Hadith Representative
Utusan yang membawa surat Rasulullah diusir dari majelis
Imam Bukhari : 2723حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى قَيْصَرَ يَدْعُوهُ إِلَى الْإِسْلَامِ وَبَعَثَ بِكِتَابِهِ إِلَيْهِ مَعَ دِحْيَةَ الْكَلْبِيِّ وَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى لِيَدْفَعَهُ إِلَى قَيْصَرَ وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلِيَاءَ شُكْرًا لِمَا أَبْلَاهُ اللَّهُ فَلَمَّا جَاءَ قَيْصَرَ كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ حِينَ قَرَأَهُ الْتَمِسُوا لِي هَا هُنَا أَحَدًا مِنْ قَوْمِهِ لِأَسْأَلَهُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخْبَرَنِي أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍأَنَّهُ كَانَ بِالشَّأْمِ فِي رِجَالٍ مِنْ قُرَيْشٍ قَدِمُوا تِجَارًا فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كُفَّارِ قُرَيْشٍ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَوَجَدَنَا رَسُولُ قَيْصَرَ بِبَعْضِ الشَّأْمِ فَانْطُلِقَ بِي وَبِأَصْحَابِي حَتَّى قَدِمْنَا إِيلِيَاءَ فَأُدْخِلْنَا عَلَيْهِ فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ فِي مَجْلِسِ مُلْكِهِ وَعَلَيْهِ التَّاجُ وَإِذَا حَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُمْ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا إِلَى هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ إِلَيْهِ نَسَبًا قَالَ مَا قَرَابَةُ مَا بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ فَقُلْتُ هُوَ ابْنُ عَمِّي وَلَيْسَ فِي الرَّكْبِ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ غَيْرِي فَقَالَ قَيْصَرُ أَدْنُوهُ وَأَمَرَ بِأَصْحَابِي فَجُعِلُوا خَلْفَ ظَهْرِي عِنْدَ كَتِفِي ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لِأَصْحَابِهِ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا الرَّجُلَ عَنْ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَ فَكَذِّبُوهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ يَوْمَئِذٍ مِنْ أَنْ يَأْثُرَ أَصْحَابِي عَنِّي الْكَذِبَ لَكَذَبْتُهُ حِينَ سَأَلَنِي عَنْهُ وَلَكِنِّي اسْتَحْيَيْتُ أَنْ يَأْثُرُوا الْكَذِبَ عَنِّي فَصَدَقْتُهُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ كَيْفَ نَسَبُ هَذَا الرَّجُلِ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا فَقَالَ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ عَلَى الْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ فَيَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ الْآنَ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ نَحْنُ نَخَافُ أَنْ يَغْدِرَ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَلَمْ يُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا أَنْتَقِصُهُ بِهِ لَا أَخَافُ أَنْ تُؤْثَرَ عَنِّي غَيْرُهَا قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ أَوْ قَاتَلَكُمْ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَتْ حَرْبُهُ وَحَرْبُكُمْ قُلْتُ كَانَتْ دُوَلًا وَسِجَالًا يُدَالُ عَلَيْنَا الْمَرَّةَ وَنُدَالُ عَلَيْهِ الْأُخْرَى قَالَ فَمَاذَا يَأْمُرُكُمْ بِهِ قَالَ يَأْمُرُنَا أَنْ نَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ لَا نُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَانَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ حِينَ قُلْتُ ذَلِكَ لَهُ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فِيكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ ذُو نَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَمُّ بِقَوْلٍ قَدْ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تَخْلِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ لَا يَسْخَطُهُ أَحَدٌ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا يَغْدِرُونَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ وَقَاتَلَكُمْ فَزَعَمْتَ أَنْ قَدْ فَعَلَ وَأَنَّ حَرْبَكُمْ وَحَرْبَهُ تَكُونُ دُوَلًا وَيُدَالُ عَلَيْكُمْ الْمَرَّةَ وَتُدَالُونَ عَلَيْهِ الْأُخْرَى وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى وَتَكُونُ لَهَا الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ بِمَاذَا يَأْمُرُكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ قَالَ وَهَذِهِ صِفَةُ النَّبِيِّ قَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَكِنْ لَمْ أَظُنَّ أَنَّهُ مِنْكُمْ وَإِنْ يَكُ مَا قُلْتَ حَقًّا فَيُوشِكُ أَنْ يَمْلِكَ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَلَوْ أَرْجُو أَنْ أَخْلُصَ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لُقِيَّهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ قَدَمَيْهِ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُرِئَ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَعَلَيْكَ إِثْمُ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا أَنْ قَضَى مَقَالَتَهُ عَلَتْ أَصْوَاتُ الَّذِينَ حَوْلَهُ مِنْ عُظَمَاءِ الرُّومِ وَكَثُرَ لَغَطُهُمْ فَلَا أَدْرِي مَاذَا قَالُوا وَأُمِرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا فَلَمَّا أَنْ خَرَجْتُ مَعَ أَصْحَابِي وَخَلَوْتُ بِهِمْ قُلْتُ لَهُمْ لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ هَذَا مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ يَخَافُهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ مَا زِلْتُ ذَلِيلًا مُسْتَيْقِنًا بِأَنَّ أَمْرَهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ قَلْبِي الْإِسْلَامَ وَأَنَا كَارِهٌ
Sa tukuna vei keda [Iparaama bin Hamzah] sa tukuna vei keda [Iparaahima bin Sa'ad] mai [Salih bin Kaisan] mai [Ibn Shihab] mai [Ubaidula bin Abdullah bin 'Utba] mai [Abdullah bin Abdullah bin 'Utbah] mai vei [Abdullah bin Abbas Radliallahu Anhuma] ni a vakaraitaka vua ni Qaishar - na Tui ni Roma - sureti koya me ciqoma na lotu Musilimi. E mani talai Dihyah Al Kalbiy vata kei na nona ivola vua ka vakaroti koya o Rasulullah me solia taumada vei ira na vakailesilesi ni Bushra ka qai solia vei Qaishar. Na Qaishar, ni sa qaqa vua o Allah vei ira na mataivalu ni Perisia, a lako voli ena maliwa ni koro o Himsh ki na koro o Iyliya’ me vakavinavinakataki kina na qaqa e solia vua o Allah. Ni sa yaco mai na ivola nei Rasulullah vei Qaishar e kaya ni oti na nona wilika: ‘Kauta mai e mataqu e dua mai vei ira na nona tamata me rawa niu tarogi ira me baleti Rasulullah’. [Ibn Abasa] E kaya o Radilialahu Anhu; [Abu Sufyan bin Harb] a tukuna vei au ni gauna o ya a tiko kina ena vanua o Siria vata kei ira na tamata Quraysh era sikova na vanua o ya me rawa ni ra veivoli ena gauna ni -sautu/cegu ni veivaluvaluti - ena kedrau maliwa o Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam kei ira na tawavakabauta ni Quraish, e kaya o Abu Sufyan: au kei ira na noqu itokani me yacova na gauna keitou sa yaco yani kina ki na vanua o Iyliya’ Keitou a sureti me keitou curu yani me keitou sotavi Qaishar ka ena gauna oya e dabe tiko ena nona soqoni vakatui ni daramaka tiko e dua na isala vakatui ni ra tu wavoliti koya na tamata dokai ni matanitu o Roma. E mani kaya vua na nona dauvakadewa: ‘Tarogi ira se o cei vei ira e voleka duadua na nona nasab -veiwekani vakadra- vua na tamata e kaya ni Parofita’. E kaya o Abu Sufyani; au mani kaya kina: ‘O yau na tamata voleka duadua ena kawa’. E taroga: 'E vakacava na nomudrau veiwekani kei koya?' Au sauma: ‘O koya na luvei tukaqu’. Ka ena gauna o ya e sega tale ni dua mai na kawa i Bani ‘Abdu Manaf vakavo ga o au. Sa qai kaya tale o Qaishar: ‘Kauti koya voleka mai vei au’. Sa qai vakaroti ira na noqu itokani ka vakavuna me ra tu e dakuqu ena dua na laini volekata na tabaqu. Sa qai kaya vua na nona daunivakadewa: ‘Tukuna vei ira na nona itokani niu a taroga na turaga oqo me baleta na turaga e kaya ni Parofita. Kevaka e lasu o sa lasu vua'. E kaya o Abu Sufyan: 'Ena vuku i Allah, kevaka ena gauna oya e sega ni baleta na madua ka na dua na kena revurevu ca vei ira na noqu itokani - kevaka au lasu - au na lasu ena gauna e taroga kina me baleti koya - na Parofita sallallaahu alaihi wasallam -. Ia, au na madua kevaka au qai solia vei ira e dua na iyaloyalo ca ni lasu ka'u sa vakadeitaka kina'. Sa qai kaya tale vua na nona dauvakadewa vosa: ‘Tukuna vua, sa vakaevei na nona kawa na tamata oqo ena kemudou maliwa?’ Au sauma: ‘Ena keda maliwa, e dua na tamata e vinaka na nona kawa’. E taroga tale: 'E dua beka vei kemuni e liu vua e tukuna oqo - me vaka e dua na Parofita?' Au sauma: ‘E sega vakadua ni yaco’. E taroga tale: ‘O a beitaki koya taumada ni lasu ni bera ni tukuna na veivutuni oqo?’ Au sauma: ‘Sega vakadua’. E taroga tale: ‘E bau dua vei ira na nona qase e bau tui?’ Au sauma: ‘Sega ni dua na ka’. E taroga tale: ‘O ira na tamata era muri koya era lako mai vei ira na tamata rogo se mai vei ira na malumalumu?’ Au sauma: ‘O ira mada ga era muri koya era tamata malumalumu’. E taroga tale: ‘Era sa tubu tiko se lailai sobu na nona imuri? ''. Au sauma: ‘Na kena dina e sa tubu tikoga’. E taroga tale: ‘E tiko beka na tamata era sa vukitani tale baleta nira cata na ivakavuvuli ni nodra lotu ni oti na meme . na mavoa?' Au sauma: ‘Sega ni dua na ka’. E taroga tale: ‘E bau veivakaisini beka?’ Au sauma: ‘Sega vakadua. Ka da sa tiko oqo ena dua na gauna ni sautu ka da sa lomaleqataka ni na soli keda. E kaya o Abu Sufyan: 'E sega ni solia vei au na tui e dua na madigi lailai meu biuta kina e dua na vosa me rawa niu vakalewai koya - na Parofita sallallaahu alaihi wasallam - na vanua au sega ni rerevaka kina ni vosa oqori ena solia vei ira na tamata tale eso e dua na - ca - vakasama me baleti au'. E taroga tale: ‘O sa veivala tiko kei koya se sa veivala tiko kei iko?’ Au sauma: ‘Io’. E tomana: ‘E mai cava vakacava na nomu ivalu?’ Au sauma: ‘E veisau na qaqa kei na druka ena keda maliwa. So na gauna e dau vakamavoataki keitou ka so tale na gauna keitou dau vakamavoataki koya’. E taroga tale: ‘Ia na cava e vakaroti iko mo cakava?’ Au sauma: ‘E vakaroti keitou me keitou sokaloutaki Allah duadua ga ka sega ni vakaveiwekanitaka e dua na ka kei Koya ka vakatabui keitou me keitou sokaloutaka na ka era sokaloutaka na neitou qase. E vakaroti keitou talega me keitou vakayacora na masu, solia na shadaqah, dina, vakayacora na yalayala ka vakayacora na ilesilesi’. E kaya vua na nona daunivakadewa niu sauma tiko na veika kece oqo: ‘Tukuna vua ni gauna au tarogi iko kina me baleta na nona kawa ena kemudou maliwa, o sauma mai ni tamata vinaka na nona kawa. Ka sa dua dina na i Talai oqori ka dau talai mai ena kedra maliwa na nona kawa - kawa - ni nona tamata. Ia ni'u a tarogi kemuni se dua vei kemuni e a vakayacora na veivutuni oqo e matana, o ni sauma mai ni sega ni dua. Au kaya gona ni kevaka e dua vei kemuni e sa tukuna oti e matana, kena ibalebale ni tamata oqo e muria tiko ga na ka e tukuna na tamata e liu vua. Ka niu taroga se o sa bau beitaki koya ni lasu ni bera ni cakava na veivutuni oqo, o sauma mai ni o sega vakadua ni beitaki koya. O koya gona, au kila ni sega ni rawa vua me vakatabui koya mai na vosa lasu vei ira na tamata ka qai doudou me lasu vei Allah. Ia ni'u a tarogi kemuni se dua vei ira na nona qase sa tui, o ni sauma mai ni sega ni dua. Au kaya kevaka e dua vei ira na nona qase e sa bau tui, au na kaya ni tamata oqo e vakasaqara tiko - me taura tale - na nodra matanitu na nona qase. Ia ni'u a tarogi kemuni se ra tamata vakaturaga se tamata malumalumu na tamata era muri koya, o ni sauma mai ni o ira na malumalumu era muri koya. Ka sa dina sara ni ra sa vakamuria na Parofita. Ia niu tarogi kemuni se ra sa tubu tiko se lailai sobu na nona imuri, o ni sauma mai ni ra sa tubu tikoga. Ka sa vakakina na kena tubu tikoga na vakabauta me uasivi sara. Ka niu tarogi kemuni se ra tiko beka na tamata era sa vukitani baleta ni ra cata na ivakavuvuli ni nodra lotu ni oti na nodra ciqoma, o ni sauma mai ni sega ni dua. Ka sa vakakina na vakabauta, ni sa curuma yani na loma ni tamata, ena sega ni dua ena cati koya - me baleta na ivakavuvuli ni nona lotu e dua -. Ia niu tarogi iko kevaka e sa bau veivakaisini vei iko, o sauma mai ni sega vakadua. Na sala oqori era na sega ni veivakaisini kina na iTalatala. Ka niu tarogi iko se o sa vala tiko kei koya ka sa vala tiko kei iko o koya, o sauma mai ni sa dau yaco vakawasoma na ivalu ka sa veisau na nomu kei na nona ivalu. So na gauna e dau vakadrukai iko ka so na gauna o rawa ni vakadrukai koya ena so tale na gauna. Ka sa vakakina na nodra vakatovolei na iTalatala ka kena itinitini sa nodra sara ga na qaqa. Ka niu tarogi iko se cava e vakaroti iko mo cakava, o sauma ni a vakaroti iko mo sokalou vei Allah ena nomu sega ni veimaliwai vata kei Koya ena dua na ka ka vakatabui iko mai na veika era sokaloutaka na nomu qase ka vakaroti iko mo vakayacora na masu, solia na shadaqah, mo dina, vakayacora na nomu yalayala ka vakayacora na nomu ilesilesi '. E kaya na tui: ‘Oqori . itovo ni dua na parofita. E dina sara, au sa kila tu ni sa basika mai na iotioti ni Parofita, ia au sega vakadua ni nanuma ni na lako mai vei kemuni - na Quraysh -. Kevaka e dina na ka o tukuna, ena lewa dina o koya na vanua e sa tu oqo ena ruku ni yavaqu, kevaka e tiko vei au e dua na inuinui meu sotava, au na vakacolati au sara ga meu sotava. Keu tiko tale ga e matana, au na savata sara ga na yavana.’ E kaya o Abu Sufyan: ‘Sa qai kerea e dua na ivola mai vei Rasula ka wilika vua, na kena itukutuku e vakaoqo; 'Bisimilaira Ramaani Rahimi. Mai vei Muhammad, dauveiqaravi nei Allah kei na Nona italai, vei Heraclius, Tui ni Roma, Veitaqomaki vei ira era muria na veidusimaki. Sai koya mai na kena oqori, au sa kacivi iko dina ena kaci ni lotu Musilimi. Curu ki na Islam ka o na taqomaki. Curu ki na Islam ka na sauma vei iko vakarua o Allah. Ia, kevaka o sa lomalomarua o na qai colata na nodra ivalavala ca na matanitu o Arisiyyiin. Kei; -Ena ivola oqori, e vola kina na vosa i Allah, QS Alu 'Imran tikina e 63- ka kena ibalebale: -'Oi kemuni na tamata ni ivola, me da -muria- e dua na vosa -e dua na lawa- ni sega ni dua na veileti ena keda maliwa kei kemuni, ni da na sega ni sokalou vakavo ga o Allah ka da na sega ni veimaliwai kei na dua na ka vata kei keda eso tale mai na Allahs me vaka e dua na lako. Kevaka era sa vuki tani qai kaya vei ira: ‘Raica, o keda eda sa vakamalumalumutaki keda -vei Allah-’. E kaya o Abu Sufyan: ‘Ni sa oti na nona vosa na Tui sa qai yaco vakasauri e dua na domobula mai vei ira na tamata era tu wavoliti koya mai vei ira na vakailesilesi ni Roma ka sa tubu cake sara na nodra domobula ka’u sega ni kila na ka era tukuna tiko. Sa qai vakaroti me keitou lako tani. Niu sa vakarau lako vata kei ira na noqu itokani ka’u sa toki tani mai na nodra soqo au kaya vei ira na noqu itokani: ‘Sa dua na ka levu na ka e cakava na luve i Abu Kabsyah oqo. Oqo e dua na tui ni Bani Ashfar - tamata kuli dromodromo/Roma - ka dau lomaleqataka talega o koya'. E kaya tale o Abu Sufyan: 'Ena vuku i Allah, au dau vakila na vakamaduataki ka'u sa nuidei sara ni nona veika - nona lotu - ena rawaka me yacova ni sa qai mai dolava na lomaqu o Allah meu ciqoma na lotu Musilimi dina ga niu a cata taumada'.