Hadith Representative
Utusan yang membawa surat Rasulullah diusir dari majelis
Imam Bukhari : 2723حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى قَيْصَرَ يَدْعُوهُ إِلَى الْإِسْلَامِ وَبَعَثَ بِكِتَابِهِ إِلَيْهِ مَعَ دِحْيَةَ الْكَلْبِيِّ وَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى لِيَدْفَعَهُ إِلَى قَيْصَرَ وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلِيَاءَ شُكْرًا لِمَا أَبْلَاهُ اللَّهُ فَلَمَّا جَاءَ قَيْصَرَ كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ حِينَ قَرَأَهُ الْتَمِسُوا لِي هَا هُنَا أَحَدًا مِنْ قَوْمِهِ لِأَسْأَلَهُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخْبَرَنِي أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍأَنَّهُ كَانَ بِالشَّأْمِ فِي رِجَالٍ مِنْ قُرَيْشٍ قَدِمُوا تِجَارًا فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كُفَّارِ قُرَيْشٍ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَوَجَدَنَا رَسُولُ قَيْصَرَ بِبَعْضِ الشَّأْمِ فَانْطُلِقَ بِي وَبِأَصْحَابِي حَتَّى قَدِمْنَا إِيلِيَاءَ فَأُدْخِلْنَا عَلَيْهِ فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ فِي مَجْلِسِ مُلْكِهِ وَعَلَيْهِ التَّاجُ وَإِذَا حَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُمْ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا إِلَى هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ إِلَيْهِ نَسَبًا قَالَ مَا قَرَابَةُ مَا بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ فَقُلْتُ هُوَ ابْنُ عَمِّي وَلَيْسَ فِي الرَّكْبِ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ غَيْرِي فَقَالَ قَيْصَرُ أَدْنُوهُ وَأَمَرَ بِأَصْحَابِي فَجُعِلُوا خَلْفَ ظَهْرِي عِنْدَ كَتِفِي ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لِأَصْحَابِهِ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا الرَّجُلَ عَنْ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَ فَكَذِّبُوهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ يَوْمَئِذٍ مِنْ أَنْ يَأْثُرَ أَصْحَابِي عَنِّي الْكَذِبَ لَكَذَبْتُهُ حِينَ سَأَلَنِي عَنْهُ وَلَكِنِّي اسْتَحْيَيْتُ أَنْ يَأْثُرُوا الْكَذِبَ عَنِّي فَصَدَقْتُهُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ كَيْفَ نَسَبُ هَذَا الرَّجُلِ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا فَقَالَ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ عَلَى الْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ فَيَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ الْآنَ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ نَحْنُ نَخَافُ أَنْ يَغْدِرَ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَلَمْ يُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا أَنْتَقِصُهُ بِهِ لَا أَخَافُ أَنْ تُؤْثَرَ عَنِّي غَيْرُهَا قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ أَوْ قَاتَلَكُمْ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَتْ حَرْبُهُ وَحَرْبُكُمْ قُلْتُ كَانَتْ دُوَلًا وَسِجَالًا يُدَالُ عَلَيْنَا الْمَرَّةَ وَنُدَالُ عَلَيْهِ الْأُخْرَى قَالَ فَمَاذَا يَأْمُرُكُمْ بِهِ قَالَ يَأْمُرُنَا أَنْ نَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ لَا نُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَانَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ حِينَ قُلْتُ ذَلِكَ لَهُ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فِيكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ ذُو نَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَمُّ بِقَوْلٍ قَدْ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تَخْلِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ لَا يَسْخَطُهُ أَحَدٌ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا يَغْدِرُونَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ وَقَاتَلَكُمْ فَزَعَمْتَ أَنْ قَدْ فَعَلَ وَأَنَّ حَرْبَكُمْ وَحَرْبَهُ تَكُونُ دُوَلًا وَيُدَالُ عَلَيْكُمْ الْمَرَّةَ وَتُدَالُونَ عَلَيْهِ الْأُخْرَى وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى وَتَكُونُ لَهَا الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ بِمَاذَا يَأْمُرُكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ قَالَ وَهَذِهِ صِفَةُ النَّبِيِّ قَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَكِنْ لَمْ أَظُنَّ أَنَّهُ مِنْكُمْ وَإِنْ يَكُ مَا قُلْتَ حَقًّا فَيُوشِكُ أَنْ يَمْلِكَ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَلَوْ أَرْجُو أَنْ أَخْلُصَ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لُقِيَّهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ قَدَمَيْهِ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُرِئَ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَعَلَيْكَ إِثْمُ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا أَنْ قَضَى مَقَالَتَهُ عَلَتْ أَصْوَاتُ الَّذِينَ حَوْلَهُ مِنْ عُظَمَاءِ الرُّومِ وَكَثُرَ لَغَطُهُمْ فَلَا أَدْرِي مَاذَا قَالُوا وَأُمِرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا فَلَمَّا أَنْ خَرَجْتُ مَعَ أَصْحَابِي وَخَلَوْتُ بِهِمْ قُلْتُ لَهُمْ لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ هَذَا مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ يَخَافُهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ مَا زِلْتُ ذَلِيلًا مُسْتَيْقِنًا بِأَنَّ أَمْرَهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ قَلْبِي الْإِسْلَامَ وَأَنَا كَارِهٌ
Egblɔ na mí be [Ibrahim bin Hamzah] gblɔ na mí [Ibrahim bin Sa'ad] tso [Salih bin Kaisan] gbɔ tso [Ibn Shihab] gbɔ tso ['Ubaidullah bin 'Abdullah bin 'Utbah] gbɔ tso ['Abdullah bin 'Abbas radliallahu 'anhuma] gbɔ be yena yenya be Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ŋlɔ a lɛta si wòŋlɔ na Qaisar -Romatɔwo ƒe Fia- si me wokpee be wòaxɔ Islam. Eyata eɖo Dihyah Al Kalbiy kple eƒe lɛta ɖee eye Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam de se nɛ be wòatsɔe ana Bushra ƒe amegãwo gbã eye emegbe wòatsɔe ana Qaisha. Eye Qaisar, esi Allah ɖu edzi ɖe Persia-srafowo ŋu la, ezɔ le Himsh du dome yi Iyliya du la me abe akpedada ene ɖe aʋadziɖuɖu si Allah tsɔ nɛ ta. Esi Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam ƒe lɛta va Qaisar la egblɔ le exlẽ vɔ megbe be: ‘Tsɔ ame aɖe tso eƒe amewo gbɔ va ŋkunyeme ale be mate ŋu abia wo tso Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam’ ŋu. [Ibn 'Abbas] radliallahu 'anhu gblɔ be; [Abu Sufyan bin Harb] gblɔ nam be ɣemaɣi la, yenɔ Syria-nyigba dzi kple Qurayshtɔ siwo va srã dukɔ ma kpɔ be yewoawɔ asitsadɔ le ŋutifafa/aʋawɔwɔ ƒe ɣeyiɣi si me Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi wasallam kple Quraish dzimaxɔsetɔwo dome nɔ, Abu Sufyan gblɔ be: ‘Eyata Qaihar ƒe dɔla do go mí esime míenɔ Syria eye emegbe wòyi ɖakpe nye kple xɔ̃nyewo vaseɖe esime míe va ɖo Iylya-nyigba dzi.’ Wokpe mí be míage ɖe eme aɖado go Qaisar amesi nɔ anyi ɣemaɣi le eƒe fia ƒe takpekpe me esime wòdo fiakuku esime Roma fiaɖuƒea ƒe ame ŋkutawo nɔ eŋu. Eyata egblɔ na eƒe gbegɔmeɖela be: ‘Bia wo be wo dometɔ kae nasab -ʋu ƒe ƒomedodo- kplikplikpli wu kple ŋutsu si gblɔ be yenye Nyagblɔɖila’. Abu Sufyan gblɔ be; eyata megblɔ be: ‘Nyee nye amesi te ɖe mía ŋu wu le dzidzime me’. Ebia be: ‘Ƒomedodo kae le mia kplii dome?’ Meɖo eŋu be: ‘Eyae nye fonye ƒe vi’. Eye ɣemaɣi la, ame aɖeke menɔ Bani 'Abdu Manaf ƒe dzidzimeviwo dome negbe nye ko o. Emegbe Qaisar gagblɔ ake be: ‘Tsɔe te ɖe ŋunye’. Emegbe eɖe gbe na xɔ̃nyewo eye wòna wotsi tre ɖe megbenye le fli me le nye abɔta gbɔ. Emegbe egblɔ na eƒe gbegɔmeɖela be: ‘Gblɔ na exɔlɔ̃wo be mebia ŋutsu sia tso ŋutsu si gblɔ be yenye Nyagblɔɖila la ŋu. Ne eda alakpa la ekema èdaa alakpa nɛ’. Abu Sufyan gblɔ be: “Le Allah me, ne menye ŋukpe si akpɔ ŋusẽ gbegblẽ ɖe nye zɔhɛwo dzi ne meda alakpa o la, anye ne meda alakpa esi wòbia nyam tso Nyagblɔɖila (s.a.) ŋu.Gake ŋu kpem be mana alakpadada ƒe nɔnɔmetata gbegblẽ wo, eyata meɖo kpe edzi.” Emegbe egblɔ na eƒe gbegɔmeɖela be: “Gblɔ nɛ be, dzidzime kae nye ŋutsu sia le mia dome?” Meɖo eŋu be: “Le mía dome la, enye ame si tso dzidzime nyui me.” Egabia ake be: “Ðe ame aɖe le mia dome do ŋgɔ nɛ gblɔ nya sia tso eŋu abe Nyagblɔɖila ene kpɔa?” Meɖo eŋu be: “Ame aɖeke mekpɔe o.” Egabia ake be: “Ðe nètso enu kpɔ be eda alakpa hafi wògblɔ nya sia?” Meɖo eŋu be: “Gbeɖe o.” Egabia ake be: “Ðe tɔgbuiawo dometɔ aɖe va zu fia kpɔ?” Meɖo eŋu be: “Ame aɖeke meli o.” Egabia ake be: ‘Ðe ame siwo dze eyome la tso ame ŋkutawo dome loo alo ame siwo gbɔdzɔ la domea?’ Meɖo eŋu be: ‘Amesiwo dze eyome gɔ̃ hã nye gbɔdzɔgbɔdzɔtɔwo’. Egabia ake be: ‘Ðe eyomedzelawo le dzidzim ɖe edzi loo alo le ɖeɖem kpɔtɔa? ''. Meɖo eŋu be: ‘Le nyateƒe me la, ele dzidzim ɖe edzi’. Egabia ake be: ‘Ðe ame aɖe gava zu xɔsegbela le esi wòlé fu eƒe subɔsubɔha ƒe nufiafiawo le esi wòxɔe vɔ megbea?’ Meɖo eŋu be: ‘Naneke meli o’. Egabia ake be: ‘Ðe wòde ame asi kpɔa?’ Meɖo eŋu be: ‘Gbeɖe o. Eye míele ŋutifafa ƒe ɣeyiɣi aɖe me fifia eye míetsi dzi be ade mí asi. Abu Sufyan gblɔ be: 'Fia la mena mɔnukpɔkpɔ suetɔ kekeakem be matsɔ nya ɖeka pɛ hã ade eme ale be mate ŋu aɖe ɖeklemi eyama - Nyagblɔɖila sallallaahu 'alaihi wasallam - afisi nyemevɔ̃ le be nya mawo ana ame bubuwo nakpɔ - nu gbegblẽ - le ŋunye o'. Egabia ake be: ‘Èle avu wɔm kplii loo alo ɖe wòle avu wɔm kpli wòa?’ Meɖo eŋu be: ‘Ẽ’. Eyi edzi be: ‘Aleke miaƒe aʋawɔwɔa wu enui?’ Meɖo eŋu be: ‘Aʋadziɖuɖu kple dziɖuɖu ɖɔlia mía nɔewo. Ɣeaɖewoɣi la, eƒoa mí eye ɣebubuɣiwo la, míeƒonɛ’. Egabia ake be: ‘Ekema nukae wòde se na wò be nàwɔ?’ Meɖo eŋu be: ‘Ede se na mí be míade ta agu na Allah ɖeɖeko eye míagade ha aɖeke kplii o eye wòxe mɔ na mí be míagade ta agu na nusi mía tɔgbuiwo subɔna o. Ede se na mí hã be míado gbe ɖa, ana shadaqah, aɖi anukware, awɔ ŋugbedodowo dzi eye míawɔ sededewo dzi’. Egblɔ na eƒe gbegɔmeɖela esime menɔ nya siawo katã ŋu ɖom be: ‘Gblɔ nɛ be esi mebia mi tso eƒe dzidzime ŋu le mia dome la, mieɖo eŋu be enye dzidzime nyui aɖe. Eye ema nye Dɔla si wodɔna ɣesiaɣi ɖe eƒe dzidzimewo - dzidzimeviwo - dome vavã. Eye esi mebia mi be ɖe ame aɖe le mia dome si ʋu nuvɔ̃ sia le eŋkume hã la, mieɖo eŋu be ame aɖeke meli o. Eya ta megblɔ be, ne mia dome ame aɖe gblɔ nya sia do ŋgɔ nɛ la, ekema ame sia nɔ ame siwo do ŋgɔ nɛ ƒe nyawo dzi wɔm ko. Eye esi mebia wò be ɖe nètso enu kpɔ be eda alakpa hafi wòʋu nuvɔ̃ sia me hã la, ègblɔ be ao. Eyata tso ema me la menya be manya wɔ be wòaƒo asa na alakpanyawo gbɔgblɔ na amewo eye emegbe wòatsɔ dzideƒo ada alakpa ɖe Allah ŋu o. Eye esi mebia wò be tɔgbuiawo dometɔ aɖe nye fiawo hã la, ègblɔ be ao. Megblɔ be, ne tɔgbuiawo dometɔ aɖe nye fiawo la, megblɔ be, ekema ame sia le tɔgbuiawo ƒe fiaɖuƒe dim—le exɔm. Eye esi mebia wò be ame ŋkutawo domee ame siwo dze eyome la tso loo alo gbɔdzɔgbɔdzɔtɔwo dome hã la, ègblɔ be gbɔdzɔgbɔdzɔtɔwo dze eyome. Eye le nyateƒe me la, wonye Dɔla la yomedzelawo. Eye esi mebia wò be eyomedzelawo le dzidzim ɖe edzi alo le ɖeɖem kpɔtɔ hã la, ègblɔ be wole dzidzim ɖe edzi. Eye le nyateƒe me la, xɔse yi edzi le dzidzim ɖe edzi va se ɖe esime wòde blibo. Eye esi mebia wò be ɖe ame aɖe va zu xɔsegbela le fuléle eƒe subɔsubɔha ƒe nufiafiawo ta le esi wòxɔe vɔ megbe hã la, ègblɔ be ao. Eye aleae xɔse le, ne enya ge ɖe dzi ƒe gogloƒe ko la, ame aɖeke malé fui o - le ame ƒe subɔsubɔha ƒe nufiafiawo gome -. Eye esi mebia wò be ede wò asi kpɔ hã la, èɖo eŋu be gbeɖe o. Eye aleae Dɔlaawo matsɔ wo ade asi o. Eye esi mebia wò be ɖe nèle avu wɔm kplii eye eya hã le avu wɔm kpli wò hã la, èɖo eŋu be aʋawo dzɔ enuenu eye be wò kple eƒe aʋawɔwɔwo trɔ. Ɣeaɖewoɣi la, eƒoa wò eye ɣeaɖewoɣi la, àte ŋu aƒoe le ɣeyiɣi bubuwo me. Eye aleae wodo Amedɔdɔawo kpɔ eye mlɔeba la, aʋadziɖuɖu nye wo tɔ godoo. Eye esi mebia wò be nukae wòde se na wò be nàwɔ hã la, èɖo eŋu be ede se na wò be nàde ta agu na Allah to hadede kplii mawɔmawɔ le naneke me o eye wòxe mɔ na wò tso nusi tɔgbuiwòwo subɔna me eye wòde se na wò be nàwɔ gbedodoɖawo, ana shadaqah, aɖi anukware, awɔ wò ŋugbedodowo dzi eye nàwɔ wò sedede dzi’. Fia la gblɔ be: ‘Nɔnɔme mawoe nye Nyagblɔɖila. Nyateƒee, menya xoxo be Nyagblɔɖila mamlɛtɔ do, gake nyemesusui kpɔ be atso mia dome - Qurayshtɔwo - o. Ne nya si nègblɔ nye nyateƒe la, ke aɖu anyigba si le nye afɔ te fifia dzi vavã, eye ne mɔkpɔkpɔ aɖe le asinye be mado goe la, ke mazi ɖokuinye dzi godoo be mado goe. Eye ne ɖe mele eŋgɔ la, anye ne maklɔ eƒe afɔkpodzi godoo.’ Abu Sufyan gblɔ be: ‘Emegbe ebia lɛta tso Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi wasallam gbɔ eye wòxlẽe nɛ, si me nyawo nye; ‘Bismillahir rahmaanir rahim ƒe nya. Tso Muhammad, Allah ƒe subɔla kple Eƒe dɔla dzi va ɖo Heraclius, Romatɔwo ƒe Fia dzi, Dedienɔnɔ na amesiwo wɔna ɖe mɔfiameawo dzi. Emegbe tso ema me la, meyɔ wò ŋutɔŋutɔ kple Islam ƒe yɔyɔ. Ge ɖe Islam me eye ànɔ dedie. Ge ɖe Islam me eye Allah aɖo eteƒe na wò zi eve. Ke hã, ne èle hehem ɖe megbe la, ekema àtsɔ Arisiyyiin -Erapa- nation ƒe nuvɔ̃wo. Kple; -Le lɛta ma me la, eŋlɔ Allah ƒe nya QS Alu 'Imran kpukpui 63- si gɔmee nye: -'O agbalẽa me tɔwo, miva -lé- ɖe nya aɖe -sededea- ŋu le mía kpli mi dome masɔmasɔ aɖeke meli o, be míedea ta agu na ame aɖeke o negbe Allah ko eye míedea ha aɖeke kplii o eye be mía dometɔ aɖewo mexɔa ame bubuwo abe aƒetɔwo ene tsɔ kpe ɖe Allah ŋu o. Ne wotrɔ megbe la ekema gblɔ na wo be: ‘Miɖi ɖase, be míenye amesiwo bɔbɔa wo ɖokui -na Allah-’. Abu Sufyan gblɔ be: ‘Esi Fia la wu eƒe nya nu la, kasia toɣliɖeɖe sesẽ aɖe tso ame siwo ƒo xlãe gbɔ tso Roma ame ŋkutawo gbɔ eye woƒe toɣliɖeɖe dzi ɖe edzi eye nyemese nya si gblɔm wonɔ la gɔme o. Emegbe wode se na mí be míadzo. Esi meyina dzodzo ge kple xɔ̃nyewo eye meʋu le woƒe takpekpea gbɔ la megblɔ na xɔ̃nyewo be: ‘Abu Kabsyah viŋutsu sia ƒe nya la lolo vavã. Esia nye Bani Asfar Fia aɖe - si ƒe ŋutigbalẽ le ɣie/Roma dukɔ - si hã ŋu wòtsi dzi ɖo'. Abu Sufyan gagblɔ ake be: ‘Le Allah me la, mesena le ɖokuinye me ɣesiaɣi be woɖi gbɔm eye meka ɖe edzi ŋutɔ be eƒe nyawo - eƒe subɔsubɔha - akpɔ dzidzedze vaseɖe esime mlɔeba Allah ʋu nye dzi be maxɔ Islam togbɔ be tsã la, melé fui hã’.