Hadith Representative
Utusan yang membawa surat Rasulullah diusir dari majelis
Imam Bukhari : 2723حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى قَيْصَرَ يَدْعُوهُ إِلَى الْإِسْلَامِ وَبَعَثَ بِكِتَابِهِ إِلَيْهِ مَعَ دِحْيَةَ الْكَلْبِيِّ وَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى لِيَدْفَعَهُ إِلَى قَيْصَرَ وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلِيَاءَ شُكْرًا لِمَا أَبْلَاهُ اللَّهُ فَلَمَّا جَاءَ قَيْصَرَ كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ حِينَ قَرَأَهُ الْتَمِسُوا لِي هَا هُنَا أَحَدًا مِنْ قَوْمِهِ لِأَسْأَلَهُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخْبَرَنِي أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍأَنَّهُ كَانَ بِالشَّأْمِ فِي رِجَالٍ مِنْ قُرَيْشٍ قَدِمُوا تِجَارًا فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كُفَّارِ قُرَيْشٍ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَوَجَدَنَا رَسُولُ قَيْصَرَ بِبَعْضِ الشَّأْمِ فَانْطُلِقَ بِي وَبِأَصْحَابِي حَتَّى قَدِمْنَا إِيلِيَاءَ فَأُدْخِلْنَا عَلَيْهِ فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ فِي مَجْلِسِ مُلْكِهِ وَعَلَيْهِ التَّاجُ وَإِذَا حَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُمْ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا إِلَى هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ إِلَيْهِ نَسَبًا قَالَ مَا قَرَابَةُ مَا بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ فَقُلْتُ هُوَ ابْنُ عَمِّي وَلَيْسَ فِي الرَّكْبِ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ غَيْرِي فَقَالَ قَيْصَرُ أَدْنُوهُ وَأَمَرَ بِأَصْحَابِي فَجُعِلُوا خَلْفَ ظَهْرِي عِنْدَ كَتِفِي ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لِأَصْحَابِهِ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا الرَّجُلَ عَنْ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَ فَكَذِّبُوهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ يَوْمَئِذٍ مِنْ أَنْ يَأْثُرَ أَصْحَابِي عَنِّي الْكَذِبَ لَكَذَبْتُهُ حِينَ سَأَلَنِي عَنْهُ وَلَكِنِّي اسْتَحْيَيْتُ أَنْ يَأْثُرُوا الْكَذِبَ عَنِّي فَصَدَقْتُهُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ كَيْفَ نَسَبُ هَذَا الرَّجُلِ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا فَقَالَ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ عَلَى الْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ فَيَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ الْآنَ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ نَحْنُ نَخَافُ أَنْ يَغْدِرَ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَلَمْ يُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا أَنْتَقِصُهُ بِهِ لَا أَخَافُ أَنْ تُؤْثَرَ عَنِّي غَيْرُهَا قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ أَوْ قَاتَلَكُمْ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَتْ حَرْبُهُ وَحَرْبُكُمْ قُلْتُ كَانَتْ دُوَلًا وَسِجَالًا يُدَالُ عَلَيْنَا الْمَرَّةَ وَنُدَالُ عَلَيْهِ الْأُخْرَى قَالَ فَمَاذَا يَأْمُرُكُمْ بِهِ قَالَ يَأْمُرُنَا أَنْ نَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ لَا نُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَانَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ حِينَ قُلْتُ ذَلِكَ لَهُ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فِيكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ ذُو نَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَمُّ بِقَوْلٍ قَدْ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تَخْلِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ لَا يَسْخَطُهُ أَحَدٌ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا يَغْدِرُونَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ وَقَاتَلَكُمْ فَزَعَمْتَ أَنْ قَدْ فَعَلَ وَأَنَّ حَرْبَكُمْ وَحَرْبَهُ تَكُونُ دُوَلًا وَيُدَالُ عَلَيْكُمْ الْمَرَّةَ وَتُدَالُونَ عَلَيْهِ الْأُخْرَى وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى وَتَكُونُ لَهَا الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ بِمَاذَا يَأْمُرُكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ قَالَ وَهَذِهِ صِفَةُ النَّبِيِّ قَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَكِنْ لَمْ أَظُنَّ أَنَّهُ مِنْكُمْ وَإِنْ يَكُ مَا قُلْتَ حَقًّا فَيُوشِكُ أَنْ يَمْلِكَ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَلَوْ أَرْجُو أَنْ أَخْلُصَ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لُقِيَّهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ قَدَمَيْهِ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُرِئَ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَعَلَيْكَ إِثْمُ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا أَنْ قَضَى مَقَالَتَهُ عَلَتْ أَصْوَاتُ الَّذِينَ حَوْلَهُ مِنْ عُظَمَاءِ الرُّومِ وَكَثُرَ لَغَطُهُمْ فَلَا أَدْرِي مَاذَا قَالُوا وَأُمِرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا فَلَمَّا أَنْ خَرَجْتُ مَعَ أَصْحَابِي وَخَلَوْتُ بِهِمْ قُلْتُ لَهُمْ لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ هَذَا مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ يَخَافُهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ مَا زِلْتُ ذَلِيلًا مُسْتَيْقِنًا بِأَنَّ أَمْرَهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ قَلْبِي الْإِسْلَامَ وَأَنَا كَارِهٌ
Atwebele ukuti [Ibrahim bin Hamzah] atushimikile [Ibrahim bin Sa'ad] ukufuma kuli [Salih bin Kaisan] ukufuma kuli [Ibn Shihab] ukufuma kuli ['Ubaidullah bin 'Abdullah bin 'Utbah' ukufuma kuli ['Abdullah bin 'Abbas' alimushimikile ukuti alimushimikile ukuti alimushimikile alembele kalata kuli Qaishar -Imfumu ya bena Roma- uwalimo ukumwita ukusumina ubuIslam. Eico atumine Dihyah Al Kalbiy ne kalata yakwe kuli wene kabili Lesa amwebele ukuti intanshi apeele ku bacilolo ba Bushra kabili lyene apeele kuli Qaishar. Kabili Qaishar, ilyo Lesa amucimfishe ku bashilika ba ku Persia, aendele pa kati ka musumba wa Himsh ukufika ku musumba wa Iyliya’ nga ukutasha pa kucimfya uko Lesa amupeele. Ilyo kalata wa kwa Kashar aishile kuli Qaishar pa numa ya kubelenga atile: ‘Leteni pa ntanshi yandi umuntu ukufuma ku bantu bakwe pa kuti ningabepusha pa lwa kwa Kashara’. [Ibn Abasi] atile: [Abu Sufyan bin Harb] anjebele ukuti pali ilya nshita ali mu calo ca Siria pamo na bantu ba Quraysh abatandalile cilya calo pa kuti balecita amakwebo mu nshita ya mutende/ukuleka ukulwisha pa kati ka Kasesema na bacipondoka ba Quraysh, ifibusa ukufika fye na lintu twafikile mu calo ca Iyliya.’ Twaliitwe ukwingila mu kukumanya Qaishar uo pali ilya nshita aleikala mu cilonganino cakwe ica bufumu ilyo alefwala icilongwe ilyo ukushinguluka wene kwali abacindami aba bufumu bwa Roma. Eico atile kuli kapilibula wakwe: ‘Bepushe ukuti ni ani pali bene uwakwata nasab -ubucibusa bwa mulopa- ubwapalamisha ku muntu uo atila ni Kasesema’. Abu Sufyani atile; kanshi natile: ‘Nine muntu uwapalamisha mu lupwa’. Aipwishe ukuti: ‘Bushe muli no bucibusa nshi nankwe?’ Nayaswike ukuti: ‘Ni mwana wa kwa tatakulu’. Kabili pali ilya nshita takwali nangu umo uwa mu lupwa lwa kwa Bani Abdu Manafu ukucila pali ine. Lyene Qashar atile na kabili: ‘Mulete mupepi na ine’. Lyene alandile kuli balupwa lwandi no kubalenga ukwiminina pa numa yandi mu mulongo mupepi na mabeya yandi. Lyene atile kuli kapilibula wakwe ukuti: ‘Ebeni ifibusa fyakwe ukuti naipushe uyu muntu pa lwa muntu uwalelanda ukuti ni Kasesema. Nga ca kuti abepa ninshi imwe mwamubepa’. Abu Sufyan atile: ‘Nali Lesa, nga ca kuti pali ilya nshita tacali pa mulandu wa nsoni ishingakwata ubusuma ububi ku fibusa fyandi - nga nabepeshe - nga nabepeshe ilyo aipwishe pali wene - Kasesema saw. Na lyo line, kuti naumfwa insoni nga cakuti lyene nabapeele icikope icabipa ica bufi eico nashininkishe'. Lyene atile na kabili kuli kapilibula wakwe ati: ‘Mumwebele, bushe ulupwa lwa uyu muntu lwaba shani pali imwe?’ Nayaswike ukuti: ‘Pa kati kesu, ni muntu uuli no mutundu usuma’. Aipwishe na kabili ati: ‘Bushe umo pali imwe pa ntanshi yakwe alandile ifi - nga Kasesema?’ Nayaswike ukuti: ‘Tacacitikepo’. Aipwishe na kabili ukuti: ‘Bushe mwabalilepo ukumupeela umulandu wa bufi ilyo ashilalanda uku kuipokolola?’ Nayaswike ukuti: ‘Takulipo’. Aipwishe na kabili ukuti: ‘Bushe pali bafyashi bakwe abalipo imfumu?’ Nayaswike ukuti: ‘Takuli nangu cimo’. Aipwishe na kabili ukuti: ‘Bushe abantu abamukonka bafuma mu bantu abalumbuka nelyo bafuma mu bacepesha?’ Nayaswike ukuti: ‘Nangu fye ni abo abamukonka ni bantu abakosa’. Aipwishe na kabili ukuti: ‘Bushe abakonshi bakwe balefulilako nelyo balecepa? ''. Nayaswike ukuti: ‘Mu cine cine cilekulilako’. Alipushe na kabili ukuti: ‘Bushe kuli uwasanguka umusangu na kabili pa mulandu wa kuti alipata amasambililo ya mipepele yakwe . pa numa ya kumukumbatila?’ Nayaswike ukuti: ‘Takuli nangu cimo’. Aipwishe na kabili ukuti: ‘Bushe ali no bucende?’ Nayaswike ukuti: ‘Takulipo. Kabili nomba tuli mu nshita ya mutende kabili tuli abasakamikwa ukuti akatupeela. Abu Sufyan atile: ‘Imfumu tayampeele nangu panono ishuko lya kubikamo ishiwi limo pa kuti ningamusuusha - Kasesema Sallau - uko nshatiinine ukuti ayo mashiwi kuti yapeela abantu bambi - ububi - ukumfwa pali ine'. Aipwishe na kabili ukuti: ‘Bushe ulelwisha wene nelyo alelwisha iwe?’ Nayaswike ukuti: ‘Ee’. Atwalilile ukuti: ‘Bushe inkondo yenu yalipwile shani?’ Nayaswike ukuti: ‘Ukucimfya no kucimfiwa filaaluka pa kati kesu. Inshita shimo alatuuma kabili inshita shimbi tulamuuma’. Aipwishe na kabili ukuti: ‘Nga kanshi cinshi akukonkomeshe ukucita?’ Nayaswike ukuti: ‘Atukonkomeshe ukupepa Allah eka kabili ukukanabikako nangu cimo kuli Wene kabili atukanishe ukupepa ifyo ifikolwe fyesu fyapepele. Kabili atukonkomeshe ukucita amapepo, ukupeela shadaqah, ukuba aba cishinka, ukufikilisha amalayo no kufikilisha amafunde’. Atile kuli kapilibula wakwe ilyo naleasuka ifi fyonse ati: ‘Mumwebele ukuti ilyo namwipwishe pa lwa lupwa lwakwe pa kati kenu, mwaswike ukuti ali muntu wa lupwa ulusuma. Kabili uyo mu cine cine ali ni Mutumwa uwaletumwa lyonse pa kati ka mitundu yakwe - aba mu lupwa - aba bantu bakwe. Kabili ilyo namwipwishe nga ca kuti pali imwe pali imwe uwacitile uku kusokolola pa cinso cakwe, mwaswike ukuti takwali nangu umo. Eico ndesosa ukuti nga ca kuti umo pali imwe alandilepo pa ntanshi yakwe, cipilibula ukuti uyu muntu alekonka fye ifyo umuntu uwali pa ntanshi yakwe asosele. Kabili ilyo namwipwishe nga ca kuti mwalimupeele umulandu wa bufi ilyo ashilacita uku kusosa, mwaswike ukuti tamwacitilepo. Eico, nalishiba ukuti te kuti cibeko kuli wene ukuleka ukulanda ubufi ku bantu kabili lyene ukushipa ukubepa kuli Allah. Kabili ilyo namwipwishe nga ca kuti kuli ifikolwe fyakwe ifyaishileba imfumu, mwaswike ukuti tapali. Natile nga cakuti umo uwa bafyashi bakwe alipo imfumu, kuti nalanda ukuti uyu muntu alefwaya - ukubwesha - ubufumu bwa bafyashi bakwe. Kabili ilyo namwipwishe nga ca kuti abantu abamukonkele bali abacindami nelyo abakosa, mwaswike ukuti abakosa e bamukonkele. Kabili mu cine cine bali abakonshi ba kwa Kasesema. Kabili ilyo namwipwishe nga ca kuti abakonshi bakwe balefulilako nelyo balecepa, mwaswike ukuti balefulilako. Kabili e fyo icitetekelo cikatwalilila ukukula ukufika ku kupwililika. Kabili ilyo namwipwishe nga ca kuti kwali abantu abasanguka abasangu pa mulandu wa kuti balisuulile amasambililo ya mipepele yabo pa numa ya kuipokelela, mwaswike ukuti takwali. Kabili efyo icitetekelo caba, lintu caingila mu kati ka mutima, tapali uukacipata - ukukuma ku masambililo ya mipepele ya muntu -. Kabili ilyo namwipwishe nga ca kuti alimubepeshepo, mwaswike ukuti nshatala mwamubepa. Kabili efyo Abatumwa tabaali no kubepa. Kabili ilyo namwipwishe nga ca kuti mulelwisha wene kabili wene alemulwisha, mwaswike ukuti kwali inkondo sha lyonse kabili inkondo shenu ne shakwe shalyalwike. Inshita shimo alakuuma kabili inshita shimbi kuti wamuuma pa nshita shimbi. Kabili efyo Abatumwa baeshiwe kabili mu kupelako ukucimfya kwali ukwabo ukwa cine cine. Kabili ilyo namwipwishe ifyo amukonkomeshe ukucita, mwaswike ukuti amwebele ukupepa Allah pa kukanabika pamo nankwe mu cintu conse no kumukaanya ukufuma ku fyo ifikolwe fyenu fyapepele kabili amwebele ukucita amapepo, ukupeela shadaqah, ukuba uwa cishinka, ukufikilisha amalayo yenu no kufikilisha umulimo wenu’. Imfumu ber atile: ‘Iyo e mibele ya Kasesema. Mu cine cine, nalishibe kale ukuti Kasesema wa kulekelesha alimoneke, lelo nshatala natontonkanyapo ukuti ali no kufuma muli imwe - aba Quraysh -. Nga ca kuti ifyo ulelanda fya cine, mu cine cine akateka icalo ico nomba cili mwi samba lya makasa yandi, kabili nga ca kuti nalikwata isubilo lya kukumanya wene, mu kushininkisha nali no kuipatikisha ukukumanya wene. Kabili nga nali pa ntanshi yakwe, mu kushininkisha nga nali no kusamba amakasa yakwe.’ Abu Sufyan atile: ‘Lyene aipwishe kalata ukufuma kuli Kasesema no kumubelenga, ifyalimo fyali; 'Ubukulu bwa bufumu. Ukufuma kuli Muhamadi, umubomfi wa kwa Lesa kabili Umutumwa Wakwe, ukufika kuli Heraclius, Imfumu ya baRoma, Ukucingililwa kuli abo abakonka amafunde. Lyena ukufuma kuli ifyo, mu cine cine ndemwita ne kwita kwa Buislamu. Ingisha mu Buislamu kabili ukaba uwacingililwa. Ingisha mu Buislamu kabili Allah akakupeela icilambu imiku ibili. Lelo, nga ca kuti mwafilwa ninshi mukasenda imembu sha luko lwa Arisiyiin. Kabili; -Muli iyo kalata, alembele amashiwi ya kwa Lesa, QS Alu 'Imran icikomo 63- icipilibula ukuti: -'Imwe bantu ba mu citabo, lekeni -tukonke- ku cikomo -ifunde- ilya kuti tapali ukukansana pakati kesu na imwe, ukutila tatukapepele kano fye Lesa kabili tatukabikepo nangu cimo kuli ifwe ukucila pali Lesa nga fintu nangu umo akacita. Nga bapilibuka lyena mubebele ukuti: 'Moneni, ifwe tuli abo abaipeelesha -kuli Allah-'. Abu Sufyan atile: ‘Ilyo Imfumu yapwishishe ukusosa mu kupumikisha kwali ukukansana ukufuma ku bantu abamushingulwike ukufuma ku bacilolo ba ku Roma kabili ukukansana kwabo kwakulileko na kabili kabili nshaumfwikishe ifyo balelanda. Lyene batukonkomeshe ukufuma. Ilyo nali mupepi no kufuma na balupwa lwandi kabili nafumine ku kulongana kwabo natile kuli balupwa lwandi: ‘Cinshi uyu mwana wa kwa Abu Kabsyah acitile icintu cikalamba. Uyu ali ni mfumu ya Bani Ashfar - abantu ba nkanda iya mutuntula/AbaRoma - uo na o alesakamikwapo'. Abu Sufyan atile na kabili: ‘Kuli Lesa, lyonse naleumfwa insoni kabili nalishininkishe nga nshi ukuti imilimo yakwe - imipepele yakwe - yali no kutunguluka ukufika mu kupelako Lesa afungulwile umutima wandi ukusumina ubuIslam nangu ca kuti pa ntanshi nalepata’.