓራ ሰሪዘዮ ኣለኹ፤ እቲ መጀመርታ ዝሰረዝክዎ ሓረጣ እዩ ነይሩ እዚ ድማ ብኣባስ ቢን ዓብዱል ሙጣሊብ ዝተቐመጠ እዩ። ብርግጽ ንኹሉ ሓራ ከወግዶ እየ። ሽዑ ንደቂ ኣንስትዮ ኣይትፍራሕ። ከም ኣማነ ኣላህ ጌርካ ክትወስዶም ትኽእል ኢኻ፡ ሕግታት ብምኽባር ድማ ሓጋጋት ይኾኑልካ ኣላህ። ብድሕሪኡ ኣብ ልዕሊኦም መሰል ኣለካ ማለት ካልኦት ሰባት መንጸፍካ ክሕዙ ከምዘይፈቕዱ። እንተጥሒሶም ድማ ብዘይጎዳኢ መንገዲ ውቕዖም። የግዳስ ኣብ ልዕሌኻ መሰል ኣለዎም። ማለት ምግቢን ግቡእ ክዳንን እዩ። ንኹልኹም መምርሒ ህይወት ይውረሰኩም ኣለኹ፣ እዚ ድማ እንተድኣ ተጣቢቕኩምሉ ቁርኣን እዩ። ኩልኹም ብዛዕባይ ክትሕተቱ ኢኹም እሞ ከመይ ክትምልሱ ኢኹም፧’ ኢሉ መለሰሉ። ንሳቶም ድማ፡ ‘እቲ መልእኽቲ ብሓቂ ከም ዘብጻሕካዮ፡ ግቡእካ ከም ዝፈጸምካን ምኽሪ ከም ዝሃብካናን ንመስክር’ ኢሎም መለሱ። ድሕሪኡ ኣመልካቲ ኣጻብዕቱ ናብ ሰማይ ኣልዒሉ ናብቲ ህዝቢ እናኣመልከተ፡ ‘እወ ኣላህ ምስክር ኦ ኣላህ ምስክር ኦ ኣላህ ምስክር’ በለ። ብድሕሪኡ ንሰላት ጸዊዑ፡ ቀጺሉ ቃማት፡ ብድሕሪኡ ሰላት ዙሁር ሰገደ። ብድሕሪኡ ዳግማይ ቃማትን ሰላት ዓስርን ብዘይ ሱና ሰላት ኣብ መንጎ ክልቲኦም። ብድሕሪ'ዚ ድማ ናብ ውቁፍ ቦታ ጉዕዞኡ ቀጸለ። ኣብኡ ምስ በጽሐት ገመል ቃሽዋ ኣብ ኣኻውሕ ዝበዝሖ ቦታ ደው ኢላ እቶም ዝኸዱ ሰባት ኣብ ቅድሚኡ ነበሩ። ናብ ቂብላ ገጹ ገጹ፡ ክሳብ ጸሓይ ትዓርብን እታ ቀያሕ ሜጋፎን ትጠፍእን ደው ኢሉ ጸንሐ። ብድሕሪኡ ንሱ ባዕሉ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር እናሃለወ ንኡሳማ ብድሕሪኡ ተሰኪሙ ጉዕዞኡ ቀጸለ። ልጓም ናይታ ቃሽዋ ገመል ስሒቡ፣ ክሳብ ርእሳ ዳርጋ ነቲ ናይ ሳድል ኩሽን ዝትንክፍ። ንሱ ድማ ብኢዱ ብምምልካት ‘ኣሕዋት ህድእ ኢልኩም ህድእ ኢልኩም’ በለ። ኣብ ሓደ ጎቦ ኣብ ዝበጽሓሉ ኩሉ ግዜ፡ ንኽድይብ ምእንቲ ክቐልል፡ ገመድ እታ ገመል ቁሩብ ይፈትሕ ነበረ። ኣብ ሙዝደሊፋ ምስ በጽሐ ሰላት መግሪብን ዒሻን ብሓደ ጻውዒትን ክልተ ቀማትን ብዘይ ዝኾነ ይኹን ሰላት ሱና ኣብ መንጎ ሰገደ። ድሕሪኡ ክሳብ ወጋሕታ ደቂሱ። ናይ ፋጅር ግዜ ምስ በጽሐ ድማ ብሓደ ኣድሃንን ሓንቲ ቃማትን ሰላት ፋጅር ሰገደ። ብድሕሪኡ ኣብ ገመል ቃስዋ ተሰቒሉ ናብ ማሽዓሪል ሓራም ጉዕዞኡ ቀጸለ። ኣብኡ ምስ በጽሐ ምስ ቂብላ ገጹ ሰገደ፡ ተክቢር፡ ታህሊል ጌሩ ነቲ ናይ ሓደ ኣምላኽ ሓረግ ኣንበበ። ኣብኡ ድማ ክሳብ ሰማይ ብጫ ዝቕየርን ጸሓይ ከይወረደት ንፋድላል ቢን ዓባስ ተሰኪሙ ተበገሰ። ፋድላል ጽቡቕ ጸጉርን ጻዕዳ ገጽን ዘለዎ ሰብኣይ እዩ። ምስ ከደ ህዝቢ እውን ምስኡ ተበገሰ። ፋድላል ንዓኣቶም ጠመቶም፡ ድሕሪኡ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ገጹ ብኢዶም ሸፊኖም። ፋድላል ግን ክርኢ ርእሱ ናብ ካልእ ኣንፈት ኣቕነዐ። ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም እውን ብኻልእ ኢዱ ገጹ ሸፊኑ ስለ ዝነበረ፡ ፋድላላ ኣጠማምታኡ ናብ ካልእ ቦታ ኣቕነዐ። ኣብ ማእከል ጎልጎል ሙሓሲር ምስ በጽሐ፡ ብማእከላይ መንገዲ ኣቢሉ ትኽ ኢሉ ናብ ጁምራቱል ኩብራ ዝኸይድ ገመል ኣቀላጠፋ። ኣብ ጥቓ ገረብ ኣብ ዝርከብ ጁምራ ምስ በጽሐ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ምድርባይ ተክቢር እናኣንበበ ሸውዓተ ዕንጸይቲ ደርበየ። ድሕሪኡ ናብቲ መስዋእቲ ዝሕረደሉ ዝነበረ ቦታ ቀጸለ። ኣብኡ ድማ ብኢዱ ስሳን ሰለስተን ናይ መስዋእቲ እንስሳታት ሓሪዱ፡ ዝተረፈ ድማ ንዓሊ ክሓርዶ ኣረከቦ፡ ማለት እቶም መስዋእቲ እንስሳታት ምስ ካልኦት ኣባላት እቲ ጉባኤ ሓቢሩ። ብድሕሪኡ ካብ ነፍሲ ወከፍ መስዋእቲ እንስሳ ንእሽቶ ቁራጽ ክወስድ ነገሮ፡ ድሕሪኡ ክብስል ነገሮ ድሕሪኡ ነቲ ስጋ በሊዑ ነቲ መረቕ ሰተዮ። ብድሕሪ እዚ ኣብ መኪንኡ ተሰቒሉ ጠዋፍ ናብ በይቱላህ ኣምሪሑ። ኣብ መቐለ ድማ ሰላት ዙህር ሰገደ። ብድሕሪ'ዚ ድማ ዛምዛም ዒላ ዝስእል ዝነበረ ባኒ ዓብዱል ሙጣሊብ በጺሑ። ንሱ ድማ ከምዚ በሎም፦ ‘ኦ ባኑ ዓብዱል ሙጣሊብ ንሰትዮ ነገር ሃበና። እቲ ህዝቢ ብጌጋ እንተዘይተረዲእዎ ብርግጽ ብሓባር ክትስሕቡ ክሕግዘኩም እየ'። ሽዑ ባልጃ ደርበዩ፡ ንሱ ድማ ካብኣ ሰተየ። ከምኡ ውን ነጊሩና ኣሎ [ዑመር ቢን ሓፍሽ ቢን ጊያትስ] ነጊሩና ኣሎ [ኣቦይ] ነጊሩና ኣሎ [ጃዕፈር ቢን መሓመድ] ነጊሩኒ ኣሎ [ኣቦይ] ኢሉ፤ ናብ [ጃቢር ቢን ዓብደላ] ከይደ ብዛዕባ ሓጅ ረሱሉላህ ሻላሁ ኣል ሓተትክዎ። ኣይሂ ዋሳላም። ድሕሪኡ ምስ ሓዲስ ሓቲም ቢን እስማዒል ዝመሳሰል ሓዲስ ጠቒሱ : ወሲኹ ድማ፤ ቅድሚ ሕጂ ሰባት ዕርቃኖም ወጺኦም ንሂማር ክድይቡ ብኣቡ ሳያራ ይእዘዙ ነይሮም። ከምኡ ውን ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ኣብ መሽዓሪል ሓራም ንሙዝዳሊፋ ምስ ሓለፉ ህዝቢ ቁረይሽ ኣብኡ ደው ከም ዝብልን ድሒሩ ደው ዝብለሉ ቦታ ከም ዝኸውንን ንእሽቶ ጥርጣረ ኣይነበሮምን። ሓሊፉ ግን ኣብ ዓራፋት በጺሑ ኣብኡ ደው ክሳብ ዝብል ደው ኣይበለን።